Molenbeek 2030 wordt ontbonden: ‘Niet mogelijk verder te zetten zonder politieke wil’

Op 24 september 2025 strandde de Brusselse kandidatuur in de finale van de Europese wedstrijd om Culturele Hoofdstad te worden in 2030. Een jaar later valt het doek over Molenbeek 2030, ondanks verschillende pogingen van de opdrachthouders om nieuw leven in het project te blazen. “Het is bijzonder jammer dat het ophoudt”, zegt Jan Goossens, die tot voor kort samen met Fatima Zibouh co-opdrachthouder van het project was.

Dat de gehoopte doorstart voor een afgeslankte versie van het project er niet komt schrijft het duo toe aan het ontbreken van politiek engagement. “Brusselaars hebben nood aan een cultureel sterk Brussel dat de taalgrenzen overstijgt en mensen samenbrengt. Als er geen politieke wil is, is het niet mogelijk om zulke ambitieuze projecten te realiseren”, zegt Goossens. “En daarvoor hadden wij de sleutels in handen, dat heeft onze kandidatuur en het voortraject bewezen. Ik vraag me af of we nu niet het kind met het badwater weggooien.”

Zibouh en Goossens legden eind juni hun opdracht neer. Tegen 30 november moet de vzw afgesloten zijn. Goossens zetelt nog in de raad van bestuur als afgevaardigd bestuurder en blijft samen met twee deeltijdse werkkrachten aan boord voor de administratieve afwikkeling van de ontbinding van de vzw. “Na de beslissing van de jury hebben we een deel van het team moeten ontslaan. Eind juni is een tweede deel vertrokken”, vult Zibouh aan.

"We verwachten niets meer"

In 2026 trekt de regering-Dilliès voor de vzw nog 600.000 euro uit. Vorig jaar was dat 1,8 miljoen euro. “Als laatste opdracht heeft de vzw de afgelopen maanden gewerkt aan de realisatie van een documentaire die het hele proces van de kandidatuur in beeld brengt. Er is ook een website ontworpen waarop het volledige archief van de kandidatuur beschikbaar moet komen”, laat Christophe Degreef, woordvoerder van minister-president Boris Dilliès (MR) in een schriftelijke reactie aan BRUZZ weten.

Daarnaast is de laatste subsidie vooral bedoeld om arbeidscontracten wettelijk te beëindigen, klinkt het. “Verder verwachten wij niets meer van de vzw”, aldus Degreef.

“We hadden gehoopt een deel van onze plannen te kunnen waarmaken, maar daar was geen gesprek toe mogelijk”, zegt Jan Goossens. “Dus focussen we nu op de dragers die ervoor kunnen zorgen dat de stedelijke en culturele mobilisatie die Molenbeek 2030 teweeggebracht heeft, niet verloren gaan.”

De documentaire van een uur, die het volledige traject van Molenbeek 2030 in beeld brengt, moet binnenkort afgewerkt zijn. “De ambitie is om de documentaire ook publiek te tonen”, zegt Zibouh. Wanneer en waar dat zal gebeuren, ligt nog niet vast.

Daarnaast wordt er vandaag nog gewerkt aan een essay waarin de organisatie de lessen uit het traject wil bundelen. “Het is belangrijk om te vertellen wat we uit dit proces hebben geleerd voor de stad.”

Plan B

Nadat ze naast de Europese titel grepen, verkende Molenbeek 2030 andere pistes om het voortraject alsnog verder te zetten. “Er zijn voorbeelden van steden die niet werden geselecteerd als Culturele Hoofdstad van Europa, maar daarna toch met hun project zijn doorgegaan. Soms zelfs met een sterker resultaat doordat ze niet langer aan de strikte voorwaarden van de Europese wedstrijd vasthangen, zoals in Dublin of Sankt Pölten in 2024”, zegt Goossens.

Voor het ‘plan B’ dat Molenbeek 2030 wilde realiseren, vroeg het eind 2025 aan de Brusselse regering 4 à 5 miljoen euro subsidies per jaar, verspreid over de komende drie jaren. Dat kwam neer op minstens 12 miljoen euro in totaal. Maar de regering-Dilliès stemde niet in.

“Zodra de Brusselse regering gevormd was, hebben we met de minister-president gesproken en concrete plannen voorgesteld”, zegt ze. “Maar het Gewest heeft ons voorstel uiteindelijk niet gesteund. Het antwoord was telkens dat er budgettair geen ruimte voor was.”

“Wij zien ook de budgettaire noden en urgenties en nemen die serieus. Maar tegelijk vraag ik me af of alleen saneren voldoende is voor de toekomst van Brussel”, vult Goossens aan. “De culturele wereld heeft sinds Brussel als Culturele Hoofdstad in 2000 zo’n belangrijke rol gespeeld in het bij elkaar brengen van de stad, het bouwen van bruggen. Wat gaat dan wel de lijm zijn voor de toekomst van Brussel?”

European Youth Capital

Een van die voorstellen uit het ‘plan B’ van Molenbeek 2030 was een kandidaatstelling voor European Youth Capital, een initiatief van het European Youth Forum dat elk jaar een Europese stad uitroept tot Jeugdhoofdstad. “Dat is financieel een minder zware opdracht dan Culturele Hoofdstad, het gaat om een fractie van de steun”, aldus Zibouh. “Het zou een krachtig signaal zijn. Daarbij kunnen we volop voortbouwen op Molenbeek 2030, onze kandidatuur was immers sterk op jongeren gericht.”

In 2024 ging die titel naar Gent. Vandaag loopt de wedstrijd voor de Europese jeugdtitel in 2029, de wedstrijd voor 2030 is nog niet gelanceerd.

Maar zonder politieke steun acht ze een nieuwe kandidatuur niet haalbaar. “Voor zulke ambitieuze plannen heb je ook politiek engagement nodig”, zegt Fatima Zibouh. “Er is vandaag zoveel polarisatie. Brusselaars hebben nood aan een sterk en verbindend project dat de taalgrenzen overstijgt.”

Opening Kanal

Na twee edities komt er dus geen vervolg op Molenfest, het participatieve festival uit de koker van Molenbeek 2030. “We wilden het festival nog één keer organiseren, met alle positieve energie uit Molenbeek een een brede programmering gekoppeld aan de opening van Kanal”, zegt Jan Goossens. “Aanvankelijk was er daarvoor een akkoord, maar in juli werd er 300.000 euro van onze laatste subsidies geschrapt waardoor het niet meer mogelijk was.”

Een ander ijkpunt dat de organisatie als mogelijk zag is de veertigste verjaardag van het Brussels Gewest in 2029. “We hebben in het hele voortraject van de Europese wedstrijd samenwerkingen opgezet tussen verschillende Brusselse sectoren en we zouden die naar 2029 kunnen doortrekken. Maar ook daarvoor hebben we geen positief antwoord gekregen,” zegt Zibouh.

Tweede plaats

Het is vandaag exact een jaar geleden dat Brussel de Europese titel aan haar neus zag voorbijgaan. De Molenbeekse kandidatuur strandde op de tweede plaats, na Leuven dat vandaag verder werkt aan het culturele programma voor 2030.

Volgens het juryrapport verloor het Brusselse voorstel door het uitblijven van de Brusselse regering en financiële onzekerheden bij de gemeente kostbare punten. De jury prees het project van Fatima Zibouh en Jan Goossens om de culturele en sociale dynamiek die het in de gemeente teweegbracht.