Kroonprinses Elisabeth wordt 25: ‘Zij is bang om niet te voldoen aan de verwachtingen’

Kroonprinses Elisabeth wordt 25 op 25 oktober. Voor royaltyjournalist Wim Dehandschutter de perfecte gelegenheid om twee boeken over de jonge vrouw te schrijven, die op een kantelmoment in haar leven staat. “Ze wil een toegankelijke koningin zijn.”

Geen schandalen, geen misstappen. Prinses Elisabeth lijkt de modelleerling van het koningshuis: onlangs behaalde ze een master in de politieke wetenschappen aan Harvard. Tot vermoedelijk 2028 neemt ze een sabbatical, daarna wacht het echte werk. Want ooit moet ze haar vader Filip opvolgen op de troon.

Sinds de afschaffing van de Salische wet in 1991 gaat die eer naar Elisabeth, niet naar haar jongere broer Gabriel. Na zeven koningen wordt zij de eerste regerende koningin van België. Maar betekent dat ook meteen een stijlbreuk? Die vraag legde BRUZZ voor aan Wim Dehandschutter, die naar aanleiding van Elisabeths verjaardag een biografie over haar schreef én een kinderboek waarin ze de hoofdrol deelt met prinses Amalia, de toekomstige koningin van Nederland.

Sinds Filip koning werd in 2013, is de samenleving sterk veranderd. Door de vrouwenemancipatie klinkt de roep om meer vrouwen aan de top steeds luider. Komt het dan niet op het perfecte moment dat Filip ooit door een vrouw wordt opgevolgd?
WIM DEHANDSCHUTTER: Ja, dat is een goed teken. België kende al een vrouwelijke premier en nu komt er een regerende koningin. Ik heb Elisabeth in mei geïnterviewd aan Harvard, waar ze afstudeerde. Ik vroeg haar of haar geslacht een rol speelt in haar populariteit. Ze antwoordde dat het haar niet als enige definieert.
En wil Elisabeth zelf ook een voorbeeld zijn voor de vrouwen van haar generatie?
Dehandschutter: Ik had sterk de indruk dat ze daar geen duidelijk standpunt over wilde innemen. Toen ik haar expliciet vroeg of ze feministe is, antwoordde ze dat ze streeft naar gelijkheid tussen mannen en vrouwen, dat daar wel nog heel veel werk in is. Maar het woord feminisme wilde ze niet in de mond nemen.

Zou ze zich vanuit haar positie als kroonprinses gemakkelijk feministe kunnen noemen als ze dat zou willen?
DEHANDSCHUTTER: Een prinses of koningin mag het land natuurlijk niet verdelen of controverse veroorzaken. Vrouwenrechten zijn wel degelijk een belangrijk thema binnen de koninklijke familie. Elisabeth heeft alleen nog niet de kans gehad om het zelf op de agenda te zetten.

En zich inzetten voor het klimaat, zou dat controversieel zijn?
DEHANDSCHUTTER: Op haar achttiende verjaardag nodigde Elisabeth jongeren van haar generatie uit op het Koninklijk Paleis. Ze spraken over hun zorgen rond klimaat en milieu, maar ook over hun vastberadenheid om samen actie te ondernemen. Zelf kan ze moeilijk deelnemen aan klimaatmarsen, omdat een uitgesproken politiek standpunt niet past bij haar koninklijke rol. Ze kan wel, zoals Filip in zijn kersttoespraak of in zijn 21 juli-toespraak op televisie, haar bezorgdheid daarover uiten.

‘Elisabeth streeft naar gelijkheid tussen mannen en vrouwen maar het woord feminisme wilde ze niet in de mond nemen’

Royaltyjournalist

Elisabeth heeft haar studies afgerond en staat aan het begin van haar volwassen leven, met alle verantwoordelijkheden die daarbij komen kijken. Hoe gaat ze om met die druk?
DEHANDSCHUTTER: De verwachtingen van de bevolking liggen torenhoog. Uit jaarlijkse populariteitspeilingen rond de nationale feestdag, georganiseerd door Het Laatste Nieuws, VTM en RTL, blijkt telkens dat Elisabeth populairder is dan koning Filip en koningin Mathilde. Tijdens mijn interview vroeg ik hoe ze daarmee omgaat. Ze zei dankbaar te zijn voor het vertrouwen, maar ook dat de hoge verwachtingen haar bang maken. Ze heeft nog veel te leren, al wordt ze gelukkig goed voorbereid door haar ouders. Dat was bij koning Filip anders: koning Albert hield hem grotendeels buiten de voorbereiding op zijn toekomstige rol.

Filip werd niet even goed omringd?
DEHANDSCHUTTER: Hij werd onder de vleugels genomen door zijn oom, koning Boudewijn. Maar na diens overlijden volgde Albert hem op en werd Filip kroonprins. Zijn vader betrok hem nauwelijks bij politieke dossiers of officiële activiteiten, waardoor hij zelf moest uitzoeken hoe hij zich op zijn toekomstige rol kon voorbereiden.

Heeft Filip het beter gedaan dan verwacht?
DEHANDSCHUTTER: Toen Filip in 2013 koning werd, waren er veel twijfels over zijn charisma. Maar door hard te werken en zich meer te tonen, wist hij die perceptie snel te keren. Ook Mathilde hielp daarbij met haar empathie en warmte. Filip kende zelf een moeilijke jeugd, getekend door de huwelijkscrisis van zijn ouders. Toch slaagde hij erin een stabiel gezin op te bouwen en vier kinderen die een evenwicht hebben gevonden op te voeden. Voor het eerst woont er in Laken een harmonieus gezin. Als vader is Filip er echt in geslaagd een familieman te zijn.

Filip staat bekend als 'de familieman'. Wat zal de stempel van Elisabeth zijn?
DEHANDSCHUTTER: Ik denk dat Elisabeth een toegankelijke koningin wil zijn. Ze combineert koninklijke uitstraling en klassieke elegantie met een spontaan, benaderbaar karakter. Tijdens de nationale feestdag zag ik haar bijvoorbeeld selfies nemen met mensen, handen schudden en cadeaus aannemen. Ze groeit op in een tijdperk van sociale media en digitalisering, waarin de monarchie, een eeuwenoude instelling, meer dan ooit een menselijk gezicht moet tonen. Internationale enquêtes tonen aan dat jongeren steeds minder interesse hebben in koningshuizen. Elisabeth is dé reden waarom het Belgische koningshuis bij deze generatie een nieuw leven kan krijgen.

Mocht Elisabeth morgen koningin moeten worden, zou ze daar dan klaar voor zijn?
DEHANDSCHUTTER: Ze heeft geen keuze. Ook Queen Elizabeth II was pas 25 toen ze de troon besteeg. Elisabeth heeft een militaire opleiding gevolgd en diploma's behaald aan topuniversiteiten als Oxford en Harvard. Bovendien is ze goed voorbereid door Mathilde, die haar zou blijven steunen.

In 2022 uitte koning Filip zijn “diepste spijt” over het Belgische koloniale verleden in Congo. Is Elisabeth, die een bachelor geschiedenis behaalde, bijzonder gevoelig voor de donkere bladzijden uit de Belgische geschiedenis en het verleden van haar voorvader koning Leopold II? En denk je dat ze, zodra ze koningin is, nog verder zal gaan dan haar vader in de erkenning van dat verleden?
DEHANDSCHUTTER: Elisabeth behaalde inderdaad een bachelor geschiedenis (én politiek) aan Lincoln College, dat afhangt van de universiteit van Oxford. Dat is een academische omgeving waar het debat over kolonialisme volop en scherp gevoerd wordt. Ze is getraind in bronnenkritiek: de wan­daden in Congo zijn voor haar mogelijk een ongemakkelijk familiegeheim, maar vooral harde historische feiten die niet vergeten mogen worden. De vraag of ze nóg verder zal gaan dan de “diepste spijt” van Filip, hangt echter niet af van haar persoonlijke overtuiging, maar van de politiek. Elke uitspraak, zeker in dit geval, moet de expliciete dekking krijgen van de premier en de regering.

‘Ik denk dat het met de wereldvreemdheid van Elisabeth best meevalt’

Wim Dehandschutter

Royaltyjournalist

Op dit moment komen studenten in Brussel op straat om te protesteren tegen de hoge studiekosten en het gebrek aan toekomstperspectieven. Elisabeth heeft aan enkele van de meest prestigieuze universiteiten ter wereld gestudeerd. Hoe wil ze de band met jongeren van haar generatie versterken? Hoe kan ze vermijden dat ze wereldvreemd overkomt?
DEHANDSCHUTTER: Natuurlijk woont ze in een groot kasteel, met hoge muren en hofpersoneel, maar ik denk dat het met de wereldvreemdheid van Elisabeth best meevalt. Hoewel ze aan prestigieuze universiteiten heeft gestudeerd, volgde ze het grootste deel van haar schooltijd les in Brussel, aan het Sint-Jan Berchmanscollege. Dat heeft een elitair karakter, maar ze heeft er ook het leven van een gewone Belgische scholier leren kennen. Daarnaast deed ze vrijwilligerswerk, waarbij ze in contact kwam met daklozen en ouderen. Mathilde heeft er bovendien op toegezien dat haar kinderen zo normaal mogelijk konden opgroeien.

Voorlopig blijft het liefdesleven van prinses Elisabeth een goed bewaard geheim.
DEHANDSCHUTTER: Er zijn wel geruchten geweest. Ik ga ervan uit dat Elisabeth ooit een vriendje heeft gehad. Ze is bijna 25, ziet er goed uit, is vlot en slim, dus ze moet het andere geslacht wel aanspreken.

Moet het sowieso het andere geslacht zijn?
DEHANDSCHUTTER: In theorie mag haar partner een vrouw zijn. Voormalig premier Alexander De Croo heeft zich daar vijf jaar geleden over uitgesproken: ook bij een lesbisch huwelijk behoudt ze haar rechten op de troon. In de praktijk ligt dat natuurlijk anders. Homoseksualiteit blijft een taboe in adellijke kringen en koningshuizen. Bovendien wordt van Elisabeth verwacht dat ze kinderen krijgt, wat bij een lesbisch huwelijk complexe juridische vragen oproept over hun recht op de troon.

Elisabeth van Wim Dehandschutter, Borgerhoff & Lamberigts; 272 blzn., 29,99 euro