Atatürk ve kadına saygı...

Bugün, 10 Kasım 2026. Atatürk’ümüzün vefatının 88. yılında, onun kadına verdiği kıymet ve gösterdiği saygı, sevgi üzerinde durmak istiyorum.

Neden mi? Çünkü cehaletle, öfkeyle, şiddetle sarmalanmış bir topluma dönüştük adım adım. Her gün, öldürülen kadınlar hakkında okuduğumuz, dinlediğimiz haberler kanımızı donduruyor. Kafası atan erkek pompalı tüfeği, tabanca ya da kasap bıçağını kaptığı gibi kadının karşısına dikiliyor. Cehalet ve güçsüzlük, gücünü şiddetten alıyor. Son 25 yılda çökmekte olan bir eğitim sisteminin sonuçları. Her gün nice ocaklar sönüyor. Daha ölenlerin bedenleri soğumadan yenileri ekleniyor bu ürkütücü resme. Öyle ya da böyle, nefret tohumları kök salıyor çevremizde. Kadının yaşam hakkı çiğneniyor cehalete ödün veren toplumlarda.

Kültür kavramının en yalın tanımla; toplumsal anlamda eğitim, estetik anlamda sanat, bilimsel anlamda üretim olarak biçimlendiği düşünülürse bugün, Füsun Akatlı’nın deyişiyle kültürsüzlüğümüzün kışını yaşıyoruz sanki. Hepimizin bildiği gibi, Cumhuriyetin ilk yıllarında Mustafa Kemal Atatürk öncülüğünde girişilen kültürel kalkınma seferberliği ve bu alanda ekilen tohumlar son derecede önemlidir. Bu kapsamda Ata’mızın kadına dair dün söyledikleri bugün de örnek alınması gereken doğrulardır.

Ve Atatürk diyor ki

“Şuna kani olmak lazımdır ki dünya yüzünde gördüğümüz her şey kadının eseridir. Bir toplum cinsinden yalnız birinin asri icaplarını yerine getirmekle iktifa ederse o toplumun yarıdan fazlası zaaf içinde kalır. Bir ulus gelişmek ve uygarlık yolunda ilerlemek isterse bilhassa bu noktayı esas olarak kabul etmek mecburiyetindedir [...] Bizim toplumumuz için ilim ve fen lazımsa bunların aynı derecede hem erkek ve hem de kadınlarımızın iktisap etmesi lazımdır.

Kadınların en büyük vazifesi analıktır. İlk terbiye verilen yerin ana kucağı olduğu düşünülürse bu vazifenin önemi layıkıyla anlaşılır. Ulusumuz kuvvetli bir ulus olmaya azmetmiştir. Bundan dolayı kadınlarımız da ilim ve fen bilimine vakıf olacaklar ve erkeklerin geçtikleri bütün tahsil derecesinden geçeceklerdir. Sonra kadınlar sosyal hayatta erkeklerle beraber yürüyerek birbirlerinin destek ve yardımcısı olacaklardır.”

31 Ocak 1923 yılında İzmir’de yapılan uzun bir konuşmanın bir bölümüdür bu anlamlı sözler. Sonrasında da her alanda kadına tanınan özgürlükler, kadına tanınan haklar Atatürk’ün büyüklüğünü bir kez daha kanıtlamıştır. 1935 yılında söyledikleri ise Türk kadınının kısa sürede aldığı yolun simgesidir sanki: “Eminim ki kadının toplumsal ve siyasal haklarını kullanması insanlığın mutluluğu ve prestiji için gereklidir.” (*)

Saygıyla, sevgiyle, şükranla bir kez daha anıyorum Mustafa Kemal Atatürk’ü...

(*) “Atatürk’ün Hayatı, Konuşmaları ve Yurt Gezileri”, Derleyen: Necati Çankaya. Tifdruk Matbaacılık Sanayii AŞ. İstanbul, 1985.