وقتی طلا، سکه امامی و بیتکوین در یک هفته با هم میریزند
نویسنده: الناز جوانشیر، مدیرعامل Retrader و بنیانگذار آکادمی جوانشیر
برای بسیاری از خانوارهای ایرانی، طلا و سکه امامی و رمزارز، شرطبندی حاشیهای نیستند؛ راه معمولی بیرون بردن پسانداز از ریالاند. در هفته گذشته، هر سه این داراییها با هم افت کردند.
بر اساس گزارش «کیتکو»، طلای نقدی در پایان معاملات نیویورک در روز جمعه ۱۳نوامبر(۲۲آبان۱۴۰۵) حدود ۳٬۸۸۳٫۴۰ دلار در هر اونس بود و هفته را با افتی حدود ۴٫۶ درصدی به پایان برد؛ «گلدپرایس دات کام» افت هفتگی را ۴٫۵۷ درصد ثبت کرد. با بازگشایی بازار آسیا در دوشنبه ۱۶ نوامبر، گلدپرایس دات کام قیمت هر اونس را حدود ۳٬۸۸۰٫۵ دلار اعلام کرد.
سکه امامی، پرمعاملهترین سکه تمام بهار آزادی در تهران، بامداد ۱۶نوامبر(۲۵آبان۱۴۰۵) در میانگین منابع بازار در «نرخآرا» حدود ۲۵۰٫۴ میلیون تومان و در بنبست ۲۴۹٫۹ میلیون تومان قیمت خورد؛ یعنی حدود ۶ درصد پایینتر از ۲۶۶٫۶ میلیون تومانی که نرخآرا برای ۶ نوامبر ثبت کرده بود.
به گزارش «یاهو فایننس»، بیتکوین روز ۱۵ نوامبر(۲۴آبان۱۴۰۵ ) تا ۶۲٬۰۹۴ دلار پایین رفت و بامداد ۱۶ نوامبر به وقت سیدنی، بنا بر دادههای «کوینگکو» و گلدپرایسدات کام، حدود ۶۵٬۲۰۰ دلار معامله میشد. با وجود این بازگشت، قیمت آن همچنان حدود ۱۴ درصد کمتر از قیمت پایانی ۶ نوامبر، یعنی ۷۵٬۷۴۷ دلار، بود.
هفتهای که داراییهای گریز از ریال همزمان ارزش از دست میدهند، برای دارنده سخت است. اما دلیل گریز از ریال را از بین نمیبرد.
ریال همراه آنها تقویت نشد
این افتها با تقویت ریال جبران نشد. بامداد ۱۶ نوامبر به وقت تهران، «الانچند» نرخ فروش دلار در بازار آزاد تهران را ۲٬۶۷۴٬۰۰۰ ریال، معادل ۲۶۷٬۴۰۰ تومان، اعلام کرد. «بنبست» همین نرخ را ۲۶۵٬۸۰۵ تومان و سایت «تیندکس» ۲۶۶٬۲۵۳ تومان نشان میداد؛ قیمت پایانی تیندکس برای ۶ نوامبر ۲۶۷٬۵۰۰ تومان بود. در این ده روز، قیمت پایانی روزانه دلار در تیندکس میان حدود ۲۵۹٬۵۰۰ تا ۲۶۹٬۸۰۰ تومان ماند. در نتیجه، افت دلاری طلا و بیتکوین تقریباً به همان اندازه در قیمت تومانی هم دیده شد.
ریزش جهانی در داخل ایران یعنی همین. سکه امامی برای همه آشناست، چه در ویترین طلافروشی و چه در گاوصندوق خانه، اما قیمت تومانیاش همچنان با اونس جهانی و دلار بازار آزاد بالا و پایین میرود. وقتی اونس میریزد و دلار آزاد آن را جبران نمیکند، ارزش پسانداز خانوار به پولی که با آن خرج میکند کم میشود.
درباره بیتکوین، و نیز توکنهای متصل به دلار که بسیاری از ایرانیان آنها را جایگزین اسکناس دلار میدانند، همین حکم صادق است. قیمت جهانیشان دور از خیابان فردوسی تعیین میشود. این هفته عامل اصلی، تقویت دلار آمریکا، بالا رفتن بازده اوراق خزانه و قوت گرفتن دوباره انتظار افزایش نرخ بهره از سوی فدرال رزرو بود.
«کیتکو» گزارش داد بازده اوراق دهساله آمریکا روز جمعه به سوی ۵٫۱۵ درصد رفت و احتمال افزایش ۰٫۲۵ واحد درصدی در نشست ۸ و ۹ دسامبر فدرال رزرو را ۸۹ درصد اعلام کرد. در سوی رمزارز، «د بلاک» به نقل از SoSoValue، پلتفرم اطلاعات بازار ارزهای دیجیتال نوشت صندوقهای قابل معامله در بورس بیتکوین در آمریکا در هفته گذشته ۱٫۰۷ میلیارد دلار خروج خالص داشتند، دومین هفتهٔ پیاپی با بیش از یک میلیارد دلار خروج و از ۵ نوامبر تا هفت نشست معاملاتی متوالی ۱٫۹۱ میلیارد دلار از این صندوقها خارج شده است. دارنده ایرانی لازم نیست این بازارها را دنبال کند؛ اثرشان بههرحال در قیمت تومانی دیده میشود.
تورم متوقف نشده است
مقایسهای که در داخل ایران اهمیت دارد این نیست که طلا در نیویورک هفته خوبی داشته یا نه؛ این است که آیا نگه داشتن پول به ریال در بانک امنتر است یا نه. آمار رسمی میگوید نه.
مرکز آمار ایران اعلام کرد در مهر ۱۴۰۵ (۲۳ سپتامبر تا ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶) شاخص قیمت مصرفکننده برای خانوارهای کشور به ۷۶۱٫۸ رسید. قیمتها نسبت به ماه قبل ۴٫۴ درصد، نسبت به مهر سال قبل ۸۸٫۷ درصد، و در میانگین دوازدهماهه ۷۶٫۸ درصد بالاتر بود؛ نرخ تورم سالانه ۳٫۲ واحد درصد بیشتر از ماه پیش شد. ایراندیلی و ایراناینترنشنال هر دو این ارقام رسمی را گزارش کردند. تورم روستا بالاتر بود: به گزارش ایراناینترنشنال به نقل از مرکز آمار، تورم دوازدهماهه در روستا ۹۲٫۳ درصد و در شهر ۷۴٫۱ درصد ثبت شد.
بانک مرکزی ایران، که سری جداگانهای برای نقاط شهری منتشر میکند، تورم سالانه در دوازده ماه منتهی به اکتبر را ۷۱٫۴ درصد و افزایش ماهانه را ۴٫۶ درصد اعلام کرد. به گزارش «ایران اوپن دیتا» در زمان انتشار گزارش، صندوق بینالمللی پول در «چشمانداز اقتصاد جهان» اکتبر ۲۰۲۶ پیشبینی کرده است تورم قیمت مصرفکننده در سال ۲۰۲۶ بهطور متوسط به ۷۸٫۶ درصد برسد؛ دومین نرخ بالا در جدول کشورهای صندوق، پس از ونزوئلا.
با این سرعتها، حتی هفتهای که طلا یا بیتکوین میریزد ممکن است در مقیاس ماه و سال همچنان خانوار را در وضع بهتری از پول نقد ریالی بگذارد و در همان حال، نسبت به هفته قبل، وضع همان خانوار را بدتر کند. هر دو میتوانند همزمان درست باشند. در اقتصادی با تورم بالا، پوشش ریسک همیشه پرنوسان است.
فشار فوریتری هم در کار است. شورای جهانی طلا در گزارش روند تقاضای طلا برای فصل سوم ۲۰۲۶، تقاضای ایران برای شمش و سکه را ۵٫۶ تن ثبت کرد؛ ۵۱ درصد کمتر از ۱۱٫۴ تن در مدت مشابه سال قبل. شورا نوشت: «جنگ همچنان زندگی روزمره را مختل میکرد و برخی را به فروش شمش و سکه برای تأمین هزینهٔ زندگی و جابهجایی واداشت.» در سه فصل نخست ۲۰۲۶، همین جدولها تقاضای شمش و سکهٔ ایران را ۱۹٫۱ تن نشان میدهند. طلا پناهگاه بوده است. برای برخی خانوادهها هم به راهی برای تامین خرج روزمره تبدیل شده است.
نرخ رسمی، نرخ خانوار نیست
هیچیک از اینها به پرسشی پاسخ نمیدهد که آدمها را دوباره به سمت همین داراییها میکشاند: چرا دلار یا ریال را در بانک نگه ندارید؟
چون نرخی که بیشتر خانوادهها عملاً با آن روبهرو میشوند، نرخ رسمی نیست. در ۱۶ نوامبر، بنبست و تیندکس نرخ فروش حواله رسمی در مرکز مبادله ارز و طلای ایران را ۱۹۲٬۰۹۲ تومان در برابر هر دلار اعلام کردند. در مقایسه با نرخ فروش بازار آزاد در الانچند، یعنی ۲۶۷٬۴۰۰ تومان، شکاف حدود ۷۵٬۳۰۰ تومان یا نزدیک به ۳۹ درصد است. در مقایسه با نرخ آزاد ۲۶۵٬۸۰۵ تومانی خود بنبست، این فاصله حدود ۳۸٫۴ درصد است. «ریلواچ»، که نرخ دلار به ریال را رصد میکند، در گزارش ۱۵ نوامبر خود فاصلهٔ نرخ بازار آزاد با نرخ رسمی را ۳۸٫۸ درصد اعلام کرد.
نرخ حواله رسمی قیمت کانالی مدیریتشده برای معاملات تعیینشده تجاری و حوالهای است. در عمل، قیمتی نیست که یک خانوار معمولی بتواند با آن وارد بانک شود و دلار پساندازی بخرد. فهرست ۱۶ نوامبر بنبست از نرخهای مرکز مبادله این تفاوت را بهروشنی نشان میداد: نرخ صرافی بانک ملت و بانک سپه ۲۶۶٬۰۰۰ تومان بود؛ نزدیک به بازار آزاد، نه به نرخ حواله ۱۹۲٬۰۹۲ تومانی.
تا وقتی این شکاف پابرجاست، پول نقد ریالی و سپرده ریالی حتی اگر راهی قانونی برای نگهداری پول باشند، حافظ خوبی برای ارزش پول نیستند. دلار رسمی قیمت خروج از ریال را کمتر از واقع نشان میدهد؛ دلار بازار آزاد آن را عیان میکند؛ و سکه طلا، دلار فیزیکی و رمزارز همان ابزارهایی میشوند که مردم برای این خروج به کار میگیرند. سکه امامی یک مزیت عملی دیگر هم دارد که اسکناس همیشه ندارد: آشناست، قیمتش همهجا اعلام میشود، و وقتی خانواده از پس قیمت سکه تمام برنمیآید میتوان آن را در قطعات کوچکتر (نیمسکه، ربع و گرمی ) خرید و فروخت.
افت همزمان طلا و سکه و بیتکوین این شکاف را نمیبندد. دسترسی خانوار به نرخ حواله رسمی را فراهم نمیکند. تورم ماهانه را به سطحی برنمیگرداند که گذاشتن پول در ریال انتخاب پیشفرض معقولی باشد. کاری که میکند این است که به دارندگان یادآوری کند اینها قیمت بازارند، نه کف تضمینشده. میتوانند با هم پایین بیایند، چون اکنون از عوامل جهانی مشترکی اثر میگیرند: بازده اوراق آمریکا، دلار، و ورود و خروج سرمایه از صندوقهایی که بیشتر پساندازکنندگان ایرانی هرگز نخواهند دید.
اما انگیزه نگه داشتن این داراییها ریشه در اقتصاد داخلی دارد. تا زمانی که فاصله نرخ حواله رسمی و دلار بازار آزاد به شکلی پایدار کم نشود، و تا وقتی تورم دیگر نزدیک به ارقامی نباشد که مرکز آمار و بانک مرکزی و صندوق بینالمللی پول همگی توصیف میکنند، طلا و سکه امامی و رمزارز همان داراییهایی میمانند که بسیاری از خانوارها هنگام خروج از ریال به سویشان میروند؛ حتی در هفتههایی که این داراییها میریزند.
پینوشت:
ارقام بازار صبح ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ به وقت سیدنی (شامگاه ۱۵ نوامبر در نیویورک و بامداد ۱۶ نوامبر در تهران) بررسی شدهاند. نرخهای آزاد و رسمی ریال در طول روز تغییر میکنند.
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.