Artsen Radboudumc ontwikkelen operatie om clitoris te herstellen na vulvakanker

Het is artsen van het Radboudumc gelukt om clitorissen zodanig te reconstrueren dat die weer helemaal functioneren en orgasmes kunnen geven. Dat blijkt na een eerste studie waarbij vrouwen werden geholpen nadat een deel van hun clitoris verloren was gegaan als gevolg van vulvakanker.

Van de eerste 23 vrouwen met vulvakanker die zijn geopereerd met herstel van de clitoris, kon negentig procent na de operatie weer een clitoraal orgasme krijgen. Dat gebeurde drie tot zes maanden na de operatie. "In het begin is de clitoris soms wat overgevoelig of juist minder gevoelig, maar na een jaar is het herstel optimaal. We zien dat bij de meeste vrouwen het gevoel weer teruggaat naar de situatie van voor de operatie", vertelt gynaecologisch oncoloog Mieke ten Eikelder.

Samen met plastisch chirurg Tim Nijhuis ontwikkelde Ten Eikelder de operatietechniek. "Wanneer de tumor in of rondom de clitoris zit, moeten we die soms gedeeltelijk verwijderen", zegt Ten Eikelder. "Tot nu toe werd de wond daarna dichtgemaakt en verdween de clitoris onder een laag huid. Zonder aandacht voor kwaliteit van leven of de vraag of een orgasme nog mogelijk is."

Tijdens de operatie, waarbij de tumor wordt verwijderd, worden de zenuwbundels van de clitoris losgemaakt en verschoven zodat er een nieuw topje van de clitoris ontstaat. "Daarna zetten we daar een stukje wangslijmvlies overheen", zegt Nijhuis. "Wangslijmvlies lijkt namelijk op het gebied bij de vulva. En zo blijft de gevoeligheid van de clitoris behouden."

Belangrijk is dat het verwijderen van de tumor en de reconstructie van de clitoris tegelijkertijd gebeuren, het kost ongeveer 15 minuten extra operatietijd. "Dus een aparte tweede operatie is niet eens nodig", aldus Nijhuis.

Voor mannen met kanker in hun penis was het al veertig jaar mogelijk om hun penis te laten reconstrueren. Nu pas wordt reconstructie van de clitoris na kanker mogelijk. Het past in de voorzichtige trend naar meer onderzoek naar vrouwspecifieke aandoeningen. Want over het vrouwenlichaam weten artsen relatief weinig omdat het meeste wetenschappelijk onderzoek gebaseerd is op mannen.

NOS Stories onderzocht waarom we zo weinig weten van de clitoris.

Wel bestonden er al mogelijkheden om vrouwen, die bijvoorbeeld waren besneden, te helpen met een reconstructie. Maar de methode waarbij de zenuwbundels worden losgemaakt en bedekt met wangslijmvlies om een gevoelig nieuw knopje te maken, is volgens de twee artsen nieuw. "Nergens in de beschreven bestaande operatietechnieken hebben we dit kunnen terugvinden", zegt Ten Eikelder.

Seksualiteit is belangrijk voor de kwaliteit van leven voor vrouwen, zo zegt ervaringsdeskundige Hanni Braspenning, een 80-jarige kunstenares die in het Radboudumc is geopereerd. "Ik werk vanuit een zekere emotie én gevoel die belangrijk zijn voor mijn identiteit als vrouw en feminist. Zonder clitoris ben ik een deel van mijn vrouwelijkheid kwijt en dat zou geen goed effect op mijn kunst hebben. Daar heb ik nu geen zorgen meer over."

Door de bemoedigende resultaten, wordt de methode nu overgenomen in het land om te onderzoeken of dit succes ook op grotere schaal kan worden bereikt. Dit landelijke onderzoeksprogramma wordt mede gefinancierd door het fonds KWF Kankerbestrijding.

Naast het Radboudumc behandelen nog acht andere ziekenhuizen vulvakanker. Zij doen allemaal mee aan een vervolgproject, waarin de gynaecologisch oncologen en plastisch chirurgen de nieuwe techniek aanleren. Daarnaast leiden Nijhuis en Ten Eikelder buitenlandse specialisten op.

"We hopen dat deze ingreep wereldwijd de nieuwe standaard gaat worden", zegt Ten Eikelder. Ze benadrukt wel dat de techniek verder moet worden onderzocht, ook hoe die veilig kan worden ingevoerd in de dagelijkse zorg in Nederland.