Arrestaties, boetes en blokkades: persvrijheid in Egypte verder onder druk

De vrije pers in Egypte staat onder grote druk. Binnen een maand is de hele zeskoppige redactie van onderzoeksplatform Matsaddash opgepakt en besloot een rechter dat de onafhankelijke nieuwssite Mada Masr moet sluiten. Hoofdredacteur Lina Attalah zat korte tijd vast en moest een boete van omgerekend zo'n 50.000 euro betalen.

Ook kreeg Attalah te horen dat ze twee jaar eerder bij verstek was veroordeeld tot een gevangenisstraf van een jaar voor het runnen van een website zonder vergunning en het publiceren van nepnieuws. Die zaak dient vandaag opnieuw.

Intimidatie en dreigementen

Egypte is een van de landen waar veel journalisten gevangen zitten. Het zijn er op dit moment achttien en op de Wereldpersvrijheidindex van Reporters Without Borders staat het land op plek 169(opent in nieuw venster) van de 180.

Toch is deze overheidscampagne van een ander niveau, zegt senior redacteur Mohamed Hamama van nieuwssite Mada Masr. "Het hangt als een zwaard van Damocles boven ons hoofd. En het werkt, want we maken ons zorgen en zijn moe."

Journalisten krijgen in Egypte behalve met gevangenisstraffen ook geregeld te maken met intimidatie en dreigementen door de autoriteiten. Zo werd begin oktober de prominente journalist en mensenrechtenverdediger Rasha Azab door de autoriteiten ondervraagd over haar berichten op sociale media.

Dankzij een lappendeken aan vage wetgeving kunnen de autoriteiten de digitale ruimte sterk controleren en beperken, waarschuwde(opent in nieuw venster) de mensenrechtenorganisatie The Egyptian Human Rights Forum dit jaar. Sinds 2017 werden in Egypte al meer dan honderd nieuwssites geblokkeerd. Vaak gebeurt dat zonder juridische aanleiding of transparant proces.

Beschuldigingen zoals het verspreiden van nepnieuws, het runnen van een website zonder vergunning en lidmaatschap van een terroristische organisatie zijn paraplutermen die de Egyptische staat gebruikt tegen politieke gevangenen. Ook de journalisten van Matsaddash en Mada Masr worden hiervan beschuldigd.

Juridisch limbo

Volgens de Egyptische mediawet van 2018 moeten journalistieke websites een vergunning hebben om te mogen bestaan. Meerdere onafhankelijke nieuwsmedia zitten sindsdien in een juridisch limbo: ze hebben een aanvraag ingediend en de kosten daarvoor betaald, maar ze horen niets terug van de autoriteiten.

Ook Mada Masr deed meerdere aanvragen voor een vergunning. In 2018 en opnieuw in 2020, toen de statuten van de mediawet bekend werden gemaakt. Officieel moet de staat na drie maanden met een reactie komen, maar die kwam niet. Pas in 2022 kreeg hoofdredacteur Attalah een afwijzingsbrief. Ze diende een nieuwe aanvraag in, maar ook die bleef onbeantwoord.

Volgens het hoofd van de journalistenvakbond liggen er nog 95 aanvragen van websites ter beoordeling bij de toezichthouder en betalen journalisten de prijs voor deze vergunningscrisis, schrijft de nieuwssite Al Manassa. De hoge raad voor mediatoezicht verdedigde het beleid en zei dat kanalen die nog steeds geen vergunning hebben slechts een kleine minderheid vormen.

'Institutionele paniek'

Mada Masr is het bekendste onafhankelijke nieuwsmedium van Egypte, een van de weinige die nog over zijn. Voor de redactie is deze nieuwe intimidatiecampagne niet de eerste: al in 2019 vielen de veiligheidsdiensten het kantoor in Caïro binnen.

Volgens redacteur Hamama heeft het hardere ingrijpen van de overheid te maken met binnenlandse en buitenlandse problemen. De Egyptische president Abdel Fatah al-Sisi kondigde in oktober aan in 2030 zijn functie neer te leggen, wat bij het leger en andere instanties leidde tot "institutionele paniek", zegt Hamama.

Bovendien kampt Egypte al jaren met een zware economische crisis en met verschillende oorlogen aan de landsgrenzen. Sisi overweegt ook om zich directer te bemoeien met de oorlog in Jemen, door militaire hulp naar Saudi-Arabië te sturen.

'Keihard vechten'

De boodschap van de Egyptische overheid richting journalisten is volgens Hamama niet alleen gericht aan Mada Masr. "Alle journalisten zijn doodsbang, want ze weten: als het lukt om Mada Masr te sluiten, dan zijn zij de volgende. Dat is ook waarom iedereen er keihard voor vecht om dat te voorkomen; hun eigen voortbestaan hangt ervan af."

Op 25 november gaat Mada Masr in hoger beroep tegen het sluitingsbevel van de rechter. "Maar zelfs als ze ons nu niet sluiten, is er geen garantie voor de toekomst", aldus Hamama.