Spionagezaak schaadt reputatie Duitse inlichtingendienst

"Een absoluut nachtmerriescenario", noemt inlichtingenexpert Kenneth Lasoen het nieuws dat het voormalig hoofd van de Duitse buitenlandse inlichtingendienst is aangehouden. Lasoen is hoogleraar inlichtingen- en veiligheidsstudies aan de Universiteit Antwerpen.

Voormalig BND-chef August Hanning (80) werd vandaag gearresteerd op verdenking van landverraad en spionage. Ook zijn naaste medewerker en vertrouweling Manfred D., tevens stafchef van Hannings opvolger, werd aangehouden.

Voor welke buitenlandse dienst Hanning zou hebben gespioneerd, is niet bekend. Een van de weinige aanwijzingen is een opmerking van een lid van het Duitse parlement. Die zei in een reactie op de aanhoudingen dat werken "voor de vijanden van de liberale democratie" niet getolereerd zal worden. "Maar ook dan hebben we nog altijd een redelijk lang lijstje van landen", zegt hoogleraar Lasoen tegen de NOS.

Der Spiegel(opent in nieuw venster) schrijft vanavond dat de onderzoekers ervan uitgaan dat Hanning in contact stond met een agent van de geheime dienst van Azerbeidzjan, maar dat is niet bevestigd.

Hanning was in de periode van 1998 tot 2005 hoofd van de BND en vervolgens tot eind 2009 staatssecretaris van Binnenlandse Zaken. Daarna ging hij verder als particulier veiligheidsadviseur.

Het Duitse OM vermoedt(opent in nieuw venster) dat hij in het voorjaar van 2010, dus na zijn tijd als BND-hoofd en staatssecretaris, met Manfred D. afsprak dat die hem tegen betaling zou voorzien van waardevolle informatie uit BND-dossiers. Volgens het OM heeft D. tot juni 2022 bijna 2000 BND-documenten aan Hanning toegespeeld, waaronder een groot aantal die als "geheim stuk" voor intern gebruik bestempeld waren.

In zeker één geval heeft Hanning documenten gebruikt om een analyse te maken voor medewerkers van een buitenlandse veiligheidsdienst, aldus het OM. Waarover die analyse ging en of die bij die dienst is terechtgekomen, weet het OM nog niet.

De Süddeutsche Zeitung(opent in nieuw venster) en de regionale publieke omroepen NDR(opent in nieuw venster) en WDR(opent in nieuw venster) deden uitgebreid onderzoek naar de zaak. Zij kregen te horen dat Hanning niet voor Rusland werkte. Het zou Kenneth Lasoen niet verbazen als het China was. "Maar het kan evengoed een ander land geweest zijn. De usual suspects zijn altijd Rusland en China, maar er zijn nog andere diensten die zich van dit soort technieken bedienen."

Het is natuurlijk een blamage voor een veiligheidsdienst als geheimen onder de vingers vandaan worden gehaald en aan een vijand worden doorgespeeld. "Dan is de eerste vraag: welke informatie is er allemaal gecompromitteerd?", zegt Lasoen. "Wie heeft ze in handen en welke impact heeft dat gehad op de Duitse nationale veiligheid?"

Daar komt bij dat het weglekken van informatie de samenwerking met bevriende veiligheidsdiensten in gevaar brengt. "Het doet de reputatie van de BND bij zijn internationale partners geen goed wanneer er een kans is dat gedeelde informatie in handen komt van vijandige inlichtingendiensten. Dat kan best veel consequenties hebben."

Wat de zaak voor de BND nog pijnlijker maakt, is dat de verdenkingen tegen Hanning en zijn voormalige stafchef bij toeval aan het licht kwam. Het OM in Hamburg deed onderzoek naar een mislukte ontvoering van een kind in 2022. Daarbij kwam een beveiligingsbedrijf in beeld waarmee Hanning samenwerkte.

In september 2025 volgde een inval in zijn woning in de buurt van Münster. De rechercheurs namen kisten vol documenten mee. Het analyseren van wat daar allemaal in stond duurde maanden. Pas enkele maanden terug werd de BND op de hoogte gesteld van de vondst van de documenten. In mei van dit jaar nam het landelijke OM de zaak van de collega's in Hamburg over.