Rekenkamer: grote zorgen over watertekort, overheid moet meer regie pakken

De droogte is een structureel probleem en veel projecten in ons land om watertekorten tegen te gaan lopen te veel vertraging op. Dat zegt de Algemene Rekenkamer na een onderzoek van 26 projecten. De politiek zit er niet genoeg bovenop en moet dat wel gaan doen om problemen en enorme schade in de toekomst te voorkomen, vindt de controleur van het kabinet.

Driekwart van de onderzochte projecten uit het zogeheten Deltaprogramma Zoetwater liep drie jaar uit. De kosten van de projecten zelf zijn daardoor uiteindelijk 40 procent hoger, zegt de Rekenkamer.

De schade die de vertraging veroorzaakt voor boeren, tuinders, scheepvaart, industrie, de drinkwatervoorziening en de natuur, zijn niet in kaart te brengen, zegt de Rekenkamer. Maar dat die in de miljoenen zo niet miljarden loopt, is geen onrealistische verwachting als je ziet wat de droogte in eerder jaren kostte. Zo bracht de Rekenkamer in kaart dat de droogte in 2018 tussen de 0,5 en 2 miljard euro aan schade opleverde.

Gebrek aan structurele aandacht

De rekenmodellen van het KNMI laten volgens de Rekenkamer zien dat een extreem droge zomer van nu in de toekomst gemiddeld is. Door de droogte deze zomer waren er verspreid door heel Europa veel natuurbranden, ook in Nederland.

Droogte is een urgent probleem, wordt extremer en gaat niet meer weg

De Rekenkamer mist structurele aandacht voor het probleem bij zowel kabinet als Kamer. "Droogte is een urgent probleem, wordt de komende jaren alleen maar urgenter en gaat niet meer weg", zegt Barbara Joziasse van de Rekenkamer.

Ons land heeft een lange traditie in het bestrijden van te veel water en daar zijn normen voor. Maar die zou je ook moeten opstellen voor de tekorten aan water, vindt de Rekenkamer. Ook moeten de doelen van het Deltaprogramma duidelijker worden, want die zijn dat nu niet, zegt Joziasse.

IJsselmeer als regenton

Minister Karremans (VVD) van Infrastructuur en Waterstaat erkent de kritiek en zorgen van de Rekenkamer. Hij zegt dat er al veel in gang is gezet en sommige dingen wel goed gaan, maar dat het totaal inderdaad beter moet.

Als voorbeeld van wat wel goed ging bij de droogte deze zomer noemt hij het IJsselmeer, dat als opslag en 'regenton' functioneert. Daardoor konden boeren in het noorden van het land tijdens de droogte toch nog over voldoende water beschikken voor hun akkers en gewassen.

We moeten nu doorpakken voor volgende zomer.

Maar op andere plekken ging het mis, zegt Karremans. In diverse provincies kwam een verbod om te beregenen, met alle gevolgen van dien voor boeren en tuinders. Ook werden rivieren te droog of te ondiep, waardoor de scheepvaart en industrie schade opliepen.

Veel regels

Dat waterprojecten vertraagd zijn, komt onder meer door ingewikkelde bezwaarprocedures, stikstof- en PFAS-regels, erfgoedkwesties en soms personeelsgebrek, schetst zowel de Rekenkamer als minister. De minister moet meer vaart achter projecten proberen te krijgen en de kostenraming moet realistischer, zegt de Rekenkamer.

Karremans erkent dat. Hij wil kijken of beroeps- en bezwaarprocedures versimpeld kunnen worden omwille van het water. En hij zegt de urgentie wel degelijk te voelen. "Ik wil dat projecten in uitvoering gaan. We moeten nu doorpakken voor volgende zomer."