28 tysięcy niewybuchów i unikatowe pamiątki. Niezwykłe znaleziska na Westerplatte

Ponad 28 tysięcy przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych, unikatowe zabytki oraz szczątki prawdopodobnie poszukiwanego obrońcy – to bilans najnowszych prac archeologicznych na Westerplatte. Badacze odsłonili miejsca, po których chodzili polscy żołnierze w 1939 roku.

Prace na terenie Westerplatte (fot. Muzeum Westerplatte) /materiały udostępnione

W ramach XIII sezonu badań archeologicznych na Westerplatte, prowadzonych od 9 kwietnia do 10 sierpnia 2026 roku, archeolodzy przebadali teren dawnego placu apelowego oraz nowych koszar Wojskowej Składnicy Tranzytowej. Prace objęły powierzchnię niemal 500 metrów kwadratowych. Wykop w miejscu północnego skrzydła koszar z lat 1935–1937 miał powierzchnię 292 mkw, natomiast badania na obszarze placu apelowego objęły 187 mkw.

Budynek nowych koszar, wzniesiony w latach 1935–1937, pełnił kluczową rolę dla załogi Wojskowej Składnicy Tranzytowej. Obiekt żelbetowy przetrwał walki z września 1939 roku, jednak w kwietniu 1945 roku eksplozja amunicji zgromadzonej przez wojska niemieckie doprowadziła do zniszczenia północnego skrzydła. W latach 60. XX wieku przez ten teren poprowadzono deptak prowadzący do Pomnika Obrońców Wybrzeża.

Jednym z odkryć okazało się zabezpieczenie aż 28 tysięcy sztuk amunicji i elementów niebezpiecznych. Wśród nich dominowały naboje karabinowe Mauser oraz zapalniki artyleryjskie, które przez dziesięciolecia spoczywały pod ziemią, stanowiąc potencjalne zagrożenie dla odwiedzających.

Unikatowe zabytki i relikty walk

Spośród 2,7 tysiąca odnalezionych przedmiotów, niemal 900 uznano za zabytki o wysokiej wartości historycznej. Szczególną uwagę archeologów przykuła płyta oporowa polskiego moździerza wz. 1931 kal. 81 mm – unikatowy ślad po uzbrojeniu polskich obrońców. Wśród znalezisk znalazł się także fragment obramowania okna z zachowanym maskującym malowaniem w kolorze tzw. angielskiego różu oraz uszkodzona polska menażka wojskowa.

W trakcie prac odsłonięto również żelbetowe relikty rusznikarni, garażu z kanałem rewizyjnym oraz zjazdu. Udokumentowano fragment leja powstałego po eksplozji amunicji z wiosny 1945 roku, którego średnicę oszacowano na imponujące 20 metrów.

Ślady polskich obrońców i nowe odkrycia

Podczas wykopalisk archeolodzy dotarli do poziomu, po którym w 1939 roku chodzili polscy żołnierze. 

Odsłoniliśmy poziom, po którym chodzili polscy obrońcy w 1939 roku. Był to główny punkt dowodzenia, główny schron załogi i punkt opatrunkowy. Prace pozwolą na odsłonięcie i udostępnienie tych obiektów zwiedzającym w ramach budowy Muzeum - podkreśla archeolog Adam Dziewanowski.

W trakcie równoległych prac związanych z budową Muzeum Westerplatte, obejmujących obszar ponad 116 tysięcy metrów kwadratowych, 5 listopada 2026 roku natrafiono na ludzkie szczątki z polskimi guzikami wojskowymi i bagnetem. Wyposażenie wskazuje, że mogą to być szczątki poszukiwanego obrońcy półwyspu, legionisty Mieczysława Krzaka.

Badania archeologiczne na Półwyspie Westerplatte prowadzone są od 2016 roku. W 2019 roku odnaleziono mogiły dziewięciu polskich żołnierzy, z których siedmiu zidentyfikowano dzięki badaniom genetycznym. W 2022 roku zostali oni pochowani na nowym cmentarzu Żołnierzy Wojska Polskiego na Westerplatte. Dwa lata później, w 2024 roku, archeolodzy natrafili na szczątki czterech polskich jeńców cywilnych zamordowanych przez Niemców w pierwszych miesiącach wojny.