Ogon jaszczurki w bursztynie z Mjanmy. Rozwiązali zagadkę sprzed 99 mln lat

• W bursztynie sprzed 99 milionów lat zidentyfikowano ośmiomilimetrowy ogon jaszczurki z zachowanymi tkankami miękkimi.
• Badania tomograficzne wykazały, że gad celowo odrzucił ogon, co stanowi najstarszy bezpośredni dowód kopalny autotomii.
• Okaz kupiono w internecie w 2022 r.; według dokumentacji wydobyto go w Mjanmie przed wybuchem walk o kopalnie w 2017 r.

Zespół badaczy pod kierownictwem Leonidasa-Romanosa Davranoglou z Muzeum Historii Naturalnej im. Steinhardta na Uniwersytecie w Tel Awiwie opisał odkrycie na łamach czasopisma "Palaeontologia Electronica". Jak podaje portal science.org, skamieniałość znajdowała się w 18-milimetrowym kawałku bursztynu kupionym od internetowego sprzedawcy z Chin.

DLA CIEBIE

Hyundai na Paris Motor Show 2026

Początkowo naukowcy zakładali, że widoczny w żywicy ośmiomilimetrowy element to gałązka lub fragment rośliny. Okaz przeleżał kilka lat w szufladzie, zanim poddano go wnikliwym analizom, które pozwoliły ustalić, że to fragment organizmu jaszczurki.

Okazało się, że w bryłce bursztynu zachował się ogon, który prawdopodobnie należał do padalca – rodzaju beznogiej jaszczurki – lub jaszczurki murowej. Szczegółową budowę skamieniałości ujawniła mikrotomografia komputerowa, która pozwoliła uzyskać trójwymiarowy model tkanek. Na wierzchołku fragmentu zaobserwowano równe cięcie otoczone mięśniami o układzie przypominającym płatki kwiatów.

Taka struktura jest cechą charakterystyczną dla ogonów odrzucanych dobrowolnie przez współczesne gady. – To imponujące, bo widać praktycznie całą tkankę miękką – powiedział herpetolog Juan Daza Vaca z Sam Houston State University.

Zdolność do zrzucenia ogona, zwana autotomią ogonową, występuje u około dwóch trzecich żyjących obecnie jaszczurek. Zwierzę w obliczu zagrożenia odłamuje część ciała w wyznaczonym punkcie, pozostawiając wijący się fragment jako przynętę dla drapieżnika. Większość gatunków potrafi później zregenerować utraconą część za pomocą tkanki chrzęstnej.

– Autotomia to efektowny, ale skuteczny sposób na uniknięcie ataku drapieżnika – powiedział ekolog Bill Bateman z Curtin University. Naukowiec wskazuje, że utrata ogona jest dla zwierzęcia kosztowna, ale ratuje życie.

Tomografia wykazała również poprzeczne rozcięcie w środkowej części ogona, które nie powstało podczas samego odrzucenia. Według badaczy jaszczurka mogła uwięznąć w gęstej żywicy i ratować się autotomią, po czym pozostawiony ogon został naruszony przez owada. Drugi brany pod uwagę scenariusz zakłada atak drapieżnika, który po schwytaniu gada upuścił odłamany ogon wprost do lepkiej substancji.

W środowisku paleontologicznym pojawiły się głosy wskazujące na wcześniejsze poszlaki dotyczące tego zjawiska. Morfolog Susan Evans z University College London zauważyła, że znane są starsze skamieniałości kręgów z widocznymi płaszczyznami pęknięć oraz zregenerowaną chrząstką. Z kolei autorzy publikacji oraz Bill Bateman podkreślają, że badany okaz z bursztynu stanowi pierwszy niepodważalny dowód oparty na zachowanych mięśniach i tkankach miękkich.

Przy okazji publikacji poruszono także kwestię pochodzenia bursztynu. Okaz wydobyto w Mjanmie, gdzie pozyskiwanie tego surowca od 2017 r. wiąże się z działaniami zbrojnymi.

Davranoglou wyjaśnił, że skamieniałość zakupiono w 2022 r. od chińskiego dystrybutora wraz z pisemnym oświadczeniem, do którego wgląd miała redakcja science.org. Wynika z niego, że żywicę wydobyto przed lutym 2017 r., czyli przed datą graniczną przyjętą przez środowisko naukowe w celu wykluczenia okazów pochodzących z terenów objętych walkami o kopalnie.