Zemsta na zmarłym to barbarzyński populizm [OPINIA]
Szacunek do zwłok zmarłych to jedna z fundamentalnych zasad naszej cywilizacji, a prawo do pochówku pozostaje jednym z absolutnie podstawowych praw związanych z nieutracalną godnością człowieka.
Dlatego nie ma i nie może być usprawiedliwienia dla decyzji prezydenta Krakowa, który zdecydował się na to, by pochówku zamachowcowi z Krakowa odmówić. Tej oceny nie zmienia fakt, że Łukasz Gibała, by to zrobić, znalazł wygodny unik i postanowił przekazać te zwłoki na badania medyczne. A nie zmienia, bo tak się składa, że ta decyzja ma, co do zasady, wpisać się w emocje części społeczeństwa, które chce symbolicznej zemsty na Michale O. już po jego śmierci.
Jej znakiem ma być zaś brak grobu, brak pochówku, brak jakiegokolwiek widocznego znaku pożegnania. Prezydent Krakowa zaś zdecydował się, by te populistyczne, sprzeczne ze źródłami naszej cywilizacji pragnienia spełnić, wykorzystując do tego przekazanie zwłok na badania naukowe.
WIDEO
Była w Krakowie podczas ataku. Turystka ze Szwecji o przerażeniu
WIDEO
Zaprzeczeniem źródłom cywilizacji zachodniej
Jeśli szukać źródeł naszej cywilizacji, to trzeba sięgnąć do kultury greckiej, gdzie znajdziemy pierwszy tekst, który o pochówku zmarłych traktuje. "Antygona" Sofoklesa, bo o niej mówię, jest lekturą szkolną i każdy powinien pamiętać, że to właśnie w tym tekście znajdziemy mocne przypomnienie, że zmarłym, i to nawet tym, którzy są zbrodniarzami (a zabity brat Antygony tym właśnie z perspektywy Kreona był), należy się pochówek.
Antygona decyduje się poświęcić swoje życie, by tę podstawową prawdę przypomnieć, a późniejsza cywilizacja - szczególnie za sprawą chrześcijaństwa i jego stosunku do ciał zmarłych - jeszcze mocniej to uwypukliła. Można nawet powiedzieć, że miarą naszego człowieczeństwa i naszej cywilizacji jest szacunek dla zmarłych i ich ciał.
Ta zasada wyrasta z pamięci, że choć człowieka już nie ma, to jego ciało pozostaje ostatnim świadectwem jego godności. Godności, której – i to także jest niezmienny element naszej kultury i cywilizacji – nie można utracić. Żaden czyn, żadna nawet największa zbrodnia, nie odbiera nam tej godności i związanych z nią fundamentalnych praw, w tym prawa do godnego pochówku i – to już perspektywa chrześcijańska – modlitwy za zmarłego. Morderca, zbrodniarz także to prawo ma, i nikt, także państwo, nie ma mu prawa go odebrać. Symboliczna zemsta na zmarłym nie ma nic wspólnego ze sprawiedliwością, a jest raczej wyrazem utraty fundamentalnej wrażliwości moralnej.
Piłatowe umycie rąk
Brzydkie, i to zarówno z perspektywy moralnej, jak i estetycznej, jest także zepchnięcie odpowiedzialności za te decyzje na rodzinę i władze uczelni, której przekazane zostaną te zwłoki. Łukasz Gibała, jak Piłat, umył ręce i udaje, że w istocie nie podejmuje decyzji, bo podkreśla, że przekaże on je na badania, jeśli nikt z rodziny po nie się nie zgłosi. Jest jednak jasne, że rodzina w tej chwili przeżywa moment tragicznego rozdarcia, egzystencjalnego dramatu i pytania o to, wobec kogo być lojalnym i jak podejść do całej tej sprawy. Nikt nie ma prawa jej oceniać ani stawiać przed nią takich pytań.
W takiej sytuacji powinno zastąpić je państwo (a w tym konkretnym przypadku miasto), które powinno zorganizować komunalny pochówek, a także poinformować o nim Kościół, tak by i nad grobem Michała O., który z urodzenia był katolikiem, mógł pomodlić się ksiądz. Tego typu działanie jest czymś absolutnie podstawowym, a nie jakimś przesadnym przywilejem. Możemy spierać się o to, czy miejsce jego pochówku powinno być jawne, ale nie o to, czy ma on do niego prawo i czy powinien się nad nim pomodlić ksiądz.
Brzydkie moralnie i estetycznie jest także przekazanie tych zwłok władzom uczelni, które – i to też warto powiedzieć – powinny odmówić ich przyjęcia. Dlaczego? Bo po pierwsze ten gest prezydenta jest rozgrywaniem politycznym nauki i medycyny przez prezydenta Krakowa. A po drugie tylko zmarły może – jeśli wyrazi taką wolę – przekazać swoje ciało na badanie. Innym, a już szczególnie obcym, zrobić tego nie wolno, szczególnie gdy jest to próba zemsty na zmarłym czy ulegania populistycznym emocjom.
Pośmiertna zemsta zamiast wyroku
To wszystko dzieje się zaś bez wyroku, bez jakiejkolwiek oceny, na podstawie internetowego społecznego linczu. Gdyby Michał O. przeżył, gdyby nie zginął, stanąłby przed sądem, jego stan zostałby oceniony przez biegłych, być może zostałby uznany za niepoczytalnego, a być może skazany na więzienie, ale jego działanie podlegałoby absolutnie ocenie, a on sam ochronie prawnej.
Zostałby skazany (albo umieszczony w ośrodku zamkniętym), ale nie odebrano by mu godności. Jego śmierć jednak sprawia, że odbiera mu się nawet prawo do grobu. I to także pokazuje, jak łatwo odchodzimy od fundamentalnych zasad naszej cywilizacji. To pokazuje, jak łatwo od nich odchodzą też politycy, którzy ulegają presji tłumu żądającego błyskawicznego, pośmiertnego linczu.
I aż żal, że polski Kościół, i to w sytuacji, gdy jego głos, wielkie wezwanie do miłosierdzia i wierności cywilizacyjnym wartościom, milczy. Biskupi nie przypominają (może jeszcze to zrobią), że człowiek ma prawo do pochówku, a symboliczna zemsta na zmarłym, który już stoi przed Bogiem, nie jest wyrazem sprawiedliwości.
Owszem, w Bazylice Mariackiej odbyła się Msza Święta za ofiary i sprawcę, ale jej proboszcz już poinformował, że to prywatna inicjatywa jednego z księży. A przecież, jeśli szukać tego, co jest rzeczywiście rewolucyjne w chrześcijaństwie, to nie są to ani normy prawne, ani nauczanie o sprawiedliwości czy karze po śmierci, ale dobra nowina o miłosierdziu Bożym, które nie zna granic. O tym trzeba przypominać także wtedy, gdy jest to niepopularne.
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.