ما فقط شانس آوردیم؛ روایت کمک پرستار اهل آبدانان از اعتراضات دی
کادر درمان ایران سال‌هاست برای دستمزد، امنیت شغلی و کاهش فشار کار اعتراض می‌کند. اما پس از اعتراضات دی۱۴۰۴، نگرانی درباره همکاران بازداشت‌شده و خانواده‌های جان‌باختگان نیز به این مطالبات افزوده شده است.
«من سه‌شنبه ۱۶دی۱۴۰۴ در اعتراضات آبدانان بودم. با شروع شلیک ماموران به سمت معترضان، به خانه دوستی در محله سه پناه بردم. من و آن دوست چون کمک‌پرستار بودیم، زخم‌های ناشی از ساچمه را شست‌وشو و پانسمان کردیم. همان شب، همراه با چند نفر از محلی‌ها رفتیم مقابل بیمارستان رسول‌اکرم آبدانان تا زخمی‌هایی را که از مراجعه به بیمارستان می‌ترسیدند به محل امن منتقل کنیم. ما توانستیم هشت نفر را منتقل کنیم.»
این روایت «آرش مرادی»، کمک‌پرستار اهل آبدانان است که چند ماه پیش از ایران خارج شده و اکنون در فرانسه زندگی می‌کند: «بوی مرگ در فضا پیچیده بود و جا به جا، آسفالت خیابان از خون مجروحان قرمز شده بود. وسط آن جهنمی که ماموران با شلیک مستقیم گلوله برای معترضان ساخته بودند، هم دلهره اصابت گلوله داشتم و هم نگران بازداشت‌مان بودم. ما فقط شانس آوردیم!»
مرادی به ایران‌وایر می‌گوید که ماموران پس از اعتراضات بارها برای بازداشت او به خانه پدری‌اش مراجعه کردند. مدتی را مخفیانه زندگی کرد و سرانجام از ایران خارج شد. او می‌گوید مجروحانی که همراه دوستانش منتقل کرده، از مراجعه به بیمارستان هراس داشتند.
تجربه او روی دیگر بحران قدیمی کادر درمان را نشان می‌دهد. بحرانی که پیش‌تر با حقوق ناکافی، کمبود نیرو و اضافه‌کاری اجباری شناخته می‌شد و اکنون بازداشت و مرگ همکاران در اعتراضات هم به آن افزوده شده است.
درمان مجروحان زیر سایه بازداشت
ایران‌وایر ۲۵اردیبهشت۱۴۰۵ از بازداشت دست‌کم ۸۳نفر از کادر درمان در ۳۳شهر، در ارتباط با اعتراضات دی‌ماه بازداشت خبر داده بود: از جمله «۳۷ پزشک، ۱۲ دانشجو و ۹ پرستار»؛ شغل سایرین در این تفکیک مشخص نشده. تا زمان انتشار آن گزارش در اردیبهشت‌ماه، آزادی ۴۷نفر اعلام شده بود. دلایل گزارش‌شده درباره این بازداشت‌ها هم بسیار متفاوت بود؛ حضور در اعتراضات، فعالیت در شبکه‌های اجتماعی، درمان مجروحان در خانه و خودداری از تحویل اطلاعات بیماران.
عفو بین‌الملل هم ۲۳ژانویه۲۰۲۶ از بازداشت مجروحان در بیمارستان‌ها و تهدید درمانگران به‌دلیل مداوای آنان بدون اطلاع نیروهای امنیتی گزارش داده بود.
با این حال، «محمد رئیس‌زاده»، رییس سازمان نظام پزشکی، گفته بود موردی از بازداشت که «صرفاً به دلیل درمان باشد» به او گزارش نشده است. اختلاف میان این روایت‌ها بررسی مستقل پرونده‌ها را ضروری می‌کند.
الزام قانونی به درمان؛ تهدید امنیتی
قانون مجازات خودداری از کمک به مصدومان و رفع مخاطرات جانی، مصوب۱۳۵۴با اصلاحات بعدی، برای خودداری از کمک به افراد در معرض خطر جانی، در شرایط مقرر، مجازات تعیین کرده است.
در این قانون آمده است: «هرکس شخص یا اشخاصی را در معرض خطر جانی مشاهده کند و بتواند با اقدام فوری خود یا کمک طلبیدن از دیگران یا اعلام فوری به مراجع یا مقامات صلاحیتدار از وقوع خطر یا تشدید نتیجه آن جلوگیری کند بدون اینکه با این اقدام خطری متوجه خود او یا دیگران شود و با وجود استمداد یا دلالت اوضاع و احوال بر ضرورت کمک از اقدام به این امر خودداری نماید. به حبس جنحه‌ای تا یکسال و یا جزای نقدی تا ۸۰۰۰۰۰۰ ریال محکوم خواهد شد. در این مورد اگر مرتکب از کسانی باشد که به اقتضای حرفه خود میتوانسته کمک موثری بنماید به حبس جنحه‌ای از سه ماه تا دو سال یا جزای نقدی از ۲۵۰۰۰۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰۰۰۰۰ ریال محکوم خواهد شد. مسوولان مراکز درمانی اعم از دولتی یا خصوصی که از پذیرفتن شخص آسیب دیده و اقدام بدرمان او یا کمکهای اولیه امتناع نمایند به حداکثر مجازات ذکر شده محکوم می‌شوند.»
با این حال برخوردهای قضایی با کادر درمان در جریان اعتراضات نشان می‌دهد که نه تنها این قانون نادیده گرفته شده بلکه به عکس در مواردی برای کمک‌رسانی به معترضان با کادر درمان برخورد شده است.
«ثمین رستمی»، پرستار ۴۲ساله بیمارستان آرام کرج و مادر دو فرزند، از جان‌باختگان اعتراضات بود. بر اساس اعلام هه‌نگاو او هنگام کمک به زنی دیگر در پنجشنبه ۱۸دی ۱۴۰۴ هدف گلوله قرار گرفت و پیکرش ۲۳دی‌ماه به خاک سپرده شد. منبعی نزدیک به خانواده بعدتر، تاریخ جان‌باختن او را ۱۹دی اعلام کرد. گزارش هه‌نگاو می‌گوید: «گلوله از پشت به ناحیه طحال او اصابت کرده بود.»
«مرضیه نبوی‌نیا»، شاغل در درمانگاه امام سجاد رشت و دانش‌آموخته مامایی، ۱۸دی۱۴۰۴در آتش‌سوزی درمانگاه جان باخت. تسنیم مسوولیت آتش‌سوزی را به گردن معترضان انداخت، اما سند مستقلی که تعیین‌کننده عامل حادثه باشد در منابع بررسی‌شده به دست نیامد.
ایران‌وایر در خردادماه سال جاری از بازداشت «پدرام هادی‌پور»، پزشک، و «سبحان نوریان»، پرستار بیهوشی بیمارستان منتظری نجف‌آباد خبر داد؛ ولی وضعیت کنونی آنان تا لحظه تنظیم این گزارش روشن نیست.
مطالبه حقوق و پرونده قضایی
اعتراضات و تشکیل پرونده قضایی تنها مشغله کادر درمان در ایران نیست. آن‌ها سال‌هاست برای دستمزد، امنیت شغلی، کاهش فشار کاری اعتراض می‌کنند؛ اعتراض‌های صنفی که به شیوه جمهوری اسلامی اغلب با سرکوب و تشکیل پرونده حواب می‌گیرد.
ایلنا روز ۱۴آبان خبر داد که شش نفر از کارکنان بیمارستان شهید فیاض‌بخش تهران، پس از تجمع سه‌روزه مرداد ۱۴۰۵ در اعتراض به عدم پرداخت معوقات به اتهام «نشر اکاذیب» به یک سال حبس تعلیقی و شش ماه خدمات عام‌المنفعه محکوم شده‌اند. موضوعی که سه ماه بعد از آن تجمع، به دلیل ملاحظات امنیتی به تازگی رسانه‌ای شده است.
یکی از کارکنان با هویت محفوظ به ایران‌وایر می‌گوید: «این پرسنل بیمارستان از انتشار نام خود و تشدید برخوردها بیم دارند.» درباره اجرای خدمات عمومی هم هنوز باید روشن شود که محل اجرای حکم چه زمانی ابلاغ شده است.
بنابر اطلاعات منتشرشده، دست‌کم یکصد نفر پس از اعتراض از کار کنار گذاشته شدند. بیشترشان پس از امضای تعهدنامه عدم اعتراض بازگشتند، اما چند نفر که تعهد ندادند، به کار برنگشتند.
به گفته منبع ایران‌وایر: «مزایای «پرکیس» و انگیزشی ۱۰تا ۱۲پرستار پرداخت نشده؛ مبلغی بین ۱۶تا ۲۸میلیون تومان برای هر نفر است. پنج نفر از آن پرستاران که این مزایا را دریافت نکرده‌اند، در میان محکومان‌اند. این مبالغ مزایای پرداخت‌نشده بوده‌اند، نه کسر از حقوق ثابت.»
پرکیس نوعی توافق میان کادر درمان و مراکز درمانی برای نوعی از پرداخت پاداش مبتنی بر عملکرد است.
«علی شاه‌عباسی»، معاون درمان تامین اجتماعی استان تهران، ارجاع هفت نفر به هیات تخلفات اداری را پذیرفته، اما اخراج و تشکیل پرونده قضایی به دلیل اعتراض را رد کرده است. ایلنا از دسترسی به تصاویر احکام قضایی خبر داده است. تفاوت میان پرونده قضایی، رسیدگی در هیات تخلفات اداری و تصمیم‌های مربوط به پرداخت مزایا در این ماجرا اهمیت بسیاری دارد.
معیشت؛ بحرانی پیش از دی‌ماه
به گفته «محمد شریفی‌مقدم»، دبیرکل خانه پرستار، در گفت‌وگو با ایلنا، دریافتی ماهانه بسیاری از پرستاران ۲۰تا ۲۵میلیون تومان است. «احمد نجاتیان»، رییس سازمان نظام پرستاری، نیز از کمبود حدود ۱۰۰ هزار نیروی پرستاری و اضافه‌کاری اجباری، گاه تا ۸۰ یا ۱۰۰ساعت در ماه، سخن گفته است. اگرچه قانون تعرفه‌گذاری خدمات پرستاری در ۱۳۸۶ تصویب شده، اما اجرای آن پس از سال‌ها تاخیر آغاز شد. ولی اختلاف در تعرفه‌ها، معوقات و پرداخت‌ها موضوعی است که هم‌چنان ادامه دارد.
پرستاران پیش از دی‌ماه خونین۴۰۴ هم برای دستمزد، تعرفه و امنیت شغلی مطالبه‌گری می‌کردند. حالا نگرانی درباره همکاران زندانی و خانواده‌های جان‌باختگان هم بر آن افزوده شده است.
«آرش مرادی» حالا مدتی است از آبدانان به فرانسه رسیده و از خطر رسته، اما پرسشی که از شب انتقال هشت مجروح به یادگار مانده هم‌چنان پابرجاست: وقتی درمان مجروح می‌تواند خطر امنیتی داشته باشد و ادامه کار نیز با فرسودگی و تنگنای مالی همراه است، چه کسی از امنیت درمانگران و حق درمان بیماران حفاظت می‌کند؟
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.