Hypotheekrente stijgt naar hoogste niveau van het jaar en raakt leencapaciteit

De gemiddelde tien jaar vaststaande hypotheekrente met Nationale Hypotheekgarantie stijgt naar 4,5 procent. Dat is de hoogste stand van dit jaar. De stijging heeft een directe impact op hoeveel huizenkopers maximaal kunnen lenen.

De gemiddelde hypotheekrente breekt elke week nieuwe jaarrecords. Waar de rente begin deze week nog op 4,42 procent lag, is die inmiddels alweer met 0,12 procentpunt gestegen naar 4,5 procent, zegt hypotheekadviseur Oscar Noorlag van financieel adviseur Van Bruggen tegen NU.nl.

De hoge rente wordt vooral veroorzaakt door de oorlog in Iran, de stijgende brandstof- en energieprijzen en de daarmee oplopende inflatie. "Heel lang hebben beleggers de hoop gehad dat de stijging tijdelijk zou zijn, maar je zag vooral in de maand september de onrust onder beleggers toenemen."

De oplopende hypotheekrente raakt niet alleen potentiële huizenkopers, maar heeft ook gevolgen voor wie al een woning bezit. Door de hogere rentestand daalt het maximale bedrag dat banken willen uitlenen. Volgens Noorlag scheelt de stijging al snel duizenden euro's aan leencapaciteit.

Hij illustreert dat met een rekenvoorbeeld van een stel met een gezamenlijk jaarinkomen van 85.000 euro dat een woning zoekt met energielabel C. Begin dit jaar kon dit stel bij een rente van 3,84 procent nog maximaal 390.755 euro lenen. Met de huidige rentestand van 4,50 procent is dat gedaald naar 375.463 euro. Dat betekent dat het paar ruim 15.000 euro minder te besteden heeft voor de aankoop van een huis.

Onrustige financiële markten

Huizenkopers moeten er ernstig rekening mee houden dat de hypotheekrente de komende periode verder blijft stijgen. In september zorgde de opgelopen staatsschuld in de Verenigde Staten voor onrust op de financiële markten. Beleggers vragen daarom een steeds hogere rentevergoeding voor hun geld. Die stijgende marktrente sijpelt inmiddels ook door naar Europa.

"Ook in bijvoorbeeld Frankrijk maken beleggers zich steeds meer zorgen over de oplopende staatsschuld", legt Noorlag uit. "En die onrust drijft de rentestanden ook hier verder op."

Er zijn wat Noorlag betreft drie redenen waarom de rentestanden oplopen. Allereerst zorgen de toegenomen geopolitieke spanningen en conflicten voor onzekerheid op de financiële markten. Ook de opkomst van kunstmatige intelligentie en de gigantische investeringen in datacenters spelen een rol. Daar is veel kapitaal voor nodig, wat de rente verder opdrijft. Verder nemen de zorgen toe over de politieke verschuivingen in Europa en de oplopende staatsschulden.

De aanhoudend hoge rente heeft inmiddels een duidelijk effect op de woningmarkt. "We zien al een tijdje dat door de hogere rente de huizenprijzen dalen", zegt Noorlag. Hoewel de prijzen niet direct hard onderuitgaan, is de afkoeling al langere tijd zichtbaar. Toch is de verwachting dat deze trend doorzet als de rente hoog blijft.

Belemmert de doorstroming op de woningmarkt

Ondertussen is het aantal woningen dat te koop staat op Funda met 25 procent gestegen ten opzichte van hetzelfde moment vorig jaar. Alleen al in de maand september kwam er 10 procent meer aanbod bij. Dat zijn duidelijke signalen dat de markt verandert. Door de hogere maandlasten haakt een deel van de potentiële kopers af. Hierdoor duurt het langer voordat woningen worden verkocht en gaat de omloopsnelheid op de woningmarkt omlaag.

Niet alleen starters merken de gevolgen van de gestegen hypotheekrente. Ook huizenbezitters die willen doorstromen naar een nieuwe woning hebben er last van, ziet Noorlag. "Veel mensen met een koophuis hebben nu nog een hypotheek met een rente van tussen de 1 en 2 procent die voor langere tijd vaststaat", legt Noorlag uit. "Als zij verhuizen, kunnen ze die lage rente voor hun bestaande hypotheekbedrag vaak deels meenemen. Maar voor het extra bedrag dat ze moeten bijlenen, geldt de huidige, veel hogere rente."

De kans bestaat daardoor dat veel huizenbezitters blijven zitten waar ze zitten. Dat is slecht nieuws voor de toch al krappe woningmarkt, want daardoor komt de toch al moeizame doorstroming nog verder onder druk te staan. Het verloop van de hypotheekrente laat zich bovendien lastig voorspellen. Na de extreem hoge inflatie van afgelopen jaren leek de rente begin dit jaar juist te dalen, tot de Amerikaanse president Donald Trump besloot Iran binnen te vallen.

Sarah volgt het economische nieuws. Ze is gespecialiseerd in de woningmarkt. Denk daarbij aan de woningnood, uitpondgolf en hypotheekrenteaftrek. Mail je tips of vragen.