Zbierał pieniądze, pomagał rosyjskiemu wywiadowi. Bloger wspierający Kreml zniknął

Powodem zniknięcia z mediów społecznościowych miała być publikacja dotycząca ewakuacji mieszkańców okupowanych Oleszek, w której zwrócił uwagę na liczbę autobusów jadących do Rosji i do Ukrainy. Tych drugich było znacznie więcej, w dodatku te jadące w stronę Rosji odjechały niemal puste. Według pojawiających się w rosyjskich mediach społecznościowych informacji blogera mogła zatrzymać FSB. Jeżeli informacje te się potwierdzą, będzie to kolejny dowód na to, że w państwie Putina nawet popieranie wojny nie daje prawa do krytykowania władz.

Romanow prowadzi kanał "Romanov Lite" na Telegramie, który obserwuje ponad 150 tys. użytkowników. Przez ostatnie lata stał się jednym z lepiej rozpoznawalnych rosyjskich milbloggerów (ang.: military blogger, pol.: bloger wojskowy). Publikował informacje z frontu, komentował działania rosyjskich jednostek i wspierał żołnierzy walczących na Ukrainie. Zbierał pieniądze na wyposażenie rosyjskich oddziałów, organizował pomoc i przekazywał informacje, które mogły być przydatne rosyjskiemu wywiadowi.

Ukraiński Główny Zarząd Wywiadu wpisał go na listę osób wspierających inwazję po tym, jak Romanow zachęcał użytkowników swojego kanału do przekazywania informacji o ukraińskich centrach rekrutacyjnych i współrzędnych potencjalnych celów do ataków rakietowych. Mimo to popadł w niełaskę Kremla.

Autobusy z Oleszek

30 października Romanow opublikował informację o ewakuacji mieszkańców Oleszek w obwodzie chersońskim. Miasto znajduje się pod rosyjską okupacją od 2022 r. Pod koniec października przeprowadzono tam operację humanitarną, która umożliwiła wywiezienie części cywilów. Sam Romanow poinformował, że 17 autobusów pojechało na terytorium kontrolowane przez Ukrainę. W kierunku Rosji wyruszyły natomiast zaledwie cztery i to niezbyt zapełnione.

Romanow zwrócił uwagę na rozbieżność między propagandowym przekazem rządowych mediów w mediach społecznościowych a realiami. Napisał, że w telewizji prawdopodobnie pokażą więcej rosyjskich autobusów, ale ich okna będą zasłonięte.

Wpis szybko zniknął z kanału. Zachowały się jednak zrzuty ekranu. Sama informacja była dla rosyjskiej propagandy dość mocno niewygodna. Pokazywała, że mieszkańcy okupowanego miasta niekoniecznie chcą jechać do Rosji, mimo że rosyjskie władze od lat przedstawiają okupowane terytoria jako część państwa rosyjskiego, a siebie jako wyzwolicieli spod jarzma "kijowskiego reżimu".

Liczby podane przez Romanowa nie zostały niezależnie potwierdzone. Ukraiński rzecznik praw obywatelskich Dmytro Łubinec informował, że strony uzgodniły nieujawnianie szczegółów ewakuacji. Inne rosyjskie kanały podawały z kolei odmienne dane. Jednak również wskazywały na przewagę autobusów jadących na Ukrainę.

Nie zmienia to faktu, że publikacja Romanowa wywołała reakcję. Bloger, który wcześniej regularnie informował o wydarzeniach na froncie, nagle przestał się odzywać.

Na celowniku służb?

Ostatni wpis na kanale "Romanov Lite" pojawił się 31 października. W kolejnych dniach zaczęły krążyć informacje, że bloger może mieć problemy z rosyjskimi służbami. 4 listopada rosyjski kanał "Agregator Prawdy", powołując się na źródła związane ze służbami, poinformował, że Romanow może zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej za publikowanie rzekomo fałszywych informacji o operacji humanitarnej w Oleszkach. Z kolei kanał "Niezygar" sugerował, że bloger mógł zostać zatrzymany w okupowanym Sewastopolu.

Wciąż nie wiadomo, gdzie przebywa bloger. Nie ma również pewności, czy jego milczenie jest związane z działaniami FSB. Zbieżność czasowa między publikacją o ewakuacji a zniknięciem z sieci sprawia jednak, że takie podejrzenia mogą być całkiem prawdopodobne. Romanow nie byłby bowiem pierwszym milbloggerem, który trafił "pod opiekę" służb. 21 lipca 2023 r. Igor Girkin został zatrzymany w Moskwie przez funkcjonariuszy Komitetu Śledczego. Postawiono mu zarzut ekstremizmu, a sąd zdecydował o areszcie. W styczniu 2024 r. skazano go na cztery lata więzienia. Jego główną przewiną było krytykowanie dowództwa i Putina. We wrześniu 2023 r. pod zarzutem rozpowszechniania fałszywych informacji o rosyjskiej armii został zatrzymany Andriej Kurszin, który prowadził kanał "Moscow Calling". W sierpniu 2024 r. sąd skazał go na sześć i pół roku więzienia.

Wcześniej walczył po stronie prorosyjskich separatystów w Donbasie, a po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji nadal popierał rosyjską armię. Jednocześnie publikował informacje o rosyjskich atakach na ukraińskie cele cywilne, krytykował oficjalne komunikaty Ministerstwa Obrony i wyśmiewał najbardziej radykalnych propagandystów.

W służbie propagandy

Kreml nie może tolerować podważania jedynie słusznej linii partii. Rosyjscy blogerzy wojenni odgrywają bowiem ważną rolę w informowaniu o przebiegu wojny. Część z nich utrzymuje kontakty z żołnierzami, publikuje materiały z frontu i zbiera pieniądze na wyposażenie oddziałów.

Jednocześnie niekiedy ujawniają problemy, o których rosyjskie dowództwo wolałoby nie mówić.

Krytyka ze strony Z-blogerów bywa tolerowana, gdy dotyczy błędów dowódców, braków w wyposażeniu czy niewystarczającego wsparcia dla żołnierzy. Granica pojawia się wtedy, gdy publikowane informacje podważają oficjalny przekaz Kremla lub pokazują, że sytuacja na okupowanych terytoriach wygląda inaczej, niż przedstawia ją rosyjska telewizja.

Jeżeli doniesienia o zatrzymaniu Romanowa się potwierdzą, będzie to kolejny przykład tego, że w Rosji lojalność wobec władzy nie daje prawa do swobodnego opisywania rzeczywistości. Można wspierać rosyjską armię, zbierać pieniądze dla żołnierzy i pomagać wywiadowi. W państwie Putina nawet własnych zwolenników obowiązuje ta sama zasada, że o wojnie można mówić tylko tyle, ile pozwala władza. I wyłącznie dobrze.