Onderzoeksraad: 7000 kinderen in asielnoodopvang structureel verwaarloosd

Minister Van den Brink van Asiel moet binnen een halfjaar de situatie van de kinderen in de asielnoodopvang verbeteren. Dat is de belangrijkste "dringende" aanbeveling van de Onderzoeksraad voor Veiligheid, die ruim twee jaar onderzoek heeft gedaan naar de leefomstandigheden van kinderen daar.

De huidige praktijk, waarin 7000 kinderen structureel worden blootgesteld aan onveilige situaties die hun ontwikkeling bedreigen, komt volgens de raad neer op "het normaliseren van onveiligheid". Er is inmiddels dringend behoefte aan "robuust bestuur" dat deze situatie aanpakt.

De noodopvang is gevestigd in leegstaande kantoren, schepen, evenementenhallen en tijdelijke containerwoningen. Jaren geleden begon dit als een 'tijdelijke' oplossing vanwege het gebrek aan azc's. Inmiddels is deze vorm van tijdelijke opvang steeds gebruikelijker: 60 procent van alle opvanglocaties bestaat uit noodopvang. "Nederland is door de ondergrens gezakt", zegt voorzitter Chris van Dam van de Onderzoeksraad.

De noodopvang levert gevaarlijke situaties op voor kinderen die in strijd zijn met internationale verdragen en waarover in een reeks van rapporten van onder meer inspecties al alarm is geslagen. Concreet ervaren kinderen bijvoorbeeld geluidsoverlast en een totaal gebrek aan privacy op deze locaties, waar kamers vaak hooguit zijn gescheiden met schotten. Zij lopen volgens de Onderzoeksraad een groot risico om te worden geconfronteerd met fysiek en seksueel geweld, inclusief grensoverschrijdend gedrag en misbruik. Ook laten de douche- en toiletvoorzieningen geregeld te wensen over.

Daarnaast verhuizen deze asielkinderen zo vaak in korte tijd - met uitschieters tot wel tien keer - dat een normale schoolgang in gevaar komt en zij een totaal gebrek aan vastigheid ervaren.

De Onderzoeksraad somt een hele reeks aan klachten op die daardoor ontstaan. Het gebrek aan privacy en zelfstandigheid zorgt voor stress, machteloosheid en een voortdurende alertheid. Onder alleenstaande kinderen - sommigen reizen zonder hun ouders naar Nederland - komt zelfbeschadigend gedrag voor, waaronder zelfverwonding en suïcidaal gedrag. De Onderzoeksraad spreekt van "structurele verwaarlozing" in de noodopvang, die "moreel onverdedigbaar is in een rechtsstaat".

Van Dam en zijn collega's constateren "het ontbreken van politieke wil en een bestuurlijk onvermogen" om deze situatie op te lossen. Bestuurders zitten volgens hen vast in de logica van een vermeende onbeheersbare crisis, waardoor situaties worden geaccepteerd "die in andere omstandigheden ondenkbaar zouden zijn".

Op korte termijn zou er een overzicht moeten worden gemaakt van alle onveilige plekken in noodopvanglocaties. Die zouden vervolgens moeten worden opgelost en als dat niet lukt, moeten de kinderen in kwestie worden verplaatst. Daarnaast vindt de Onderzoeksraad dat er een maximumtermijn moet komen aan de plaatsing van kinderen in noodopvang.

Tegelijk met het onderzoek publiceert de Onderzoeksraad vandaag een open brief aan alle gemeenteraadsleden van Nederland, waarin hen wordt gevraagd om te bespreken welke bijdrage zij kunnen leveren om de veiligheid te verbeteren.

De afgelopen jaren verwezen bewindslieden steeds naar de spreidingswet als oplossing voor de dringende situatie in de noodopvang. In sommige gemeenten bestaat echter weerstand tegen die wet, die ervoor moet zorgen dat iedere plaats zijn bijdrage levert aan de asielopvang.

De Onderzoeksraad voor de Veiligheid is vooral bekend van onderzoeken naar ongelukken en rampen, maar Van Dam zei eerder al dat de raad zijn blik wil verruimen en inmiddels ook kijkt naar onderwerpen op het gebied van "alledaagse veiligheid". Met dit laatste onderzoek hoopt hij naar eigen zeggen "de huidige impasse te doorbreken".

CDA-minister Van Den Brink van Asiel heeft aangekondigd eind van de dag te reageren op het onderzoek.