بنزین ۸۷ هزار تومانی در کرمان؛ طرحی که هراس از اعتراضات مردم سبب لغو موقت آن شد!

در حالی که معاون استاندار کرمان روز گذشته خبر عرضه بنزین بدون یارانه با نرخ ۸۷ هزار تومان در کرمان را داده بود، مدیر شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی منطقه کرمان از توقف موقت اجرای این طرح خبر داد.

علی‌اصغر ذاکری‌هرندی، معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار کرمان، روز گذشته در گفتگو با خبرگزاری «ایسنا» اعلام کرد عرضه بنزین با «نرخ تمام‌شده پالایشگاهی» از بامداد پنجشنبه ۲۲ امرداد در ۲۰۴ جایگاه سوخت استان آغاز خواهد شد و کارت‌های جایگاه‌ها برای اجرای طرح آماده شده‌اند.

معاون استاندار کرمان نرخ هر لیتر بنزین بدون یارانه را ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان اعلام کرد؛ نرخی که ۱۶۴۴ درصد بالاتر از قیمت پنج‌هزار تومانی بنزین با کارت جایگاه است!

وی افزود، این طرح بر اساس «مصوبات ملی و تصمیم‌های ستاد سوخت کشور» اجرا می‌شود. بر اساس اعلام ذاکری‌هرندی، علاوه بر سهمیه ملی ۱۱۰ لیتری، ۴۰ لیتر سهمیه استانی نیز برای ساکنان کرمان در نظر گرفته شده است. این سهمیه در دو مرحله ۲۰ لیتری شارژ می‌شود و سهمیه دوم پس از پایان سهمیه نخست در دسترس قرار می‌گیرد.

ساعتی پس از انتشار این خبر اما احمد سالاری‌فر مدیر شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی منطقه کرمان از توقف موقت اجرای طرح جدید توزیع بنزین ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومانی در این استان خبر داد.

وی با این توضیح که «در پی پیگیری‌های استاندار کرمان با مقامات کشور، تا اطلاع ثانوی، عرضه سوخت با نرخ پالایشگاهی در استان صورت نخواهد گرفت» گفت: «فرآیند عرضه بنزین در جایگاه‌های سوخت استان کرمان مطابق روال پیشین ادامه خواهد داشت.»

محمدعلی طالبی استاندار کرمان نیز همزمان در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشت: «هیچ تغییری در نرخ بنزین اتفاق نیفتاده است. طرح عرضه بنزین با نرخ پالایشگاهی در استان کرمان اجرا نشد و تا اطلاع بعدی، فرآیند عرضه بنزین در جایگاه‌های سوخت این استان مطابق روال پیشین ادامه خواهد داشت.»

استاندار کرمان افزود: «پیش از این خبری به نقل از معاون استاندار کرمان مبنی بر عرضه بنزین با نرخ پالایشگاهی منتشر شده بود که پیرو مذاکرات استاندار کرمان با مقامات کشوری و نیاز به بررسی بیشتر طرح مدیریت مصرف سوخت و مقابله با قاچاق، عرضه‌ بنزین با نرخ پالایشگاهی در استان کرمان متوقف شد.»

انتشار خبر توزیع بنزین بدون یارانه در کرمان و توقف ناگهانی این طرح نشان می‌دهد در حالی که دولت گام به گام پروژه افزایش قیمت بنزین را پیش می‌برد، همچنان هراس از اعتراضات سراسری مردم سبب عقب افتادن اجرای برخی از اقدامات دولت شده است.

دولت پزشکیان طی دو سال گذشته همواره به دنبال افزایش قیمت بنزین و حذف یارانه سوخت بوده و مقدمات افزایش قیمت بنزین را نیز فراهم کرده است. برای نمونه از ششم امرداد نخستین گام عملی خود را در راستای افزایش قیمت بنزین برداشت و سهمیه دوم بنزین با نرخ سه هزار تومان را از ۷۰ لیتر به ۵۰ لیتر در ماه کاهش داد.

سهمیه دوم بنزین در بهار امسال و پس از آسیب به ذخایر سوخت در حملات نظامی اسرائیل و آمریکا در جنگ با جمهوری اسلامی نیز یکبار دیگر کاهش یافته بود. در اوایل جنگ دولت سهمیه را از ۱۰۰ لیتر به ۷۰ لیتر کاهش داده بود و به این ترتیب اکنون سهمیه دوم بنزین در کمتر از شش ماه نصف شده است.

بنزین در ایران با سه نرخ در سه سهمیه مختلف ماهانه ارائه می‌شود. نرخ ۱۵۰۰ تومانی، نرخ ۳۰۰۰ تومانی و نرخ ۵۰۰۰ تومانی. البته نرخ‌های دیگری نیز توسط ماشین‌های توزیع سوخت به ویژه در جاده‌های پرتردد مانند جاده تهران به شمال هم ارائه می‌شود که در مقاطع پرتردد سال به بیش از ۲۰ هزار تومان در هر لیتر هم می‌رسد.

اگرچه دولت ادعا دارد بنزین را گران نکرده اما با کاهش سهمیه دوم بنزین در عمل شهروندان ناچارند بنزین مورد نیاز را که پیشتر با سهمیه دوم و با نرخ ۳۰۰۰ تومانی تهیه می‌کردند، با نرخ سوم و با قیمت ۵۰۰۰ تومان برای هر لیتر تهیه کنند؛ موضوعی که به هر حال اثر خود را بر افزایش هزینه خانوار و پیامدهای تورم‌زای افزایش قیمت بنزین خواهد گذاشت!

دولت همواره بر قاچاق سوخت و مصرف بالای شهروندان به عنوان عوامل کمبود بنزین اشاره دارد اما کارشناسان علت اصلی بحران کمبود سوخت در ایران را توسعه نیافتن ظرفیت تولید طی چهار دهه گذشته عنوان می‌کنند؛ موضوعی که در بخش‌های دیگر انرژی نیز سبب کمبود تولید نسبت به نیاز کشور شده است.

پیشتر حمید حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های نفت، گاز و پتروشیمی، از کمبود روزانه ۲۰ میلیون لیتر بنزین خبر داده بود: «حداکثر ظرفیت تولید پالایشگاه‌های کشور حدود ۱۱۰ میلیون لیتر در روز است، در حالی که مصرف روزانه بنزین به حدود ۱۳۰ میلیون لیتر می‌رسد.»

اکنون وبسایت «فرارو» در گزارشی اعلام کرده ادامه روند فعلی ناهمخوانی تولید و مصرف بنزین در ایران می‌تواند کمبود روزانه این سوخت را تا سال ۱۴۰۸ به بیش از ۳۰ میلیون لیتر برساند. وبسایت «فرارو» محاسبه کرده که تا سه سال دیگر مصرف روزانه بنزین به حدود ۱۶۲ میلیون لیتر خواهد رسید، در حالیکه تولید، به شرط جبران خسارت‌های ناشی از جنگ، حدود ۱۲۹ میلیون لیتر در روز خواهد بود.

این گزارش با بررسی روند تولید و مصرف بنزین طی دو دهه گذشته اعلام کرده سیاست‌هایی مانند سهمیه‌بندی و افزایش قیمت، تنها در مقاطعی رشد مصرف را کاهش داده‌اند و نتوانسته‌اند تغییر پایداری در روند مصرف ایجاد کنند. با وجود افزایش ظرفیت پالایشی و بهره‌برداری از طرح‌هایی مانند پالایشگاه ستاره خلیج فارس، رشد مصرف بار دیگر از افزایش تولید پیشی گرفته است.

بر اساس این گزارش، ایران از سال ۱۳۸۳ تا ۱۳۹۸ واردکننده بنزین بود و از سال ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۱، همزمان با بهره‌برداری از پالایشگاه ستاره خلیج فارس و کاهش مصرف در دوره همه‌گیری کرونا، به صادرکننده بنزین تبدیل شد. با افزایش دوباره مصرف، ایران از سال ۱۴۰۱ تاکنون بار دیگر واردکننده این سوخت شده است.

«فرارو» با اشاره به چشم‌انداز سال ۱۴۰۸ نوشته است افزایش شکاف میان تولید و مصرف می‌تواند واردات بنزین را به یکی از چالش‌های اصلی اقتصاد انرژی ایران تبدیل کند و فشار بیشتری بر منابع ارزی و بودجه کشور وارد کند.

از سوی دیگر به نظر می‌رسد شرایط جنگ و محاصره دریایی جمهوری اسلامی را برای تأمین سوخت با چالش جدیدی روبرو کرده است.

مسعود پزشکیان عصر روز شنبه ۱۷ امرداد ۱۴۰۵ در یک نشست خبری احتمال افزایش قیمت بنزین را تأیید کرد و گفت: «موضوع تأمین بنزین و سایر حامل‌های انرژی، آن را در چارچوب سیاست‌های دولت در حوزه عدالت و مدیریت منابع مورد توجه قرار داد.»

مسعود پزشکیان افزود:‌ «ما و شما باید بنشینیم و با هم همدل شویم. اگر روند ادامه پیدا کرد، چگونه باید این کمبودها و این روند را مدیریت کنیم؟ باید بپذیریم که اگر این اتفاق افتاد و نتوانستیم تولید کنیم و نتوانستیم بخریم، بالاخره باید مدیریت کنیم.»

رئیس دولت چهاردهم جمهوری اسلامی همچنین گفت:‌ «ما در دولت باید هزینه‌هایمان را کم کنیم. هر مدیری نتواند هزینه خودش را کم کند، باید به او نمره منفی بدهیم؛ برای اینکه من نمی‌توانم در جنگ هزینه خودم را بالا ببرم، باید آن را کم کنم.»

پزشکیان در بخش دیگری از سخنانش با بیان اینکه «دلار کم شده و پارسال ۶ میلیارد دلار بنزین وارد کردیم، اما امسال پول نداریم، در شرایط محاصره قرار داریم و نمی‌توانیم بنزین وارد کنیم»، گفت:‌ «وقتی می‌جنگیم، به هر حال کمبود پیدا می‌کنیم. ما خودمان را برای هرگونه سختی که در این مسیر وجود دارد آماده می‌کنیم.»

چنین شرایطی دولت را بر سر دوراهی نیاز به افزایش قیمت بنزین با هدف کاهش فشار کسری بودجه، و هراس از آغاز دور جدیدی از اعتراضات شهروندان قرار داده است.