Kullanım dışı mühimmat, TSK tesisinde geri kazanılıyor

Yahşihan ilçesindeki tesiste, işleme alınan kullanım dışı mühimmat, çeşitli işlemlerden geçerek geri dönüşüme kazandırılıyor.

Tesisin, 216 bin metrekarelik yerleşkesinde 12 atölye, 17 hizmet binası ve 3 mühimmat deposu bulunuyor.

Burada patlayıcı madde ve mühimmat güvenliği ile iş sağlığı ve güvenliği konularında eğitim alan subay, astsubay, sivil memur ve işçiler görev yapıyor.

Kullanım dışı mühimmat, türü ve çapına göre farklı atölyelere yönlendiriliyor. Kovansız mühimmat ile havan mühimmatı F-20, kovanlı mühimmat ve kara mayınları F-30, roket ve füzeler ise F-40 Ayırma Atölyesi'nde işleme alınıyor.

Modüler ekipmanlar sayesinde türüne göre çapı 40 milimetreden 600 milimetreye kadar çıkan mühimmatın ayırma işlemleri yapılabiliyor.

Mühimmat, otomasyona dayalı emniyet tedbirleri altında sökülerek tapa, ateşleyici, patlayıcı dolgu ve metal gövde gibi ana parçalarına ayrılıyor.

Ayırma atölyelerinde işlem yapılamayan mühimmat ise heyet kararıyla F-50 Su Jeti ile Kesim Atölyesi'ne gönderiliyor. Bu bölümdeki iki su jeti, bir şerit testere ve bir giyotin presle mühimmat gövdeleri kontrollü biçimde kesiliyor.

Patlayıcı tahliye işlemleri insansız yürütülüyor

F-60 Patlayıcı Tahliye Atölyesi'ndeki işlemler kontrol odasından uzaktan yönetiliyor. Mühimmat gövdeleri otomatik konveyörle sıcak sulu boşaltma istasyonlarına taşınıyor, içlerindeki patlayıcı eritilerek tahliye ediliyor.

Tahliye edilen patlayıcılar, kurutma ve şekillendirme sisteminde katı parçacıklara dönüştürülüyor, ardından otomatik olarak tartılıp paketleniyor. Bu aşamadaki işlemler insan müdahalesi olmadan gerçekleştiriliyor.

Patlayıcıyla karışan su, arıtma sisteminden geçirilerek yeniden süreçte kullanılıyor. TNT, B-Terkibi ve amatol tipi patlayıcı içeren mühimmat ise durumuna göre imha ediliyor veya geri kazanılıyor.

Ayırma işlemi sırasında çıkarılan, az miktarda patlayıcı içeren tapa, buster ve ateşleyiciler F-80 Zırhlı Yakma Fırını'nda imha ediliyor.

F-81 Patlayıcı Yakma Atölyesi'nde de patlayıcı dolu kutular robotla tartım sistemine yükleniyor ve otomatik transfer sistemiyle statik fırınlara gönderiliyor.

Patlayıcıdan arındırılan mühimmat gövdeleri flaş fırınında yakılırken işlemden çıkan gazlar, arıtma sistemlerinden geçirilerek ulusal ve Avrupa Birliği çevre mevzuatına uygun hale getiriliyor.

Metal ve ahşap parçalar değerlendiriliyor

Patlayıcı bileşenlerinden arındırılan metal gövdeler, F-70 Son İşlem Atölyesi'nde özgün biçimleri bozularak ayrıştırılıyor ve presleniyor. Çelik, alüminyum, bakır ve pirinç gibi metaller geri dönüşüm sürecine yönlendiriliyor.

Uygun ahşap malzemeler, marangozluk yeterlilik belgesine sahip işçiler tarafından palet haline getiriliyor.

Kimyasal madde emdirilmiş mühimmat sandıkları ise F-130 Ahşap Yakma Atölyesi'ndeki fırında çevre mevzuatına uygun şekilde yakılıyor, ortaya çıkan enerji geri kazanılıyor.

Ayırma, ayıklama ve bakım çalışmalarından kaynaklanan diğer atıklar da geçici atık deposunda toplanarak protokol kapsamında yetkili firmalara teslim ediliyor.

Tesis 2007'de kuruldu

Kullanım dışı mühimmatın çevreye zarar vermeden ayrıştırılması amacıyla 2007'de kurulan tesisin modernizasyonu için Milli Savunma Bakanlığı ile NATO Destek ve Tedarik Ajansı (NSPA) arasında anlaşma imzalandı. ROKETSAN yükleniciliğindeki TSK Mühimmat Ayırma ve Ayıklama Tesisi Modernizasyon Projesi, 18 Eylül 2015'te başladı.

Tesis, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın katıldığı törenle 5 Şubat 2020'de hizmete alındı. Modernizasyon projesi 1 Aralık 2022'de tamamlandı ve NSPA'nın yeterlilik çalışmalarının ardından tesis sertifikalandırıldı.

Milli Savunma Bakanlığı Kalite Güvence Daire Başkanlığının 4-6 Ekim 2023'teki denetimi sonucunda AQAP-2110 Kalite Güvence Belgesi alan tesiste, 20 Ekim 2025'te fabrika ve firma seviyesinde mühimmat ıslah ve bakım faaliyetlerine de başlandı.