Spaanstalig theater op Próximamente: 'We zijn allemaal dragers van vergeten verhalen'

Tijdens de nieuwe editie van het Próximamente Festival van KVS graven artiesten uit voornamelijk Latijns-Amerika naar kennis en verhalen die dreigden te worden vergeten.

De KVS-dramaturg Gerardo Salinas praat vol vuur over het Próximamente-festival, maar wil eerst iets kwijt over de spannende Braziliaanse presidentsverkiezingen, die net achter de rug zijn.

“Ik heb niet geslapen”, zegt Salinas, zelf van Argentijnse afkomst. “Er is iets groots gebeurd. De verkiezingen waren ook een strijd tegen algoritmes en techbedrijven. Mensen hebben zich georganiseerd in campagnes van onderuit, met een WhatsApp­groep (Exército do Lula) die miljoenen leden telde. Daar kunnen we ook in Europa veel van leren.” Dat er op dezelfde dag ook in Europa, in Servië, een markante verkiezingsuitslag te noteren viel, lucht Salinas op. “De laatste jaren sukkel je van depressie naar depressie als je het nieuws volgt. Dan doen zulke dingen deugd.”

Salinas ziet parallellen met het programma van Próximamente. “In een context van structureel geweld, vernietiging en de terugkeer van oude onderdrukkingslogica in nieuwe gedaantes wil het festival geschiedenissen, verhalen en kennis die ooit werden uitgewist, afgebroken of nooit de kans kregen om zich te ontwikkelen, weer aan de oppervlakte brengen.” Dat gebeurt aan de hand van het spookgeheugen, de ‘memoria fantasma’ van de artiesten.

"Wist je dat in Chili de grootste Palestijnse gemeenschap buiten Palestina woont? Bijna één miljoen mensen"

KVS-dramaturg

Spookgeheugen verwijst naar herinneringen verbonden aan een persoon of een gemeenschap die niet altijd meteen duidelijk achterhaalbaar of aanwijsbaar zijn, maar eerder spectraal aanwezig”, zegt Salinas. “Wij zijn allemaal dragers van geschiedenissen en kennis die buiten het verhaal van de mainstream of de expliciete geschiedschrijving vallen. Al dan niet bewust. Soms kan dat spookgeheugen gelinkt zijn aan persoonlijk trauma of gemeenschappelijke onderdrukking door kolonisatie of dictatuur. Het kan ook om positieve verhalen gaan, die tonen dat je zaken op een andere manier kunt aanpakken.”

Vergeten verhalen

Hoewel het jaarthema niet dwingend is voor elke voorstelling op het festival, kan Salinas het wel linken aan interessante producties. Hij denkt daarbij aan El rincón de los muertos van Sebastián Rubio en Yanira Dávila over de stad Ayacucho in Peru. Ayacucho is bij ons bekend als een kledingmerk van AS Adventure, maar betekent in de taal Quechua (bekend als merk van Decathlon) ‘hoek van de doden’ of ‘el rincón de los muertos’. “Via het persoonlijke verhaal van een beoefenaar van de traditionele schaardans tijeras uit Ayacucho reflecteert de voorstelling over de eeuwenlange geschiedenis van geweld in de regio, ook gelinkt aan het bewind van oud-president Alberto Fujimori en de guerrillabeweging Lichtend Pad. Een geschiedenis waarvan wij weinig kennen, maar die veel informatie oplevert over een werkelijkheid die ook dichter bij de onze kan komen.”

Nog vergeten verhalen? Dit jaar komt met Andrea Giadash, een Chileense artieste met Palestijnse roots, naar het festival. Salinas: “Wist je dat in Chili de grootste Palestijnse gemeenschap buiten Palestina woont? Bijna één miljoen mensen. In de eerste voetbalklasse speelt zelfs Club Deportivo Palestino. In de voorstelling El Espacio de Aca/ Proyecto Azul bewegen een actrice van Palestijnse afkomst en een actrice van Joodse afkomst zich tussen verschillende tijden en geografische plekken, tussen het oude en hedendaagse Palestina en zelfs als astronaut in de ruimte.”

Gestolen als baby

Ook Mindblowers – het programma waarin VUB en KVS traditioneel onderzoekers en kunstenaars samenbrengen – heeft dit seizoen plaats tijdens Próximamente. “Een greep uit het aanbod: Adriana Moreno-Cely heeft het eveneens over vormen van kennis waar door oude koloniale ideeën over ras en kennis doorgaans geen waarde aan wordt gegeven. Cineast, theatermaker en onderzoeker Laura Vandewynckel zal het hebben over het kleine eilandje Itaparica voor de kust van Brazilië, dat bewust afstand houdt van het continent, omdat het vindt dat het vooruitgangsdenken daar niet per se echte vooruitgang brengt. Yazan Badran getuigt hoe je als (Syrische) journalist in ballingschap je werk kunt blijven doen. En Claudix Vanesix uit Peru combineert technologie en AI met ancestrale culturen.”

Salinas heeft nog een bijzondere tip, het verhaal van Claudia Poblete. “Zij kwam er pas als volwassene achter dat ze als baby werd gestolen door een familie gelinkt aan de Chileense dictatuur, en dat haar biologische ouders behoorden tot desaparecidos die door de dictatuur werden opgepakt, gemarteld en vermoord. Nu is ze een van de belangrijkste politieke figuren van Latijns-­Amerika. Zo werd Claudia ondanks haar verleden een inspiratiebron.”

“In die zin wordt ook de lecture-performance Ojo Salvaje (Wild Eye) van Sebastián Escalona interessant. Hij onderzocht in Chileens Patagonië de geschiedenis van het Selk’nam-volk: oorspronkelijke bewoners van Vuurland die ten onrechte uitgestorven werden verklaard. Na een geschiedenis van kolonisatie, onteigening en genocide werden hun esthetiek en rituelen in het verleden zonder bronvermelding door Westerse kunststromingen gerecupereerd. Een van de belangrijkste figuren van de Selk’nam komt mee op de scène.”

Epische slotparty

Wil je zelf ook graven in je spookgeheugen? Kunstenaars Joanna Rossi en Lucila Guichon helpen het publiek het hele festival door om net zoals de getrainde artiesten te connecteren met de verhalen van hun eigen familie, dorp of stad die ze onbewust meedragen maar die ertoe doen.

En aan het einde is er feest. “Feest en entertainment zijn in de Latijns-Amerikaanse cultuur een belangrijke manier om energie op te doen voor het werk en de strijd die nog wachten op artistiek en maatschappelijk gebied”, zegt Salinas. “Daarom is het voor ons belangrijk om artiesten, programmatoren en publiek informeel te laten samenkomen om te eten, te drinken en te feesten. Op het programma staan een epische Latino Karaoke, en een al even epische slotparty, georganiseerd in de KVS Box samen met het platform Gelatino.”

Próximamente vindt plaats van 17 tot 21/11 in de KVS, kvs.be