1,5 gradendoel is gepasseerd station: 'Er zijn nu geen goede scenario's meer'

Het gaat definitief niet lukken om de wereldwijde klimaatopwarming onder de 1,5 graden te houden, het meest ambitieuze doel uit het Parijsakkoord. Dat zeggen wetenschappers al langer, maar wordt woensdag ook erkend door het VN-milieuprogramma. Toch gaat het klimaatdoel niet in de prullenbak.

Zelfs in de meest optimistische scenario's wordt de wereld 1,8 graden warmer dan voor de industriële revolutie, staat woensdag in een nieuw VN-rapport. Het betekent dat het 1,5 gradendoel in ieder geval tijdelijk wordt overschreden. "Er zijn geen goede scenario's met opwarming boven dit niveau", waarschuwen de Verenigde Naties.

Klimaatverandering zal hoe dan ook ingrijpende gevolgen hebben, schetsen onderzoekers in het rapport. Sommige gebieden zullen vermoedelijk onleefbaar worden door zeespiegelstijging, de landbouw zal zich moeten aanpassen aan een ander klimaat en infrastructuur zal het begeven.

"Hoewel het onvermijdelijk is dat we meer dan 1,5 graden opwarmen, hebben we zelf nog in handen hoeveel en hoelang we daar overheen gaan", zegt hoofdauteur Debra Roberts van de Universiteit Twente en de Zuid-Afrikaanse Universiteit van KwaZoeloe-Natal.

In 2015 werd met het Parijsakkoord afgesproken om de opwarming te beperken tot ruim onder de 2 graden, met 1,5 graden als streefdoel. Maar sindsdien is de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen juist gestegen. De Verenigde Staten zijn als op één na grootste uitstoter ter wereld uit het akkoord gestapt. Met het huidige wereldwijde klimaatbeleid stevenen we af op ongeveer 2,5 graden opwarming in 2100.

Zelfs in het beste geval zullen we decennialang op een planeet wonen die meer dan 1,5 graden is opgewarmd. Toch betekent dat niet dat de wereld dat doel moet opgeven, zegt directeur Inger Andersen van het VN-milieuprogramma. "We moeten vasthouden aan de beloftes onder het Parijsakkoord. 1,5 graden is nog steeds het doel, maar nu moeten we er van boven naartoe werken."

'Geen ecologische terugspoelknop'

Het betekent dat we uiteindelijk CO2 uit de lucht moeten halen om de temperatuur weer te laten dalen. Dat zal absoluut niet makkelijk zijn en ook een tijdelijke opwarming van meer dan 1,5 graden kan grote gevolgen hebben voor mens en natuur, zeggen wetenschappers al vele jaren.

Die gevolgen zijn niet altijd terug te draaien als het uiteindelijk lukt om de temperatuur nog omlaag te krijgen. Koraalriffen staan wereldwijd onder druk en zullen vermoedelijk grotendeels afsterven, terwijl ook elders soorten uitsterven. De zeespiegel zal omhoog blijven gaan en gletsjers zullen voor een deel verdwijnen. "Afkoeling is geen ecologische terugspoelknop", zegt Roberts.

Bovendien wordt het waarschijnlijk onmogelijk om nog terug te keren naar een veilige temperatuur als we de planeet al te zeer laten opwarmen. Wetenschappers vrezen dat er dan kantelpunten optreden waardoor de opwarming zichzelf versterkt.

Vooral uitstoot terugdringen

Het belangrijkste blijft daarom om de uitstoot van broeikasgassen zo snel en zoveel mogelijk terug te dringen, zegt Roberts. De grootste stappen vallen nog altijd te zetten in de energievoorziening, industrie en transport, door over te stappen op groene energiebronnen en elektrisch transport. Ook het stoppen van ontbossing kan veel klimaatwinst opleveren.

Ondertussen zullen mensen zich ook moeten aanpassen aan een warmere planeet. Wereldwijd gaat dat nog lang niet op het tempo dat nodig is om de huidige opwarming bij te benen, signaleert de VN. In armere landen is er doorgaans lang niet genoeg geld voor.

Omgekeerde olie- en gasindustrie

Er zijn verschillende denkbare manieren om de temperatuur uiteindelijk weer te laten dalen. Zo kunnen veel meer bomen worden geplant, die CO2 uit de lucht halen. Maar daar is veel ruimte voor nodig en de CO2 kan alsnog weer in de lucht komen als er bijvoorbeeld bosbranden plaatsvinden. Het risico daarop neemt juist sterk toe bij hogere temperaturen.

Een andere optie is om de CO2 met machines direct uit de lucht te halen, of op te vangen bij de verbranding of verwerking van biomassa in de industrie. De CO2 zou vervolgens ondergronds moeten worden opgeslagen, bijvoorbeeld in lege gasvelden.

Ook daarvoor is enorm veel ruimte nodig, maar dan ondergronds. Er zouden jaarlijks miljarden tonnen CO2 in de grond moeten worden gebracht, maar de totale opslagcapaciteit is wereldwijd beperkt.

Bovendien zou daarvoor een gigantische industrie moeten ontstaan: denk aan de huidige olie- en gasindustrie, maar dan omgekeerd en zonder de enorme winsten die gepaard gaan met het oppompen van olie en gas. Hoe al die CO2-opslag moet worden beheerd en betaald, is nog volstrekt onduidelijk.

Toch kunnen we er maar beter mee aan de slag gaan, zegt hoogleraar Joeri Rogelj van Imperial College London. Ook om de klimaatopwarming te stoppen zullen we volgens hem al veel CO2 moeten afvangen en opslaan. "Het terugdraaien van de opwarming is eigenlijk een verlenging daarvan."

Jeroen schrijft over (inter)nationaal klimaatbeleid en de energietransitie. Wekelijks verschijnt zijn blog De broeikas. Tips of vragen? Mail naar jeroen@nu.nl