وزیر دفاع تازه، برنامه‌های قدیمی؛ مهرداد اخلاقی کیست؟
«مهرداد اخلاقی کتابچی»، از مدیران قدیمی صنایع موشکی جمهوری اسلامی، روز یکشنبه ۲۶ مهر با ۲۳۷ رای موافق نمایندگان مجلس به وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح رسید. او جانشین «عزیز نصیرزاده» می‌شود که روز ۹ اسفند ۱۴۰۴، در آغاز جنگ آمریکا و اسراییل علیه ایران، کشته شد. وزارت دفاع نزدیک به هشت ماه با سرپرستی «سید مجید ابن‌الرضا» اداره شده بود. اخلاقی که از دوره «محمود احمدی‌نژاد» رییس‌جمهور سابق، تا کنون تصویری از او منتشر نشده بود، در جلسه رای اعتماد، درباره حمله احتمالی دوباره آمریکا و اسراییل سخن گفت. او به واشنگتن و تل‌آویو هشدار داد که «مجدداً دچار خطای محاسباتی» شوند، پاسخ جمهوری اسلامی «غافلگیرکننده و گسترده خواهد بود».
«مجتبی زارعی»، نماینده مجلس، پیش از انتخاب اخلاقی به این سمت گفت که حالا اسراییل و آمریکا بیشتر باید بترسند و نوشت با حضور او «اسراییل را شخم می‌زنیم و در آن گندم می‌کاریم.» وزیر جدید دفاع در شرایطی کار خود را آغاز می‌کند که جنگ، تولید و تامین تجهیزات نظامی، بازسازی زیرساخت‌های دفاعی و تقویت پدافند هوایی را به اولویت‌های وزارتخانه تبدیل کرده است. اخلاقی با بیش از چهار دهه سابقه فعالیت در صنایع دفاعی، برنامه‌ای ۱۶ محوری به مجلس ارائه کرده که از تولید موشک و پهپاد تا مسکن و معیشت نیروهای مسلح را در بر می‌گیرد. با این حال، او می‌گوید برنامه‌های وزیر پیشین را با تغییراتی متناسب با شرایط جنگ ادامه خواهد داد. این برنامه‌ها چه هستند، وزیر جدید چه سابقه‌ای دارد و دولت و مجلس درباره توانایی او برای اداره وزارت دفاع چه می‌گویند؟
از صنایع موشکی تا وزارت دفاع
مهرداد اخلاقی، متولد سال ۱۳۳۷ در رشت، از مدیران صنایع دفاعی جمهوری اسلامی است. او پیش از رسیدن به وزارت، مدیریت سازمان صنایع دفاع را بر عهده داشت و پیش‌تر نیز ریاست گروه صنعتی شهید باقری و سازمان صنایع هوافضای وزارت دفاع را در کارنامه داشت. بخش عمده کارنامه او به تولید تجهیزات نظامی و توسعه صنایع موشکی مربوط می‌شود.
نام اخلاقی دست‌کم از دو دهه پیش در اسناد تحریم‌های بین‌المللی دیده می‌شود. نام او اولین بار در سال ۱۳۸۶، تحت قطعنامه ۱۷۴۷ شورای امنیت سازمان ملل، در فهرست افراد تحریم‌شده قرار گرفت. در آن زمان، او به دلیل مدیریت گروه صنعتی شهید باقری و نقش این مجموعه در برنامه موشک‌های بالستیک جمهوری اسلامی تحریم شد. وزارت خزانه‌داری آمریکا نیز در همان سال نام او را در فهرست تحریم‌های خود قرار داد.
اخلاقی یکی از طراحان و تجهیزکنندگان برنامه موشکی ایران از اواسط دهه ۷۰ است، او در آن دوره از حامیان «حسن طهرانی‌مقدم» بود؛ کسی که به پدر برنامه موشکی ایران معروف بود. اخلاقی در آبان ۱۳۹۳ به مدیرعاملی سازمان صنایع هوافضای وزارت دفاع رسید. بنا بر گزارش جماران از مراسم انتصاب او، «حسین دهقان»، وزیر وقت دفاع، اخلاقی را مدیری معرفی کرد که در این سازمان از پایین‌ترین سطوح تا عالی‌ترین سطح مدیریتی تجربه اندوخته است.
همین سوابق در معرفی او به مجلس برجسته شد. «رضا طلایی‌نیک»، سخنگوی وزارت دفاع، روز ۱۴ مهر گفت اخلاقی ۴۳ سال سابقه مدیریتی، فنی، صنعتی، علمی و راهبردی دارد و از افراد کلیدی در ارتقای قدرت موشکی جمهوری اسلامی بوده است.
«امیر حاتمی»، فرمانده کل ارتش، نیز در دیدار با اخلاقی، او را چهره‌ای شناخته‌شده، مجرب و انقلابی در صنعت دفاعی توصیف کرد. اخلاقی هم در این دیدار از آمادگی سازمان صنایع دفاع برای تامین نیازهای نیروهای چهارگانه ارتش سخن گفت. همچنین «احمد وحیدی»، فرمانده کل سپاه، در پی رای اعتماد با پیامی از آمادگی این نیرو در جهت هم‌پوشانی و هم‌افزایی راهبردی با وزارت دفاع در این مسیر مبارک و بویژه در عرصه مقابله موفق با تهدیدهای ترکیبی دشمن خبر داد.
پیشینه او در صنایع موشکی، مبنای اصلی حمایت فرماندهان نظامی و بخش بزرگی از نمایندگان مجلس بود. اما این حمایت به معنای پایان نگرانی‌ها درباره اداره وزارت دفاع در شرایط جنگی نبود.
وزیر جدید چه برنامه‌ای دارد؟
برنامه اخلاقی برای اداره وزارت دفاع بر دو محور اصلی استوار است: افزایش تولید تسلیحات و تجهیزات دفاعی و بهبود وضعیت معیشتی کارکنان و بازنشستگان نیروهای مسلح. سخنگوی وزارت دفاع گفت این برنامه‌ها برای دو دوره کوتاه‌مدت شش‌ماهه و میان‌مدت ۲۲ماهه تنظیم شده‌اند و در تدوین آنها با فرماندهان ارتش، سپاه، فرماندهی انتظامی و ستاد کل نیروهای مسلح هماهنگی شده است.
اخلاقی روز ۲۰ مهر در نشست ویژه مجلس گفت: «اولویت‌هایم برای اداره وزارت دفاع در برنامه پیشنهادی ۱۶ مورد است که یکی از آنها باز معماری و بازآفرینی وزارت دفاع آینده است.» او بازسازی زیرساخت‌های صنعتی با رعایت اصول پدافند غیرعامل، بهره‌گیری از فناوری‌های نوظهور و افزایش مشارکت شرکت‌های دانش‌بنیان را نیز از برنامه‌های خود برشمرد.
وزیر جدید دفاع همچنین خواستار کوتاه شدن زمان تولید تجهیزات شده است. او در همان نشست توضیح داد که وزارت دفاع به دنبال تولید محصولات تازه‌ای است که بتوان فناوری و ساخت آنها را حداکثر در شش ماه توسعه داد. در جلسه رای اعتماد هم وعده داد: «جنگنده سنگین ایرانی سال آینده تیک‌آف خواهد کرد.» و افزود: «با استفاده از امکانات وزارت دفاع و کل دانش بنیان‌های کشور سلاح را تولید می‌کنیم.» او در همین جلسه برنامه افزایش برون‌سپاری تولیدات دفاعی را نیز تشریح کرد. ایران‌اینترنشنال گزارش داد که به گفته او، سهم هدف‌گذاری‌شده برون‌سپاری از حدود ۵۵ درصد در سال ۱۴۰۴ به ۷۵ درصد در سال ۱۴۰۵ و بیش از ۸۵ درصد در سال ۱۴۰۶ خواهد رسید. اخلاقی گفت برخی تجهیزات طبقه‌بندی‌شده در تاسیسات امن وزارت دفاع ساخته می‌شوند، اما تولید محصولات با طبقه‌بندی پایین‌تر به شبکه تولیدی کشور سپرده خواهد شد.
وقوع جنگ علاوه بر شیوه تولید، محل ساخت صنایع دفاعی را هم تغییر داده است. اخلاقی در مجلس گفت: «کارخانه‌های جدید را در جاهای قبلی نمی‌سازیم بلکه در کوه‌ها و سازه‌های امنیت می‌سازیم.»
تقویت پدافند هوایی نیز از اولویت‌های اوست. اخلاقی گفت که این موضوع را با همکاری ستاد کل نیروهای مسلح و پیگیری تخصیص بودجه دنبال خواهد کرد. او همچنین از رصد مستمر تهدیدها و به‌روزرسانی تجهیزات متناسب با روش‌های نظامی طرف مقابل سخن گفت.
بخش دیگر برنامه او به وضعیت اقتصادی نیروهای مسلح مربوط می‌شود. اخلاقی در نشست ۲۰ مهر گفت که واگذاری ۱۰۰ هزار واحد مسکونی در برنامه امسال نیروهای مسلح مطرح شده است. او بهبود خدمات درمانی و معیشتی کارکنان و بازنشستگان را هم‌وزن برنامه‌های تسلیحاتی دانست و استفاده از املاک و اراضی نیروهای مسلح را یکی از راه‌های تامین منابع معرفی کرد.
بسیاری از این محورها پیش‌تر در برنامه چهارساله‌ای آمده بود که نصیرزاده در مرداد ۱۴۰۳ به مجلس ارائه کرد. اخلاقی روز ۲۰ مهر از «اتصال فناوری بدیع و نوظهور در راستای نوآوری جهشی در سامانه‌های دفاعی» سخن گفت. عبارتی تقریبا کلمه به کلمه در فهرست اهداف نصیرزاده آمده بود. «معماری وزارت دفاع آینده» هم فصلی از همان برنامه بود. ساخت جنگنده نیز در برنامه نصیرزاده با عنوان دستیابی به فرآیند ساخت «جنگنده سنگین چندمنظوره نسل چهار به بالا» آمده بود. مولدسازی اراضی و املاک نیروهای مسلح برای کمک به تامین معیشت کارکنان و اثرگذاری بر قدرت خرید سبد غذایی خانوارها هم در همان سند دیده می‌شود. به نظر می‌رسد تفاوتی که جنگ در برنامه او ایجاد کرده در سرعت اجرا و اولویت‌بندی آن برنامه است.
اخلاقی این شباهت را پنهان نمی‌کند. او روز ۲۱ مهر، در دیدار با خانواده عزیز نصیرزاده، توضیح داد که با همکاری سرپرست و مدیران وزارت دفاع تصمیم گرفته‌اند برنامه مصوب وزیر پیشین را با اصلاحاتی متناسب با شرایط ناشی از جنگ‌های ۱۲ و ۴۰ روزه به مجلس ارائه کنند. به گفته او، تغییرات این برنامه جزئی بوده است.
حمایت حداکثری مجلس از وضع موجود
حمایت از اخلاقی پیش از جلسه رای اعتماد در کمیسیون‌های تخصصی مجلس شکل گرفته بود. «رضا علیزاده»، رییس کمیسیون صنایع و معادن، روز ۱۹ مهر گفت ارزیابی کلی اعضای کمیسیون از کارنامه و برنامه‌های او مثبت است. «وحید احمدی»، عضو کمیسیون امنیت ملی، نیز تاکید کرد که سابقه طولانی اخلاقی و آشنایی او با ساختار وزارت دفاع، امکان آغاز سریع فعالیت مدیریتی‌اش را فراهم می‌کند.
اما بخشی از نمایندگان خواهان برنامه‌هایی روشن‌تر بودند. «ابراهیم رضایی»، عضو کمیسیون امنیت ملی، روز ۲۲ مهر با اشاره به نیاز کشور به موشک و پهپاد، از اخلاقی خواست برنامه زمان‌بندی‌شده‌ای ارائه کند تا مجلس بتواند عملکرد وزارت دفاع را پس از یک سال ارزیابی کند.
در جلسه یکشنبه مجلس، «محمدتقی نقدعلی»، نماینده خمینی‌شهر، از مخالفان اخلاقی بود. او گفت بررسی عملکرد مدیریتی اخلاقی در دو دهه گذشته نشان نمی‌دهد که مجموعه‌های تحت مدیریت او رشد و توسعه چشمگیری داشته‌اند. نقدعلی همچنین توان مدیریتی اخلاقی، میزان حضور او در محل کار و تناسب برنامه‌های پیشنهادی‌اش با شرایط جنگ را زیر سوال برد و او را مدیری «جهادی» ندانست. نقدعلی ضمن تاکید بر عدم تغییر برنامه وزارت دفاع گفت: «آن برنامه برای زمان صلح بود و برنامه شما در زمان جنگ ارائه شده است.»
«حامد یزدیان»، نماینده اصفهان، نیز در مخالفت با برنامه وزیر پیشنهادی خواستار توجه بیشتر به صنایع راداری، پهپادی، موشکی، اپتیک و لیزر شد. یزدیان بر گسترش نقش شرکت‌های دانش‌بنیان و حمایت از گروه‌های همسو با جمهوری اسلامی در لبنان، عراق و یمن نیز تاکید کرده است.
در مقابل، «ابراهیم عزیزی»، رییس کمیسیون امنیت ملی، از برنامه اخلاقی حمایت کرد و اصلاح آمایش دفاعی، ایمن‌سازی تاسیسات، افزایش بهره‌وری و ساماندهی فعالیت‌های اقتصادی وزارت دفاع را از محورهای مورد توافق دانست. او در عین حال پذیرفت که تغییر ساختار این وزارتخانه در مدتی کوتاه ممکن نیست.
«علیرضا سلیمی»، عضو هیات‌رییسه مجلس، نیز گفت ارزیابی معاونت نظارت مجلس نشان می‌دهد ۷۰ درصد برنامه اخلاقی با اسناد بالادستی منطبق و ۲۲ درصد با آنها همسوست. به گفته او، هشت درصد باقی‌مانده به توضیح نیاز دارد و زمان‌بندی اجرای برنامه نیز باید اصلاح شود.
با وجود این انتقادها، نمایندگان در جلسه مجازی-حضوری روز ۲۶ مهر با ۲۳۷ رای موافق و ۱۵ رای مخالف به اخلاقی رای اعتماد دادند. از ۲۷۷ نماینده حاضر، ۲۵ نفر نیز در رای‌گیری شرکت نکردند.
«مسعود پزشکیان»، رییس‌جمهور، در دفاع از اخلاقی به سابقه همکاری او با «حسن طهرانی‌مقدم»، «محسن فخری‌زاده» و «امیرعلی حاجی‌زاده» اشاره کرد. او گفت ارتش، سپاه، وزارت دفاع و دستگاه‌های امنیتی از گزینه پیشنهادی او حمایت می‌کنند. درواقع، پزشکیان اخلاقی را به عنوان وزیری معرفی کرد که دستگاه‌های مختلف نظامی با او مخالفتی ندارند و او در نتیجه اجماع حکومت معرفی شده است.
پزشکیان پس از رای اعتماد نیز در شبکه ایکس نوشت: «رای قاطع امروز نمایندگان مجلس به مهرداد اخلاقی کتابچی به عنوان وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح اعلام پیام بلند و گیرایی به دنیا بود.» پیامی که از نظر برخی در آن هشدار بازدارندگی موشکی نهفته است.
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.