Droge zomer lijkt nu al vergeten: honderden miljoenen voor maatregelen geschrapt

Nog maar twee maanden geleden zuchtte Nederland onder wekenlange droogte. De schade liep in de miljarden. Toch trekt het kabinet de stekker uit een pot van honderden miljoenen euro's bestemd voor droogtemaatregelen. Het geld gaat naar het onderhoud van bruggen.

De schade door de droogte van afgelopen zomer liep in de miljarden. Van boeren tot natuur en van scheepvaart tot industrie: allerlei sectoren hadden er last van. Kort nadat het wekenlang niet had geregend, publiceerde de Algemene Rekenkamer begin september een rapport met als titel Zorgen over zoet water.

De Rekenkamer kan het niet in geld uitdrukken en de gevolgen van de droogte van afgelopen zomer waren nog niet onderzocht. Maar de conclusie was dat door droogte allerlei sectoren minder opbrengst of meer kosten hebben. Boeren die suikerbeten telen hebben bijvoorbeeld ongeveer 1,5 procent minder opbrengst. Een akker aardappelen levert door droogte 1 tot 2,1 procent minder op.

Door de droogte sterven ook dieren, zoals vlinders en vissen. Schepen kunnen minder vervoeren, soms tot wel 5 procent. Ook de industrie maakt meer kosten doordat koelwater warmer is.

Ook minister Vincent Karremans (Infrastructuur en Waterstaat) erkent dat de schade door droogte de komende jaren alleen maar toeneemt. Die schade kan volgens hem alleen voorkomen worden door snel maatregelen te nemen. "We moeten gezamenlijk de schouders eronder zetten", was zijn reactie op Zorgen over zoet water.

Ruim 1 miljard euro minder beschikbaar voor water

Toch besloot Karremans vorige week bijna 300 miljoen euro uit het Deltaprogramma Zoetwater te halen. Die pot geld was bedoeld om maatregelen te nemen die ervoor moesten zorgen dat Nederland ook in de toekomst genoeg zoet water heeft. Het geld is volgens hem nodig voor het onderhoud van bruggen, wegen en andere infrastructuur.

Daarnaast gaat er een streep door 172 miljoen euro die bedoeld was voor herstel van de waterkwaliteit in de Grevelingen. Ruim 500 miljoen euro voor een betere natuur in en rond rivieren is ook geschrapt. Alles bij elkaar gaat het om meer dan 1 miljard euro.

Nog voordat bekend was dat 284 miljoen euro uit het Deltaprogramma Zoetwater werd gehaald, was de Algemene Rekenkamer al kritisch op wat de minister doet aan het voorkomen van schade die door droogte wordt veroorzaakt. Volgens het rapport van de Rekenkamer geeft de minister "onvoldoende sturing".

Bijna drie kwart van de maatregelen uit de eerste fase van het Deltaprogramma Zoetwater, dat liep van 2015 tot 2021, liep vertraging op. Ook waren ze duurder dan waar vooraf rekening mee werd gehouden. De Rekenkamer noemt het "zorgelijk" dat de minister die maatregelen als "laaghangend fruit" zag. Ze waren dus niet al te ingewikkeld.

Ook de maatregelen in de tweede fase van het programma (2021 tot dit jaar) liepen vertraging op. En voor de derde fase van het programma (2033) zijn er dus honderden miljoenen niet meer beschikbaar.

Minister moet volgens rapport juist meer doen

Opvallend is dat de Rekenkamer zegt dat maatregelen geen vertraging opliepen als het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat meebetaalde. Ook hielp steun aan waterschappen en lagere overheden daarbij. Maar juist dat is minister Karremans met het schrappen van de 284 miljoen euro niet meer van plan.

Bij maatregelen in wateren die het Rijk niet beheert, zoals kleinere rivieren en beken, gold dat het Rijk 25 procent betaalde en waterschappen of provincies de overige 75 procent. Dat gebeurt nu niet meer. Bij die projecten betaalt de landelijke overheid niets meer, precies wat de Rekenkamer dus niet adviseerde.

"Het zijn geen lichte besluiten die zijn genomen. Maar we hebben moeten kiezen, omdat er meer gedaan moest worden (aan onderhoud van infrastructuur, red.) dan waar budget voor was", zegt een woordvoerder van de minister.

"We realiseren ons heel goed dat de opgave niet weg is", zegt de woordvoerder over de problemen die droogte kan veroorzaken. Daarom heeft de overheid vorige week een mail verstuurd naar "zoetwaterpartners". Daarin legde de overheid de situatie uit en zei ze dat ze graag in gesprek gaat over hoe nu verder. "Het is niet zo dat we ons terugtrekken."

Ene probleem met het andere oplossen

Deltacommissaris Co Verdaas zei vorige maand al dat er niet minder, maar juist meer moet worden geïnvesteerd in aanpassingen aan klimaatverandering. Ook bij de waterschappen leven grote zorgen over het schrappen van de pot met ruim 1 miljard euro.

"Investeren in waterveiligheid, voldoende zoet water en een goede waterkwaliteit is geen keuze, maar een noodzaak", zegt Floor Wissing-Kunst, portefeuillehouder financiën bij de Unie van Waterschappen. "We moeten voorkomen dat noodzakelijke investeringen in de ene opgave ten koste gaan van een andere."

Dat het ene probleem met het andere wordt opgelost, dreigt nu wel te gebeuren. "De maatschappelijke kosten voor onder meer natuur, landbouw, scheepvaart en industrie stijgen ondertussen door", concludeerde de Algemene Rekenkamer in september al.

Job schrijft veel over de natuur, boeren en de stikstofcrisis. Ook maakte hij de podcast Verscheurd door de wolf. Mail je tips of vragen.