Reza Pahlawi: Jeśli będziemy obłaskawiać reżim w Teheranie, on się nigdy nie zmieni

Cyrus Reza Pahlawi jest najstarszym synem Mohammada Rezy Pahlawiego, ostatniego szacha Iranu, obalonego w wyniku rewolucji islamskiej w 1979 r. Rok później, po śmierci Mohammada, Cyrus ogłosił się następcą tronu. Od lat mieszka z rodziną w Stanach Zjednoczonych.

W 2013 r. był współzałożycielem opozycyjnej organizacji Irańska Rada Narodowa, z siedzibą w Paryżu. Cieszy się szacunkiem i poparciem dużej części diaspory irańskiej w USA i w Europie Zachodniej. W samym Iranie jest dużo mniej popularny z racji spuścizny i pamięci o dyktatorskich rządach jego ojca.

WIDEO

Trump spotka się z Putinem. USA zaczynają nową operację w Iranie

Marek Magierowski, Wirtualna Polska: Czy uważa Pan Donalda Trumpa za przyjaciela, sojusznika czy tylko partnera?

Cyrus Reza Pahlawi: Donald Trump i Ameryka powinni współpracować z narodem irańskim, który udowodnił, że podziela te same wartości: obronę praw człowieka, wolność i równość. Dzielimy te same wartości, pielęgnujemy te same zasady.

Przypomnę tylko, że Thomas Jefferson inspirował się Cyrusem Wielkim, królem Persji, wprowadzając ideę praw człowieka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych. Zatem nasze relacje z Ameryką i amerykańskimi prezydentami nie ograniczają się do obecnych sojuszy czy bieżących przyjaźni. To coś o wiele głębszego.

Niestety, nasz kraj został przejęty przez krwawy reżim. Donald Trump czy jakikolwiek inny amerykański przywódca powinien zdać sobie sprawę, jak korzystne – pod względem handlu, więzi gospodarczych i rozwoju – byłoby uwolnienie Irańczyków spod tego jarzma. Mówimy o miliardach dolarów w ciągu najbliższych 10–15 lat.

Donald Trump już kilkanaście razy ogłosił, że Ameryka wygrała wojnę z Iranem. Czy rzeczywiście?

Nie, nie wygrała. Po pierwszej fali ataków, kiedy irańskie władze zostały wyeliminowane, wigor się wypalił. Wszyscy po stronie amerykańskiej byli przekonani, że reżim został już wystarczająco mocno nadwerężony i że kapitulacja jest kwestią czasu, a przedstawiciele władz w Teheranie będą skłonni do negocjacji.

Jared Kushner i Steve Witkoff udali się do Islamabadu, gdzie podpisano słynne memorandum. Administracja USA zostawiła Iranowi pewną swobodę, dążąc do dyplomatycznego rozwiązania. Lecz straciliśmy z tego powodu impet. Wtedy reżim zaczął się odgryzać, dokonując jeszcze dotkliwszego odwetu na krajach sąsiednich.

Nie nazwałbym tego jednak ani zwycięstwem, ani porażką. Wierzę, że kontynuacja tej kampanii ostatecznie doprowadzi do upadku ajatollahów. Naród irański musi zostać wzmocniony, a wszystko, co osłabia strukturę reżimu, jego aparat, zmniejsza zagrożenie represjami, służy naszej sprawie.

Wojna trwa, ceny ropy naftowej utrzymują się na wysokim poziomie, większość krajów Zatoki Perskiej jest rozczarowana, a nawet sfrustrowana obecną sytuacją, ponosząc ogromne straty gospodarcze. Jakie fundamentalne błędy popełniła amerykańska administracja w ciągu ostatnich ośmiu miesięcy?

Przede wszystkim opacznie zinterpretowała naturę tej bestii. To był niezmiennie dominujący czynnik w stosunku Zachodu do autokratycznego Iranu. Czy będzie to Ameryka, Francja, Niemcy, czy jakikolwiek inny aktor: jeśli nie widzą natychmiastowych rezultatów swoich działań, szybko wracają do "trybu domyślnego": ustępstw i oswajania. Większość tych państw przedwcześnie i zbyt pochopnie porzuca swoją pierwotną strategię.

Czy to główny powód, dla którego Irańczycy nie wyszli na ulice, by zaprotestować i ostatecznie obalić dyktaturę?

Wyszli, choć nie na taką skalę, jak w styczniu ubiegłego roku, kiedy wymordowano czterdzieści tysięcy osób. Ale później nastąpiła cisza i Irańczycy zaczęli zadawać sobie pytanie: kiedy nadejdzie kawaleria?

W jakim stopniu amerykańskie naloty skonsolidowały irańskie społeczeństwo? Miliony ludzi pragną zmiany reżimu, ale nie chcą też być bombardowani przez obce mocarstwo.

To nie jest atak na moją ojczyznę. To walka przeciwko Korpusowi Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC). Przeciwko okupantowi. Ludziom, którzy okupują Iran od wewnątrz. Łatwo znaleźć nagrania, na których Irańczycy stoją na balkonach i dosłownie wiwatują na widok nadlatujących pocisków.

Nawiasem mówiąc, reżim konsekwentnie odwołuje się do nastrojów nacjonalistycznych. "Bronimy naszej ojczyzny. Bronimy was". A ludzie odpowiadają: "Nie potrzebujemy żółtego ciasta. Potrzebujemy chleba" [gra słów: "żółte ciasto" ("yellow cake") to potoczna nazwa sproszkowanej rudy uranowej, wykorzystywanej w produkcji wzbogaconego uranu - red.]

Koszty życia gwałtownie wzrosły, irańska gospodarka jest w ruinie. Zaś obywatele doskonale wiedzą, kto jest za ten stan rzeczy odpowiedzialny. I nienawidzą Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej. Mówią: albo my, albo oni. Każdy atak na IRGC to korzyść dla narodu irańskiego.

Teraz Iranem rządzą twardogłowi. Czy da się znaleźć osobę o umiarkowanych poglądach, z którą można by negocjować transformację?

Prosta odpowiedź brzmi: tak. Wiele osób chce przejść na drugą stronę, na różnych szczeblach obecnej hierarchii. Albowiem doskonale zdają sobie sprawę, że ten reżim nie przetrwa. I nie chcą się poświęcać, dzielnie tonąc wraz z okrętem. Nawet w najwyższych kręgach władzy. Kiedy Michaił Gorbaczow objął rządy w Związku Radzieckim w 1985 r., kto oczekiwał, że będzie tym, który ostatecznie zdemontuje system i go pogrzebie?

Dziedzictwo pana ojca, ostatniego szacha Iranu, jest, najoględniej mówiąc, niejednoznaczne. Z kolei po rewolucji islamskiej pana rodacy musieli znosić prawie 50 lat brutalnej szyickiej tyranii. W rzeczywistości przez ostatnie siedem dekad Irańczycy nie zaznali wolności. Czy są na nią gotowi dzisiaj?

Zdecydowanie. Nie chcą umierać za Cieśninę Ormuz, nie chcą umierać za nowe porozumienie nuklearne. Walczą o swoją wolność. Iran był pierwszym krajem w Azji, który wprowadził proces konstytucyjny, pierwszym krajem na Bliskim Wschodzie, który przyjął system parlamentarny. Czy jesteśmy wystarczająco dojrzali, by tworzyć własne partie polityczne i mieć demokratyczny rząd? Oczywiście, że tak.

Stanowisko kolejnych polskich rządów w sprawie Iranu było zazwyczaj ambiwalentne. Z jednej strony zawsze stanowczo krytykowaliśmy nadużycia reżimu, ale jednocześnie polscy urzędnicy nadal spotykają się ze swoimi irańskimi odpowiednikami. Czy pochwala pan to podejście, czy potępia?

Utrzymywanie kanału komunikacji to coś, czemu nigdy się nie sprzeciwialiśmy. Jest to akceptowalne i racjonalne. Żaden rząd nie może całkowicie zrezygnować z możliwości dialogu jako instrumentu polityki. Jest to jednak przeciwskuteczne, gdy jedynym celem okazuje się utrzymanie status quo.

Nie mówię: "Nie rozmawiajcie z nimi". Mówię: "Przedstawcie swoje oczekiwania i wyznaczcie cenę". Jeśli będziecie ich tylko obłaskawiać, nigdy się nie zmienią.