Auteur Tine Hens: 'Het thema ecologische rouw leeft enorm bij kunstenaars'

In het boek Archief van mogelijk verlies vertelt auteur Tine Hens over het natuurschoon dat dreigt te verdwijnen door de klimaatcrisis. Kieviten, korenbloemen en vuurvliegjes – ze worden allemaal zeldzamer.

Hens bracht dezelfde boodschap eerder al in een expo, maar die heeft ze voor een opstelling in Etterbeek uitgebreid met een Brussels deel, over planten, dieren en waterlopen die (bijna) verdwenen toen het moeras plaats moest ruimen voor de stad. Een deel daarvan, getiteld 'Dit was ons huis', is ingericht als een rariteitenkabinet vol opgezette dieren, beestjes op sterk water en gedroogde planten.

“We tonen er soorten die hier algemeen voorkwamen in een niet zo ver verleden, in de 19e eeuw, voor onder meer de overwelving van de Zenne en de Maalbeek. Toen waren otters en raven nog doodgewone bewoners. Ook de gele lis, het symbool van Brussel dat we in gedroogde vorm tonen, is niet meer alomtegenwoordig zoals vroeger.”

Een grote stoffen plattegrond van Brussel toont geen straten, maar de verdwenen en weggestopte waterlopen die ooit de stad open en bloot doorkruisten. “Bezoekers mogen zaken toevoegen, planten of dieren die ze graag in Brussel zouden verwelkomen. De bedoeling is om niet enkel stil te staan bij wat we verloren hebben of aan het verliezen zijn, maar ook om te dromen hoe we de natuur weer een plek kunnen geven in de stad.”

Mensen kunnen hun overpeinzingen achterlaten in een bijzondere urne. “Gemaakt met assen van bosbranden die de voorbije zomer in Europa plaatsvonden, ook van onze eigen Hoge Venen.” Een verkoolde boom uit de Hoge Venen doet dienst als een sokkel waarop installaties geplaatst worden, zoals flesjes gesmolten gletsjerijs en verbrijzelde eierschalen van kieviten. Ook de andere sokkels zijn klimaat-slachtoffers: bomen die onder meer stierven door verzilting of verdroging.

Rond verdroging maakte de Brusselse Lola Daels de monumentale sculptuur Huil als je mij ziet, geïnspireerd door 'hongerstenen' die bovenkomen in rivieren als het waterpeil daalt. “Eeuwen geleden vormden die symbolen van hongersnood veroorzaakt door droogte.” Volgens Hens maakt het werk van Daels deel uit van een ware artistieke beweging. “Het thema van ecologische rouw leeft enorm bij hedendaagse kunstenaars.”

De expo Archief van mogelijk verlies loopt van 12/11 tot 4/12 in het gemeentehuis van Etterbeek, etterbeek.brussels