Abnormaal warme Middellandse Zee veroorzaakt grote overstromingen Spanje

Peter Kuipers Munnekepresentator Weer

Gisteravond was het weer zover. Inwoners van de Spaanse regio Catalonië werden opgeschrikt door een ES-Alert, een sms en geluidssignaal op de mobiele telefoon vergelijkbaar met een NL-Alert. Reden: er werden zware buien verwacht, die mogelijk zware schade konden aanrichten. Het alarm bleek terecht: er vielen twee doden en er waren duizenden meldingen van omgevallen bomen en ondergelopen kelders en huizen. Deze week was er ook veel schade en een dodelijk slachtoffer door zwaar noodweer in Castilië-La Mancha in het zuidoosten van het land.

Na de zware overstromingen van twee jaar geleden in de provincie Valencia, waarbij meer dan tweehonderd mensen om het leven kwamen en er voor ruim 10 miljard euro schade werd aangericht, zit de schrik er in Spanje nog steeds goed in. Vooral in het najaar, als de kans op noodweer veruit het grootst is. Liever waarschuwen de overheden sindsdien een keer te veel dan te weinig.

Niet alleen wordt er sneller gewaarschuwd, er zijn de laatste jaren ook simpelweg meer zware buien. Dat komt door de hoge watertemperaturen van de Middellandse Zee. Op dit moment is het zeewater voor de kust van Spanje zo'n 3 graden warmer dan gemiddeld. Op sommige plaatsen is de afwijking zelfs meer dan 4 graden. Ook in 2024 was het zeewater zo warm, net als in 2025. Door het warme zeewater valt er bij buien veel meer regen naar beneden.

Vrijwel alle regen in het Middellandse Zeegebied ontstaat door verdamping van zeewater. Als er een lagedrukgebied overtrekt, neemt de verdamping toe en regenen de buien uit boven land. Door het abnormaal warme zeewater is die verdamping de afgelopen jaren veel groter dan eerder, vooral in het najaar als het zeewater op z'n warmst is. In sommige gevallen levert het warme zeewater rond deze tijd zelfs genoeg energie voor heuse miniorkanen, waarbij nog veel meer regen valt.

Doordat een groot deel van de kustgebieden rond de Middellandse Zee heuvelachtig of bergachtig is, krijg je snel lokale wateroverlast en treden kleine beken, kanalen en rivieren snel buiten hun oevers.

Er is een direct verband tussen klimaatverandering en het warmere zeewater. Gemiddeld is het zeewater door het menselijke gebruik van fossiele brandstoffen ongeveer 2 graden warmer geworden, bleek eerder dit jaar uit onderzoek van World Weather Attribution. Het deel van de Middellandse Zee waarin het zeewater zo warm wordt is door de menselijke uitstoot van broeikasgassen ten minste verdubbeld.

Toch is het voor wetenschappers nog niet duidelijk waardoor het zeewater in de Middellandse Zee veel sterker is opgewarmd dan in andere zeeën, en ook meer dan door klimaatmodellen wordt verwacht. Maar het staat vast dat noodweer en overstromingen meer en meer gaan horen bij het najaar in het Middellandse Zeegebied.