Hogere zorgkosten en AOW-uitgaven vergroten gat in overheidsbegroting

De overheid gaf vorig jaar veel meer uit aan onder meer zorg en AOW. Tegelijk kwam er extra geld binnen via belastingen, bijvoorbeeld door hogere huizenprijzen. Toch liep het overheidstekort flink op.

Meer ouderen met AOW, hogere zorgkosten en ruimere vergoedingen voor kinderopvang zorgden er vorig jaar voor dat de overheid veel meer geld kwijt was aan sociale regelingen. Daar stond tegenover dat er ook meer belasting- en premie-inkomsten binnenkwamen, blijkt uit cijfers over de overheidsfinanciën van statistiekbureau CBS.

De uitgaven aan sociale regelingen kwamen in 2025 uit op bijna 250 miljard euro. Dat is ongeveer de helft van alles wat de overheid uitgaf. Onder die uitgaven vallen zaken waar veel mensen direct mee te maken hebben, zoals de AOW, zorg, kinderopvangtoeslag, huurtoeslag en een WW- of arbeidsongeschiktheidsuitkering.

Vooral de zorg en de AOW kostten meer. De overheid gaf bijna 60 miljard euro uit aan zorg uit het basispakket en ruim 35 miljard aan langdurige zorg, zoals verblijf in een verpleeghuis. Aan AOW ging ruim 55 miljard euro op. Er waren gemiddeld 68.000 meer AOW'ers dan een jaar eerder en de uitkeringen werden verhoogd.

Ook andere regelingen werden duurder. Zo stegen de uitgaven aan kinderopvangtoeslag met 15 procent, vooral doordat ouders gemiddeld een hogere tegemoetkoming kregen. De kosten van de WW namen eveneens toe. In 2025 ontvingen gemiddeld 188.000 mensen een WW-uitkering, tegen 171.000 een jaar eerder.

Bezuiniging op WW en hervorming van de WIA

Tegelijk lopen ook de uitgaven aan arbeidsongeschiktheid op. Juist over de WW en de WIA wordt al langer gesproken over hervormingen, onder meer vanwege de kosten en problemen met de uitvoerbaarheid van het stelsel.

Tegenover die hogere uitgaven stonden ook hogere inkomsten. De overheid kreeg 460,5 miljard euro binnen aan belastingen en sociale premies. Dat is 5 procent meer dan in 2024. Dat betekent niet automatisch dat Nederlanders een groter deel van hun inkomen aan de overheid kwijt waren. De totale belasting- en premiedruk bleef volgens het CBS, afgezet tegen de omvang van de economie, gelijk op 38,8 procent.

Een deel van de extra inkomsten kwam uit belastingen die mensen dagelijks tegenkomen. Zo leverde de btw meer op door hogere prijzen in de winkels. Mensen besteedde in 2025 sowieso meer geld in winkels. Ook kwamen er meer premies binnen voor onder meer de zorg en arbeidsongeschiktheid.

Meer opbrengsten uit overdrachtsbelasting

Ook de overdrachtsbelasting leverde meer op. De opbrengst daarvan steeg van 3,8 naar 4,7 miljard euro. Dat kwam doordat meer huizen werden verkocht en woningen gemiddeld duurder waren.

Een bestaande woning kostte in 2025 gemiddeld 480.000 euro, bijna twee keer zoveel als in 2016. Daardoor ontvangt de overheid bij veel woningverkopen ook meer belasting. Daar staat tegenover dat woningbezit de schatkist ook geld kost, onder meer via de hypotheekrenteaftrek.

Maar de extra inkomsten waren niet genoeg om de hogere uitgaven bij te houden. In totaal gaf de overheid 529,1 miljard euro uit, 6 procent meer dan een jaar eerder. De inkomsten stegen minder hard, met 4 procent tot 510,2 miljard euro.

Daardoor liep het overheidstekort op van 8,1 miljard euro in 2024 naar 18,9 miljard euro in 2025. Dat tekort kwam overeen met 1,6 procent van de economie. Nederland bleef daarmee ruim binnen de Europese norm, die een tekort van maximaal 3 procent toestaat. De staatschuld steeg tegelijkertijd met 32 miljard euro tot 524 miljard euro.

Tim volgt het economische nieuws en is gespecialiseerd in tech, telecom, energie en mobiliteit. Tips of vragen? Mail naar tim.wijkman@nu.nl