NCTV: overheden en bedrijven houden tempo online bedreigingen niet bij

Nederlandse bedrijven, organisaties en overheden nemen maatregelen om de weerbaarheid tegen online aanvallen te verhogen, maar niet snel en stevig genoeg om het oplopende tempo van alle dreigingen bij te benen, signaleert de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). Die noemt dat een "ernstig risico voor de nationale veiligheid".

Volgens de NCTV vergroot het de kans op "maatschappij-ontwrichtende spionage, datadiefstal, sabotage en uitval van digitale processen". De vraag is niet óf, maar wanneer het in Nederland misgaat.

Minister Van Weel van Justitie en Veiligheid roept naar aanleiding van het "zorgelijke" nieuwste rapport van de NCTV bedrijven en organisaties op de nieuwste technologie te gebruiken om hun netwerken effectief te verdedigen. "Sommigen zeggen dat er een cyberversie van 9/11 moet komen om ons allemaal wakker te maken", zei hij na afloop van de ministerraad. "Ik hoop het niet."

Cyberincidenten

NCTV Marc Kuipers schreef zijn jaarlijkse overzicht van de digitale dreigingen vóór de cyberaanval op Ahold Delhaize van vorige maand. Die kostte het supermarktconcern 200 tot 250 miljoen euro aan omzet en zorgde ervoor dat winkels met lege schappen te maken kregen en websites en apps dagenlang onbereikbaar waren. Dochterbedrijf Delhaize werd begin deze week opnieuw getroffen door een hack.

Er zijn volgens de NCTV inmiddels veel van dit soort "cyberincidenten", waarvan er een hele reeks in het rapport is opgenomen. In maart bijvoorbeeld drongen Russische staatshackers wereldwijd binnen in WhatsApp- en Signal-accounts van overheidsmedewerkers. Daarbij kregen zij ook toegang tot gevoelige informatie van Nederlandse ambtenaren.

Een maand later stalen kwaadwillenden bij een cyberaanval op de servers van de gemeente Epe de persoonsgegevens van vrijwel alle inwoners. In dezelfde periode was er een hack bij telecomprovider Odido, waarbij de gegevens van meer dan 6 miljoen (oud-)klanten werden buitgemaakt - een van de grootste Nederlandse datadiefstallen ooit.

Sla de carrousel over

• Tijdlijn cyberincidenten

Slide 1 van 2

Daarbij valt het Kuipers op dat, zelfs als er in dit soort gevallen losgeld wordt betaald door bedrijven, gestolen gegevens niet altijd worden gewist door de criminelen, terwijl dat wel was beloofd.

Basismaatregelen niet op orde

De Coördinator Terrorismebestrijding doet geen moeite zijn ergernis over de "tekortschietende weerbaarheid" van sommige Nederlandse (overheids)organisaties en bedrijven te verbergen. "Ondanks jarenlange waarschuwingen en concrete cyberincidenten heeft een deel de basismaatregelen niet op orde", constateert hij. En het komt ook nog altijd voor dat geconstateerde lekken te laat worden gedicht, "ondanks preventieve waarschuwingen".

De NCTV en de veiligheidsdiensten waarschuwden(opent in nieuw venster) er eerder al voor dat AI het steeds eenvoudiger maakt gaten in computersystemen te vinden en grotere aanvallen te organiseren.

Aanvallers gebruiken kunstmatige intelligentie onder meer voor het ontwikkelen van malware, kwaadaardige software die is bedoeld om systemen te beschadigen of ontregelen. Ook maakt AI het makkelijker om tijdens de aanval de malware aan te passen en te verfijnen als dat nodig is om de beveiliging te omzeilen.

Steeds meer landen

Het is al langer bekend dat naast criminelen ook landen als Rusland, China, Iran en Noord-Korea heel actief zijn op dit gebied. De NCTV ziet dat inmiddels steeds meer andere landen dat soort programma's hebben of eraan werken.

Het probleem is op dit punt nog groter dan aangenomen, omdat van met name de Chinese operaties tegen Nederland maar een beperkt deel wordt opgemerkt en gecounterd.

Er zijn verschillende oorzaken dat de weerbaarheid hiertegen nog altijd niet op peil is, van een gebrek aan "bestuurlijke sturing" tot een gebrek aan geld en menskracht. Met name voor kleinere organisaties en bedrijven is dit een uitdaging.

Risico van de "scheefgroei" die zo ontstaat ten opzichte van de snel toenemende dreiging is dat het vertrouwen van burgers afneemt, is de vrees van de CNTV. Of dat er zelfs apathie ontstaat.