Koniec świata w piątek 13 listopada 2026 roku? Tę datę wskazał matematyczny model

Czy naprawdę powinniśmy się obawiać piątku 13 listopada 2026 roku? W 1960 roku na łamach prestiżowego czasopisma „Science” ukazał się artykuł, który przewidywał, że właśnie tego dnia ludzkość osiągnie punkt krytyczny – liczba ludzi na Ziemi miałaby dążyć do nieskończoności, co doprowadziłoby do samozagłady naszego gatunku. Skąd wzięła się ta prognoza i co mówi nam dziś o nauce, społeczeństwie i sile medialnych sensacji?

Zdjęcie ilustracyjne /Shutterstock

„Wszyscy zostaniemy ściśnięci na śmierć”

W 1960 roku świat nauki i opinii publicznej zelektryzował artykuł „Doomsday: Friday, 13 November, A.D. 2026”, opublikowany w renomowanym czasopiśmie „Science”. Jego autorami byli Heinz von Foerster – austriacko-amerykański profesor, pionier cybernetyki – oraz jego studenci Patricia M. Mora i Lawrence W. Amiot. Praca, choć napisana w spokojnym, naukowym tonie i poparta gęstymi matematycznymi wyliczeniami, miała tytuł rodem z powieści science fiction.

Profesor Heinz von Foerster wyliczył, że 13 listopada 2026 roku – dokładnie w jego 115. urodziny – ludzkość stanie w obliczu zagłady. Powód? Niekontrolowany przyrost liczby ludności, który miał doprowadzić do sytuacji, w której „wszyscy zostaniemy ściśnięci na śmierć”.

Von Foerster stworzył matematyczny model, który – jak się później okazało – był zaprojektowany tak, by potwierdzić z góry założony scenariusz. Wykorzystał dane demograficzne z ostatnich dwóch tysięcy lat, by wyznaczyć dokładną datę „końca świata”. „Nasze praprawnuki nie umrą z głodu. Zostaną zgnieceni” – pisali obrazowo naukowcy w swojej pracy.

„Równanie dnia zagłady” cytowane nawet w kanadyjskim parlamencie

Ta śmiała prognoza szybko stała się tematem gorących debat. Artykuł komentowały największe media – od „Time” po „The New York Times”. Zainspirował nawet serię komiksów „Pogo”. Część komentatorów traktowała go jako żart, inni – jako poważne ostrzeżenie. Naukowcy z różnych dziedzin spierali się o poprawność modelu, a autorzy z pasją bronili swoich wyliczeń.

Co ciekawe, przez kolejne dekady „równanie dnia zagłady” regularnie pojawiało się w podręcznikach genetyki, ekologii i demografii. Cytowano je nawet w kanadyjskim parlamencie jako argument za stosowaniem pestycydów, czy podczas amerykańskich debat sądowych dotyczących aborcji.

Podobne ostrzeżenia pojawiały się także w kolejnych latach. Paul Ehrlich w bestsellerowej książce „The Population Bomb” przewidywał masowe klęski głodu, a raport „The Limits to Growth” z 1972 roku zapowiadał systemowy upadek cywilizacji w latach 20. XXI wieku.

W efekcie, w latach 70. międzynarodowe instytucje zaczęły forsować masowe programy kontroli urodzeń, często uzależniając od nich pomoc żywnościową. W Azji Południowej wprowadzano przymusowe sterylizacje, a w Chinach aż do 2015 roku obowiązywała polityka jednego dziecka. Dziś te programy są już historią, a świat mierzy się z zupełnie innym problemem – starzeniem się społeczeństw.

Wbrew przewidywaniom pesymistów, liczba osób poniżej 15. roku życia na świecie osiągnęła szczyt już w 2021 roku. Wiele państw – od Japonii, przez Węgry i Turcję, po Chiny – zachęca dziś obywateli do posiadania większej liczby dzieci. To zupełnie odwrotna sytuacja niż ta, której obawiali się von Foerster i jemu podobni.

Lekcja z naukowej iluzji

Historia „dnia zagłady” von Foerstera to nie tylko opowieść o matematycznym modelu, ale także o sile przekazu. Sam autor był niegdyś iluzjonistą i doskonale rozumiał, jak ważna jest forma prezentacji. Jego artykuł był naukowym wywodem opakowanym w sensacyjny tytuł – i właśnie to sprawiło, że przeszedł do historii.