اعدام دستکم ۱۲ ورزشکار در ایران؛ جمهوری اسلامی کجای تاریخ ایستاده؟
از «حبیب خبیری»، کاپیتان باشگاه هما و بازیکن تیم ملی فوتبال ایران که در ۳۱خرداد۱۳۶۳ اعدام شد، تا «علیسینا مصطفوی»، کوهنورد و هیمالیانورد اهل کرمان که جمهوری اسلامی در ۲۲مهر۱۴۰۵ او را به دار آویخت، بیش از چهار دهه فاصله وجود دارد؛ چهار دههای که در آن دستکم ۱۲ ورزشکار ایرانی، فقط با «احکام اعدام حکومت»، جان خود را از دست دادهاند. نه ورزشکارانی مانند «مجتبی ترشیز» بازیکن پیشین تراکتور یا «علی مظفری» والیبالیست تیم سایپا و تیمهای ملی نوجوانان و جوانان والیبال ایران که در جریان اعتراضات با شلیک گلوله جان باختند.
قدم زدن در تاریخ رعبآور جمهوری اسلامی نشان میدهد که اعدام ورزشکاران از نخستین سالهای استقرار جمهوری اسلامی آغاز شده و تا امروز، ادامه یافته است.
«هوشنگ منتظرالظهور»، قهرمان کشتی ایران، در ۱۱مهر۱۳۶۰ «تیرباران» شد. «حبیب خبیری»، فوتبالیست ملیپوش، ۳۱خرداد۱۳۶۳ اعدام شد و «فروزان عبدی»، ملیپوش والیبال زنان ایران، در جریان اعدامهای دستهجمعی زندانیان سیاسی در تابستان۱۳۶۷ جان خود را از دست داد.
پس از گذشت بیش از سه دهه، جمهوری اسلامی «نوید افکاری»، کشتیگیر فرنگیکار اهل شیراز را در ۲۲شهریور۱۳۹۹ اعدام کرد؛ پروندهای که واکنش گسترده ورزشکاران، نهادهای حقوق بشری و سازمانهای بینالمللی ورزش را به دنبال داشت.
با آغاز اعتراضات سراسری سال ۱۴۰۱، نام ورزشکاران دیگری نیز به فهرست اعدامشدگان اضافه شد.
«مجیدرضا رهنورد»، کشتیگیر، در ۲۱آذر۱۴۰۱ و «محمدمهدی کرمی»، کاراتهکا، همراه «محمد حسینی»، ورزشکار و مربی ورزشهای رزمی، در ۱۷دی۱۴۰۱ اعدام شدند. «صالح میرهاشمی»، ورزشکار کاراته، نیز در ۲۹اردیبهشت۱۴۰۲ به دار آویخته شد.
این روند در سال ۱۴۰۵ ادامه پیدا کرد؛ «ساسان آزادوار»، قهرمان کیوکوشین کاراته، در ۱۰اردیبهشت، «غلامرضا خانی شکرآب»، ورزشکار و مربی هنرهای رزمی ترکیبی، در ۵خرداد، «سیاوش جمشیدی خیرآبادی»، ورزشکار تکواندو، در ۱۱مهر و «علیسینا مصطفوی»، کوهنورد، در ۲۲مهر۱۴۰۵ اعدام شدند.
این ۱۲ نام، تنها پروندههایی هستند که در گزارشهای رسمی منتشر شدهاند و نمیتوان آنها را «فهرست کامل ورزشکاران اعدامشده» در تاریخ جمهوری اسلامی دانست.
اما اعدام ورزشکاران در تاریخ معاصر جهان چه سابقهای دارد؟ از میانه قرن بیستم تا امروز، در حالی که ۲۶ سال از آغاز قرن بیستویکم گذشته، چه حکومتهایی ورزشکاران خود را اعدام کردهاند؟ چند پرونده مستند از اعدام قهرمانان و ملیپوشان در کشورهای دیگر وجود دارد و چه تفاوتی میان اعدام قضایی، قتل حکومتی و مرگ ورزشکاران بر اثر شکنجه و آزار سیاسی دیده میشود؟
برای پاسخ به این پرسشها باید به پروندههای ثبتشده در رسانههای بینالمللی، اسناد تاریخی و گزارشهای سازمانهای حقوق بشری مراجعه کرد.
بررسی تاریخ نشان میدهد دستکم در ۲۶ سال اخیر، «هیچ ورزشکاری» در هیچ نقطهای از جهان، «اعدام» نشده است.
مجارستان؛ اعدام فوتبالیست ملیپوش به دلیل تلاش برای فرار از کشور
«شاندور سوچ»، مدافع تیم ملی فوتبال مجارستان و باشگاه «اویپشت»، در ۴ژوئن۱۹۵۱ به دستور حکومت کمونیستی این کشور اعدام شد. او که ۱۹ بازی ملی داشت، قصد داشت همراه نامزدش «ارژی کواچ»، خواننده مجارستانی، از کشور فرار کند.
براساس گزارش «بیبیسی»، شاندور سوچ و ارژی کواچ به دلیل رابطه عاطفی خود تحت فشار قرار گرفته بودند. پلیس امنیتی مجارستان با استفاده از یک مامور نفوذی، آنها را هنگام تلاش برای خروج از کشور بازداشت کرد.
شاندور سوچ در دوران حکومت «ماتیاس راکوشی» به اعدام محکوم شد و حکم او با دار زدن به اجرا درآمد.
اوگاندا؛ قتل یک ورزشکار المپیکی در دوران حکومت عیدی امین
«لارنس اوگوانگ»، ورزشکار رشته دوومیدانی اوگاندا و عضو تیم ملی این کشور در المپیک ۱۹۵۶ ملبورن، در ۹سپتامبر۱۹۷۷ به دست عوامل حکومت «عیدی امین» کشته شد.
لارنس اوگوانگ در رشتههای پرش طول و سهگام فعالیت میکرد و سابقه حضور در بازیهای کشورهای مشترکالمنافع را نیز داشت.
براساس اطلاعات ثبتشده در «پایگاه تاریخ المپیک»، مرگ این ورزشکار در دوران سرکوب گسترده «مخالفان حکومت نظامی اوگاندا» رخ داد.
در اطلاعات منتشرشده درباره پرونده لارنس اوگوانگ، جزییات مشخصی از محاکمه، صدور حکم اعدام یا چگونگی قتل او وجود ندارد. برخی منابع از مرگ او به عنوان یک قتل حکومتی یاد میکنند.
غنا؛ اعدام یک ورزشکار المپیکی بدون محاکمه پس از کودتای نظامی
«رابرت کوتی»، ورزشکار پیشین تیم ملی دوومیدانی غنا و شرکتکننده در المپیک ۱۹۶۰ رم، در ۲۶ژوئن۱۹۷۹ به دستور حکومت نظامی این کشور تیرباران شد.
رابرت کوتی در رشته پرش ارتفاع فعالیت داشت و در بازیهای کشورهای مشترکالمنافع سال ۱۹۵۸ مدال برنز گرفته بود. او پس از پایان دوران ورزش حرفهای به ارتش پیوست و به مقام فرماندهی ارتش غنا رسید.
پس از کودتای نظامی سال ۱۹۷۹، شورای انقلابی نیروهای مسلح غنا، رابرت کوتی و چند فرمانده ارشد دیگر را بازداشت کرد. او همراه پنج فرمانده دیگر، بدون برگزاری دادگاه و بدون برخورداری از فرصت دفاع از خود، در ۲۶ژوئن همان سال تیرباران شد.
«کمیسیون ملی آشتی غنا» در گزارش بررسی نقض حقوق بشر در این کشور، تایید کرد که فرماندهان اعدامشده در ژوئن۱۹۷۹ محاکمه نشده بودند. سازمان «عفو بینالملل» نیز در گزارشی درباره زندانیان سیاسی و مجازات اعدام در غنا به این اعدامها پرداخته و از رابرت کوتی به عنوان یکی از اعدامشدگان نام برده است.
اگرچه رابرت کوتی سابقه حضور در المپیک را داشت، اما اعدام او ارتباطی با فعالیت ورزشیاش پیدا نمیکرد. او سالهای پس از دوران ورزشی خود را به عنوان یک افسر عالیرتبه نظامی گذراند و در جریان تصفیه فرماندهان نظامی پس از کودتا اعدام شد.
چین؛ مرگ سه قهرمان تنیس روی میز زیر فشار انقلاب فرهنگی
در سال ۱۹۶۸، سه چهره برجسته تنیس روی میز چین در جریان سرکوبهای سیاسی انقلاب فرهنگی جان خود را از دست دادند.
«فو چیفانگ»، قهرمان و مربی تنیس روی میز، در ۱۶آوریل۱۹۶۸، «جیانگ یونگنینگ»، قهرمان ملی و مربی تیم ملی، در ۱۶مه همان سال و «رونگ گوتوان»، نخستین قهرمان جهان در تاریخ تنیس روی میز چین، در ۲۰ژوئن۱۹۶۸ درگذشتند.
این سه ورزشکار در جریان انقلاب فرهنگی حکومت «مائو تسهتونگ»، به جاسوسی و ارتباط با کشورهای خارجی متهم شدند. براساس پژوهشی دانشگاهی درباره ورزش در دوران انقلاب فرهنگی چین، آنها با بازجویی، تحقیر عمومی و فشارهای شدید سیاسی روبهرو بودند.
هر سه ورزشکار در فاصله حدود دو ماه بر اثر خودکشی جان باختند. مرگ آنها در منابع تاریخی با آزار و سرکوب سیاسی مرتبط دانسته شده و برخی شواهد از «قتل حکومتی» آنها روایت میکنند.
کره شمالی؛ محکومیت ۲۰ ورزشکار جوان به زندان و کار اجباری
در آوریل۲۰۲۳، «رادیو آسیای آزاد» به نقل از منابع داخلی کره شمالی گزارش داد که ۲۰ ورزشکار جوان رشتههای اسکی و اسکیت به دلیل «استفاده از اصطلاحات رایج در کره جنوبی»، به سه تا پنج سال حبس همراه با کار اجباری محکوم شدند.
این ورزشکاران در جریان اردوی تمرینی زمستانی در شهر «سامجییون»، هنگام استراحت مشغول بازی با کلمات بودند. فیلم بازی و صحبتهای آنها هنگام بازرسی تلفن همراه یکی از ورزشکاران کشف شد و نیروهای امنیتی پروندهای علیه شرکتکنندگان تشکیل دادند.
به نوشته رادیو آسیای آزاد، مقامهای حکومتی در ۳آوریل۲۰۲۳ جلسهای برای محکوم کردن عمومی ورزشکاران در شهر ههسان برگزار کردند. حتی برخی ورزشکارانی که خودشان از اصطلاحات ممنوعه استفاده نکرده بودند، به دلیل گزارش نکردن رفتار دیگران مجازات شدند.
دیدبان حقوق بشر در گزارش جهانی ۲۰۲۴ خود به محکومیت این ۲۰ ورزشکار اشاره کرده و مجازات سه تا پنج سال کار اجباری را ثبت کرده است.
با این حال حتی در کره شمالی، کشوری با بستهترین قوانین و مرزها هم هیچ نشانهای از «اعدام ورزشکاران» به چشم نمیخورد.
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.