Wat is de gevreesde rentesneeuwbal die België met nieuwe besparingen probeert te vermijden?

• België wordt geconfronteerd met een gevaarlijke ‘rentesneeuwbal’, waarbij de schuld automatisch toeneemt doordat de rentekosten sneller stijgen dan de economische groei.
• Warschuwingen wijzen erop dat deze schuldenspiraal al in 2028 in gang zou kunnen komen.
• Door uitstelmaatregelen van de regering bestaat het risico dat cruciale belastinginkomsten worden onttrokken aan openbare diensten om rentebetalingen te dekken.

De regering onder leiding van premier Bart De Wever staat momenteel voor een enorme begrotingsuitdaging. Daarbij is het concept van de “rentesneeuwbal” een belangrijk punt van zorg. Dit economische fenomeen doet zich voor wanneer de staatsschuld snel toeneemt doordat de kosten voor het aflossen van die schuld stijgen.

Terwijl eerdere prognoses suggereerden dat dit tegen 2031 zou kunnen gebeuren, wijzen recentere gegevens erop dat België al in 2029 in deze spiraal terecht zou kunnen komen, of zelfs in 2028 als de rente blijft stijgen. Dat kwam directeur van het Agentschap voor de Schuld Jean Deboutte woensdag zelf uitleggen aan de federale onderhandelaars.

Schuldenspiraal

In wezen ontstaat een rentensneeuwbal wanneer een overheid extra middelen moet lenen louter om bestaande leningen en de bijbehorende rente te dekken. Dit creëert een zichzelf versterkende cyclus waarin de totale schuld toeneemt, wat leidt tot nog hogere rentebetalingen. De stabiliteit van deze situatie hangt af van het evenwicht tussen de nominale economische groei en de gemiddelde rentetarieven.

Als de economie sneller groeit dan de rentekosten, blijft de schuld beheersbaar. Als de rentetarieven de groei echter overtreffen, neemt de schuld automatisch to. Daarbij moet de overheid een primair begrotingsoverschot moet realiseren – waarbij de inkomsten de uitgaven overschrijden voordat de rente wordt meegerekend – om de trend te stoppen.

België kende eerder al een rentesneeuwbal

De geschiedenis leert dat dergelijke spiraalvormige ontwikkelingen niet uniek zijn voor het heden. In de jaren tachtig kampte België met een soortgelijke crisis, aangedreven door hoge rentetarieven en stagnerende groei, waarbij de schuld begin jaren negentig opliep tot 130 procent van het bbp. Het kostte jaren van strikte begrotingsdiscipline en primaire overschotten om het probleem grotendeels op te lossen.

Andere landen, zoals Italië en Griekenland, zijn verdere voorbeelden van hoe hoge schuldniveaus een land kwetsbaar maken voor marktvolatiliteit, wat mogelijk kan leiden tot ernstige financiële instabiliteit.

Huidige prognoses

Huidige prognoses van het Federaal Planbureau wijzen op een zorgwekkend traject, waarbij de schuld mogelijk stijgt van 108 procent van het bbp in 2025 tot 122 procent in 2031. Recente updates van het Agentschap voor de Staatsschuld waarschuwen dat het omslagpunt sneller nadert dan verwacht, wat tegen 2029 mogelijk 1,8 miljard euro aan het tekort zou toevoegen.

Dit heeft de druk op de regering-De Wever opgevoerd om tegen 2029 een begrotingscorrectie van 10 miljard euro te realiseren. Recente bijeenkomsten op hoog niveau met de gouverneur van de Nationale Bank en de directeur van het Agentschap voor de Staatsschuld benadrukten de urgentie, maar de politieke impasse over btw-hervormingen en bezuinigingen in de gezondheidszorg blijft bestaan.

Verzachtende factoren

Ondanks deze alarmsignalen is een totale financiële ineenstorting niet onvermijdelijk. België beschikt over een buffer van langlopende obligaties. Dat voorkomt dat onmiddellijke stijgingen van de marktrente tegelijkertijd invloed hebben op de gehele schuldenlast. Het grootste gevaar is niet noodzakelijkerwijs een plotseling faillissement, maar veeleer een “crowding-out”-effect. Daarbij is een steeds groter deel van de belastinginkomsten nodig om rente te betalen in plaats van voor de financiering van openbare diensten zoals defensie, pensioenen en gezondheidszorg.

Uiteindelijk is de rentelast weliswaar een beheersbaar risico, maar het uitstellen van begrotingscorrecties vergroot alleen maar de ernst van de maatregelen die in de toekomst nodig zullen zijn. (fc)

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!