Na de verkiezingen en een verbijsterende week in Brazilië, hoe nu verder?

Nina Jurnacorrespondent Latijns-Amerika

Een week na de spannende verkiezingen in Brazilië, die verrassend werden gewonnen door zittend president Lula da Silva, volgen de spectaculaire gebeurtenissen elkaar in razend tempo op. Brazilianen blijven in verbijstering achter, alsof ze in een soap terecht zijn gekomen.

Flávio Bolsonaro, van de radicaal rechtse PL-partij, vluchtte naar de Verenigde Staten en noemde zichzelf de gekozen president, ook al had hij zojuist de verkiezingen verloren. Zijn partij was niet blij met de claim.

Een deel van zijn aanhang vindt het begrijpelijk dat Bolsonaro het land is ontvlucht. "Hij zou in Brazilië worden opgepakt en net als zijn vader worden opgesloten. Ik begrijp wel dat hij is weggegaan. Justitie is hier niet onpartijdig, ze zouden hem opjagen", zegt Uber-chauffeur Henrique Santos Silva een paar dagen na het vertrek van Bolsonaro.

'Ik hoop dat hij terugkeert'

Een collega die ook op Bolsonaro heeft gestemd, had liever gezien dat Flávio in Brazilië was gebleven. "Als hij niets te verbergen heeft, hoeft hij niet te vluchten. Ik geloof dat hij onschuldig is, ik hoop dat hij terugkeert", aldus chauffeur Diogo Neto.

Justitie hield er al rekening mee dat Bolsonaro het land zou proberen te ontvluchten. Er lopen verschillende justitiële onderzoeken naar hem, onder meer voor corruptie en witwassen. Na de Braziliaanse verkiezingsuitslag weigerde hij in eerste instantie zijn nederlaag te accepteren en uitte beschuldigingen van fraude.

Amerika betrokken?

Daarentegen erkende zijn partij, de Partido Liberal (PL), de overwinning van president Lula da Silva wel. De partij was niet op de hoogte van zijn plannen om het land uit te vluchten. Bolsonaro vertrok in het geheim en zonder paspoort. De Braziliaanse justitie had hem na de verkiezingsuitslag 24 uur de tijd gegeven om zijn paspoort in te leveren.

Na zijn vlucht, met een privévliegtuig via Argentinië en Ecuador, landde Flávio Bolsonaro in Miami, waar hij een visum kreeg van de Amerikaanse president Trump.

De Amerikaanse minister Rubio van Buitenlandse Zaken ontkende dit weekend dat de VS rechtstreeks betrokken is geweest bij de vlucht van Flávio Bolsonaro uit Brazilië. Toch speelde de regering-Trump volgens diverse media een belangrijke rol achter de schermen.

Meer Bolsonaro's in de Senaat

In Brazilië hebben zestig miljoen Brazilianen op Bolsonaro gestemd. Zijn partij is fors gegroeid in het Nationaal Congres en verschillende leden van de familie Bolsonaro zijn gekozen in het Braziliaanse Huis van Afgevaardigden en de Senaat. Zo hebben twee jongere broers een zetel bemachtigd in de Senaat, net als de echtgenote van zijn vader Michelle.

De partij moet zich nu herpakken, met Flávio Bolsonaro in de VS en vader Jair Bolsonaro die thuis een gevangenisstraf uitzit. Hij kreeg 27 jaar voor een poging tot een staatsgreep. In een brief die Flávio afgelopen week vanuit de VS publiceerde, noemt hij zich de "werkelijke en rechtmatige president van Brazilië". In een tweede versie veranderde hij dat in "leider van Brazilië".

De brief is bij zijn partij in het verkeerde keelgat geschoten. PL-voorzitter Costa Neto keurt de omschrijvingen af. "Ik vond dat niets", aldus de voorzitter van de Partido Liberal. Wie het daadwerkelijke leiderschap van de partij in Brazilië op zich neemt, is nog onduidelijk. Bolsonaro heeft aangekondigd dat hij zich in 2030 opnieuw kandidaat wil stellen voor het presidentschap.

'We zijn wakker geschud'

Ondertussen verkeren de aanhangers van president Lula da Silva nog altijd in euforie over de verrassende verkiezingswinst. In de eerste ronde verloren ze nog van Bolsonaro. "Het idee dat het Bolsonarisme zoveel macht zou hebben, met winst in het Congres en ook nog een president, heeft ons wakker geschud", zegt student Lucas Correa (20) die samen met vele andere studenten volop campagne voerde.

Maar ook Lula's Arbeiderspartij PT moet zich bezinnen op de toekomst. Lula is 81 en begint in januari aan zijn vierde en laatste termijn. Er moet dus een opvolger komen. Bovendien zal regeren niet makkelijk worden, want de president krijgt in het Nationaal Congres een sterk blok van rechtse partijen tegenover zich, waaronder dus de partij van Bolsonaro.