Verbluffende zege van Democraten in midterms is mokerslag voor Trump

"Doe net alsof ik op het stembiljet sta", drukte president Donald Trump de Amerikaanse kiezer op het hart. De uitkomst is een historische monsterzege voor de Democraten. Zij versloegen de Republikeinen zelfs in Kansas, voor het eerst in bijna honderd jaar.

Toen Trump zijn oproep deed in september, vroegen sommigen van zijn Republikeinse partijgenoten zich af of dat handig was, een bijzonder impopulaire president die benadrukte dat de verkiezingen een referendum over hem en zijn regering zijn.

De kiezers hebben gehoor gegeven aan de oproep van Trump, en hun oordeel is vernietigend voor hem en de Republikeinen. De Democraten hebben niet alleen de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden overgenomen, zoals breed werd voorspeld, maar ook een verrassend ruime meerderheid in de Senaat.

Rond 7.00 uur Nederlandse tijd was duidelijk dat de Democraten Senaatszetels hebben veroverd in zeven staten die tijdens de afgelopen drie presidentsverkiezingen voor Trump kozen. Er zitten plekken tussen waar hij twee jaar geleden nog met 10 of meer procentpunten verschil won van Kamala Harris. Zes van die staten hadden al tientallen jaren geen Democratische senator naar Washington gestuurd.

Republikeinse politici die tijdens de campagne hun best deden om afstand te nemen van Trump werden niet gered door die strategie. In de staat Maine ruimde senator Susan Collins het veld na dertig jaar in de Senaat. Zij werd beschouwd als een van de laatste relatief gematigde Republikeinen die af en toe nog nee durfden te zeggen tegen de president.

Nog niet alle stemmen zijn geteld, maar de uitkomst van de midterms van 2026 ligt op koers om de verbijsterendste Amerikaanse verkiezingszege te worden sinds de midterms van 1974, toen kiezers de Republikeinen straften voor het Watergateschandaal.

Blauwe golf werd tsunami die weinig Republikeinen droog achterlaat

De peilingen voorspelden op voorhand een blue wave (een verwijzing naar de Democratische partijkleur). Dat bracht niet alleen hoop bij de oppositiepartij, maar ook zenuwen. "Ik zou onze stemming typeren als nauseously optimistic", grapte de Democratische fractievoorzitter in de Senaat, Chuck Schumer, die zo cautiously optimistic (voorzichtig optimistisch) koppelde aan nerveuze misselijkheid.

Op papier kon het makkelijk tot woensdagmiddag (Nederlandse tijd) of nog langer duren voordat bekend was welke partij de meerderheid in de Senaat kreeg, zeker als races in cruciale staten close waren. Dat waren ze niet. Nog voor 6.00 uur, middernacht aan de Amerikaanse oostkust, was duidelijk dat de controle over de Senaat de Democraten niet meer kon ontgaan. Een andere woordspeling kon van stal worden gehaald: de blauwe golf was een bluenami.

In het traditionele Republikeinse bolwerk Texas draaide de duurste Senaatsrace van de verkiezingen uit op een historische zege voor de Democraat James Talarico. Zijn partijgenoot Gina Hinojosa wist bovendien de Republikeinse gouverneur Greg Abbott uit het zadel te wippen.

Kansas had bijna honderd jaar (sinds 1932) geen Democratische senator verkozen, maar brak met die traditie voor Adam Hamilton, dominee in een megakerk. In South Carolina versloeg Annie Andrews de zittende Republikein, Darlene Graham, die eerder dit jaar de zetel van haar broer Lindsey overnam na zijn overlijden.

De landelijke partijtop van de Democraten was op voorhand bang dat hun Senaatskandidaat in Michigan, Abdul El Sayed, te links was om te winnen. Dat bleek onterecht: El Sayed liet zijn Republikeinse rivaal Mike Rogers ruim achter zich en wordt de eerste moslim in de Amerikaanse Senaat.

Kiezers die Trump aan de macht brachten keerden zich tegen hem en zijn partij

In de komende maanden zal pas echt duidelijk worden wat kiezers precies bewoog en hoe verschillende demografische groepen hebben gestemd. Wat wel als een paal boven water staat, is dat Amerikanen bijzonder ontevreden zijn over de staat van hun economie, veruit het belangrijkste thema tijdens de campagne, en dat zij de regering-Trump daarop hebben afgerekend. De Amerikaans-Israëlische oorlog tegen Iran, de hoofdoorzaak van een scherpe stijging van de brandstofprijzen, lijkt een belangrijke rol te hebben gespeeld.

Tijdens de campagne maakte Trump de fatale fout waar hij zijn Democratische voorganger Joe Biden eerder om bespotte: hij vertelde kiezers dat hun ervaringen niet klopten en dat de economie uitstekend draaide.

Het harde migratiebeleid van de regering is de Republikeinen ook opgebroken. Dat was vooral te zien in kiesdistricten in het zuiden van Texas, aan de grens met Mexico. Daar steunen veel latinokiezers een streng grensbeleid, maar zijn ze boos over de impact van de deportaties van migranten die al in de VS waren en van wie de plaatselijke economie sterk afhankelijk is.

Na de vorige presidentsverkiezingen concludeerden de Republikeinen dat hun partij de partij van de gewone werkende Amerikaan was geworden. Veel praktisch opgeleide kiezers gingen voor Trump, onder wie mensen uit minderheidsgroepen die traditioneel naar de Democraten neigen, zoals zwarte Amerikanen en latino's. Twee jaar later is er weinig over van die coalitie van kiezers en hebben de Republikeinen zelfs terrein verloren op plekken waar zij zich het veiligst waanden.

Trump: 'Als ik wel op het stembiljet had gestaan...'

Het Witte Huis probeerde tijdens de campagne op allerlei manieren om een rol voor zichzelf te claimen in het verkiezingsproces. President Trump en zijn bondgenoten zaaiden daarnaast volop twijfel over de betrouwbaarheid van het Amerikaanse kiesstelsel en de kans op grootschalige fraude.

Dat wekte zorgen over drastische pogingen om het tij te keren als de Republikeinen afkoersten op een nederlaag. Plaatselijke kiesbeambten bereidden zich voor op chaotische taferelen en duizenden juristen maakten zich op voor de rechtszaken die naar verwachting zouden volgen.

Met de enorme omvang van de Democratische overwinning zijn de meeste van die zorgen van de baan. Het oordeel van de kiezer is zo duidelijk, dat er weinig ruimte overblijft om te beweren dat de Democraten alleen konden winnen door verkiezingsfraude te plegen.

President Trump leek dat woensdagochtend ook in te zien. In een interview met The New York Times zei hij "absoluut bereid" te zijn om de verkiezingsuitslagen te accepteren en uit te kijken naar samenwerking met de Democraten.

Of die uitslagen ook zullen leiden tot veel zelfreflectie bij de president valt te bezien. Gevraagd naar zijn eigen oordeel over de eerste helft van zijn tweede termijn zei hij: "Ik beschouw het als de succesvolste periode van twee jaar in de geschiedenis van welke president dan ook."

Trump schreef dinsdagavond op zijn sociale medium Truth Social: "Ik stond niet op het stembiljet, en als dat wel zo was geweest, hadden we een overweldigende overwinning behaald."

Matthijs maakt reportagereizen en volgt de Amerikaanse politiek en grote dossiers, zoals de oorlogen in Oekraïne, Gaza en Iran. Mail je tips of vragen.