Pakatan politik BN-PAS mesti bertanggungjawab kepada rakyat

Persefahaman politik baharu di Melaka menjadi satu ujian penting: mampukah parti-parti bekerjasama tanpa meminta rakyat mengetepikan hak mereka untuk mempersoalkan tindakan pemimpin?

Kerjasama antara Barisan Nasional (BN) dan PAS, yang dikenali sebagai tafahum siyasi, penting bukan sekadar kerana dua pihak yang pernah berseteru kini boleh berkongsi pentas, tetapi kerana ia menguji sama ada perdamaian politik mampu menerima perbezaan pendapat, penelitian dan kepelbagaian suara dalam masyarakat.

Pengerusi BN Zahid Hamidi pada 21 Okt mengumumkan persefahaman menyaksikan BN akan bertanding di 21 daripada 28 kerusi DUN Melaka, manakala tujuh lagi diperuntukkan kepada PAS dan sekutunya.

Bagaimanapun, menjelang hari penamaan calon, pembahagian kerusi dilaporkan berubah apabila BN bertanding di 23 kerusi, manakala Perikatan Nasional (PN) di lima kerusi.

Perubahan itu penting kerana pembahagian kerusi yang dirunding mencerminkan hasrat politik parti, sedangkan senarai calon sebenar di kertas undi menentukan pilihan yang tersedia kepada pengundi.

Ketua BN Melaka Ab Rauf Yusoh kemudiannya menyifatkan PAS sebagai rakan strategik dan berkata kedua-dua pihak akan menyelaraskan kempen serta menggunakan manifesto bersama. Presiden PAS Hadi Awang pula memberi bayangan kerjasama itu boleh diperluas ke luar Melaka.

Kenyataan itu menunjukkan hubungan politik yang masih berkembang, bukannya jaminan mengenai pembentukan kerajaan pada masa depan atau corak pengundian rakyat.

Apa yang lebih menarik untuk diperhatikan ialah maksud persefahaman itu sendiri. Istilah tafahum membawa pengertian kesediaan menerima perbezaan sambil mencari titik persamaan. Dalam sebuah negara yang masyarakatnya pelbagai, pendekatan sedemikian boleh membawa manfaat.

Persetujuan rakyat

Namun, persefahaman politik mudah goyah apabila pemimpin menyangka persetujuan sesama elit bermakna rakyat turut merestuinya.

Kerjasama politik Melayu tidak semestinya bercanggah dengan kedudukan Malaysia sebagai negara berbilang kaum yang berlandaskan Perlembagaan. Namun, keserasian kedua-duanya perlu dibuktikan melalui dasar dan tindakan.

Ambil soal perwakilan sebagai contoh. BN dianggotai parti komponen yang mempunyai kelompok penyokong serta sejarah perjuangan berbeza daripada PAS.

Kempen bersama perlu menjelaskan bagaimana kepentingan golongan minoriti, kebebasan beragama, pendidikan dan isu ekonomi setempat akan ditangani, tanpa menganggap bahawa kerjasama politik secara automatik menghapuskan perbezaan pandangan yang ketara.

Begitu juga, pengundi yang cenderung menyokong PAS berhak mengetahui cadangan mana yang masih menjadi pendirian parti itu sendiri dan komitmen mana yang sudah dipersetujui semua rakan kerjasama.

Manifesto bersama memberi peluang untuk menjawab persoalan tersebut. Ia perlu menetapkan keutamaan yang boleh dilaksanakan dalam bidang kuasa kerajaan negeri, membezakan tanggungjawab negeri dan Persekutuan serta menjelaskan bagaimana cadangan yang bercanggah akan diselaraskan.

Tanpa penjelasan itu, manifesto hanya berisiko menjadi himpunan janji yang kedengaran baik, sedangkan percanggahan antara parti mungkin hanya terserlah selepas pilihan raya.

Hubungan negeri dan Persekutuan

Kerjasama ini juga mempunyai implikasi di peringkat Persekutuan. BN menganggotai kerajaan perpaduan bersama Pakatan Harapan (PH), sedangkan kerjasamanya di Melaka melibatkan parti yang berada di pihak pembangkang di Parlimen.

Perbezaan bentuk kerjasama antara peringkat negeri dan Persekutuan itu tidak semestinya menyalahi undang-undang, malah bukan sesuatu yang baharu dalam politik gabungan.

Namun, keadaan itu boleh menyukarkan rakyat memahami pihak mana yang perlu dipertanggungjawabkan.

Pemimpin perlu menjelaskan sama ada kerjasama di peringkat negeri akan mengubah komitmen mereka di peringkat Persekutuan, selain menetapkan batas antara kerjasama pilihan raya dengan tanggungjawab mentadbir kerajaan.

Persoalan ini tidak boleh dijawab hanya dengan retorik mengenai kesetiaan politik.

Kerajaan negeri membuat keputusan yang memberi kesan kepada penggunaan tanah, kelulusan pelaburan, infrastruktur tempatan dan perkhidmatan awam.

Keyakinan dunia perniagaan lebih bergantung pada kejelasan dasar dan kewujudan saluran institusi untuk mencabar sesuatu keputusan, bukannya sekadar gambaran perpaduan yang ditonjolkan pemimpin.

Perlu terus diteliti

Setakat ini, tiada bukti dapat mengesahkan persefahaman pilihan raya berkenaan sudah membawa perubahan kepada hasil pelaburan. Perkara itu memerlukan analisis berasingan.

Bagi PH dan parti pesaing lain, pendekatan yang wajar ialah meneliti kerjasama itu secara mendalam, bukannya terus menganggapnya sebagai bukti percanggahan ideologi. Rundingan antara parti yang pernah berbeza pendirian merupakan perkara biasa dalam politik.

Apa yang penting dalam demokrasi ialah pengundi mendapat penjelasan tepat mengenai rundingan tersebut serta mempunyai pilihan dasar alternatif yang jelas.

Kritikan sepatutnya tertumpu kepada komitmen yang dapat dibuktikan, bukannya dakwaan mengenai niat tersembunyi yang hanya berasaskan spekulasi.

Keputusan pilihan raya pada 14 Nov akan memperlihatkan pilihan pengundi, tetapi tidak semestinya menjelaskan sebab di sebalik setiap pilihan itu.

Kadar keluar mengundi, calon yang bertanding, masalah setempat dan kesetiaan terhadap parti masing-masing saling mempengaruhi keputusan tersebut.

Dakwaan bahawa satu permuafakatan politik Melayu yang baharu sudah terbentuk memerlukan bukti yang lebih kukuh daripada sekadar kemunculan bersama pemimpin dan pembahagian kerusi.

Tiga persoalan

Keputusan pilihan raya perlu ditafsir dengan berhati-hati, khususnya ketika beberapa hubungan politik sedang mengalami perubahan secara serentak.

Pada pandangan saya, kerjasama politik di Melaka ini wajar dinilai berdasarkan tiga persoalan utama.

Pertama, adakah komitmen bersama yang dipersetujui cukup jelas dan terperinci untuk dinilai?

Kedua, mampukah parti yang bekerjasama menyuarakan perbezaan pendapat secara terbuka tanpa menjejaskan kelancaran pentadbiran?

Ketiga, adakah rakyat di luar kelompok penyokong utama parti-parti tersebut akan mendapat akses yang sama rata kepada perwakilan dan perkhidmatan awam?

Tanggungjawab itu turut merangkumi ruang untuk penelitian oleh pembangkang, perbahasan dalam badan perundangan dan kebebasan institusi awam.

Persefahaman politik hanya membawa makna dalam demokrasi apabila ia melindungi hak untuk berbeza pendapat, bukan sekadar menggalakkan kerjasama.

Selepas Melaka, BN dan PAS akan terus berdepan satu pilihan: sama ada menganggap tafahum siyasi sebagai kerjasama sementara antara pemimpin atau membangunkan prinsip yang telus dan boleh dinilai pengundi.

Kematangan politik Malaysia tidak bergantung pada usaha menghapuskan perbezaan, sebaliknya pada keupayaan memastikan setiap bentuk kerjasama politik bertanggungjawab kepada semua rakyat yang menerima kesannya.

Azam Mohd ialah pembaca FMT.

Artikel ini adalah pandangan penulis dan tidak semestinya mewakili FMT.