The Jerusalem PostIDF confirms vehicle struck in Gaza was used by PIJ terrorists, after claims they were aid workersBollywood HungamaSCOOP: Ajay Devgn and Bhushan Kumar in talks for a big-budget spy thriller; looks at 2028 releaseZDF heuteAktuelle Pressemitteilungen des ZDFFootball ItaliaSerie A | Parma 1-5 Roma: Malen hero with four goals as big names returnANSA SportCalcio: Serie A, Parma-Roma 1-5NOSKlimaattop al een dag uitgelopen en onderhandelingen lijken muurvast te zittenGuardian SportIreland 20-17 South Africa: Nations Championship rugby union – live7sur7“Ma campagne était dans l’impasse”: François Ruffin retire sa candidature à la présidentielleBillboardGorillaz Celebrate Mexico’s ‘Revolutionary Spirit’ at Corona Capital, Bring Out Johnny Marr and TruenoANSAMorta la stilista Raffaella Curiel, 'l'intellettuale della moda'RTP DesportoCeltic goleia antes de visitar o TorreenseStraits Times SportLeeds bare their teeth to batter old foes Chelsea
The Daily Newsstand · Free, Always
Saturday, November 21, 2026

زن‌کشی در سایه سنت؛ گفت‌وگوی رییس انجمن جامعه‌شناسی و فعال حوزه زنان

Translate

«شیرین احمدنیا» رییس انجمن جامعه‌شناسی ایران و «نفیسه آزاد» فعال حقوق زنان از جمله در کمپین یک میلیون امضا در «خبرآنلاین» به بحث و تحلیل ریشه‌های پدیده قتل‌های ناموسی و خشونت جنسیتی در ایران پرداخته‌اند. این در حالی است که به تازگی سقوط منجر به مرگ «سوگند صیادی»، دانش‌آموز ۱۶ ساله در استان کرمانشاه که از سوی پدرش تحت خشونت قرار گرفته بود در کنار همسرکشی‌هایی در خوی و … بحث درباره خشونت علیه زنان را پررنگ‌تر کرده‌است.

اخیرا روزنامه‌ شرق در گزارشی نوشت: از ابتدای شهریور تا پایان مهر، دست‌کم ۳۸ زن و کودک در ۲۸ پرونده‌ای که اخبار آن‌ها در رسانه‌ها منتشر شده، کشته شده‌اند؛ یعنی به‌طور متوسط، کمتر از هر دو روز یک قربانی. بررسی روزنامه «شرق» نشان داد ۱۳ نفر از کشته‌شدگان کودک و نوجوان زیر ۱۸ سال بوده‌اند و در بیشتر پرونده‌ها، همسر، همسر سابق یا یکی از مردان خانواده عامل قتل بوده است.

شیرین احمدنیا دانشیار گروه جامعه‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبائی با تاکید بر این که در آستان ۲۵ نوامبر روز جهانی مبارزه با خشونت علیه زنان قرار داریم در این مصاحبه تاکید کرده‌است : «اگر قرار است تغییر و تحولی در زندگی زنان صورت گیرد، قطعا نیازمند همراهی و مشارکت فعالانه مردان هستیم. برای پیشگیری و مقابله با خشونت علیه زنان، نباید تنها زنان بنویسند، بلکه باید مردان را نیز وارد عرصه کرد.»

همچنین نفیسه آزاد که خود تحصیلکرده دکتری جامعه‌شناسی است نیز گفته‌است: «ما نمی‌دانیم مرد ایرانی خشمگین است، گیج است یا چه سیاست‌هایی را اتخاذ کرده است. عدم مطالعه بر روی جنسیت مرد و تغییرات آن، یکی از حلقه‌های مفقوده تحلیل خشونت در ایران است.»

در ادامه خلاصه‌ای از این میزگیر را که  تضاد میان گسترش عاملیت، سواد و هویت‌یابی جدید زنان با ساختارهای سنتی، قوانین ناکارآمد و سیطره فرهنگ پدرسالار را واکاوی کرده می‌خوانید.

جامعه ایران هنوز سنتی است

شیرین احمدنیا، که عنوان نخستین زن رییس انجمن جامعه‌شناسی ایران را هم در کارنامه دارد در این مصاحبه با تاکید بر نشانه‌های سنتی‌بودن جامعه ایران گفته‌است: «ما نباید گول میانگین‌های آماری جامعه را بخوریم؛ برای نمونه اگرچه متوسط سطح تحصیلات زنان ارتقا یافته است، اما با دقت در تنوع منطقه‌ای و جغرافیایی، متوجه می‌شویم که همچنان عمدتاً با یک جامعه سنتی مواجه هستیم. در استان‌های دور از پایتخت و مناطق مرزی، ارزش‌های سنتی و پدرسالارانه به شدت حاکم و تعیین‌کننده است؛ در این جوامع، زن موجودی وابسته قلمداد می‌شود که از ابتدا تحت کنترل پدر، سپس تحت کنترل شوهر و حتی برادران و پسران خود قرار دارد و آنان تعیین‌کننده مسیر سرنوشت او هستند.»

به گفته احمدنیا، «ما هنوز در کشوری زندگی می‌کنیم که نرخ ۱۷ تا ۱۸ درصدی کودک‌همسری حاکم است و رسانه‌ها الزاماً اخبار تمامی نقاط ایران را منعکس نمی‌کنند؛ بنابراین تصور دختر امروزی پایتخت‌نشین نباید ما را از واقعیت جامعه مردسالار غافل سازد.»

دانشیار گروه جامعه‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبائی در بخش دیگری از تحلیل خود درباره وضعیت خشونت علیه زنان در ایران افزوده‌است: «در عین حال شاهد یک هویت‌یابی جدید و تغییرات شتابنده ارزشی در میان دختران هستیم. عرصه‌های جدید آموزشی و دانشگاهی به روی آنان گشوده شده و حتی در استان‌های دوردست، خانواده‌ها حاضر به اعزام دختران برای ادامه تحصیل هستند که این امر آنان را در معرض ارزش‌های نوین و استقلال مالی قرار می‌دهد. همان دختری که در جامعه سنتی زیست می‌کند، مسیر متفاوتی را برای حق انتخاب همسر و زندگی خود متصور می‌شود؛ اما در همین نقطه با ساختارهای سنتی و سرکوب‌ها مواجه می‌شود.»

به گفته او «کسانی که جسارت ورزیده و هنجارشکنانه رفتار کنند، تحت تأثیر مجازات‌های غیررسمی یعنی اراده جمعی خانواده و طایفه قرار می‌گیرند و یکی از هزینه‌های سنگین این مواجهه، بروز قتل‌های ناموسی است.»

رییس انجمن جامعه‌شناسی ایران همچنین تاکید کرده‌است: «خشونت علیه زنان رابطه مستقیمی با طبقه اقتصادی ندارد و در تمامی طبقات شاهد آن هستیم. نباید این سوءتفاهم ایجاد شود که طبقات پایین صرفاً مرتکب قتل ناموسی می‌شوند و طبقات بالا خالی از خشونت هستند؛ بلکه شیوه‌های اعمال خشونت و مقابله با اراده استقلال‌طلبانه زن متناسب با سطوح مختلف، متفاوت و متنوع است.

او به نکته مغفول مانده در برخی اخبار اشاره و تصریح کرده‌است: «بسیاری از خودکشی‌هایی که می‌شنویم، در واقع خودکشی نبوده بلکه قتل‌های خانوادگی بوده که به نام خودکشی پوشانده و منتشر می‌شوند.»

احمدنیا به یکی از راهبردی‌ترین روش‌های مهار خشونت علیه زنان اشاره کرده و توضیح داده‌است: «اگر قرار است تغییر و تحولی در زندگی زنان صورت گیرد، قطعا نیازمند همراهی و مشارکت فعالانه مردان هستیم. برای پیشگیری و مقابله با خشونت علیه زنان، نباید تنها زنان بنویسند، بلکه باید مردان را نیز وارد عرصه کرد. طی کردن مسیر تحول در جوامع، فرایندی طولانی‌مدت از طریق ارتقای آگاهی، سواد، تغییر هنجارها و الگوبرداری از گروه‌های مرجع جدید است. حتی در کشوری مانند هند، با وجود سمن‌های قوی، خشونت وجود دارد اما گام‌های حقوقی مانند تخصیص سهمیه حداقل یک‌ثومی زنان در پارلمان مصوب شده است.»

او در بخش دیگری از سخنان خود گفته‌است: «انجمن‌های علمی و نهادهای مدنی با وجود تمامی فراز و نشیب‌ها، به تلاش خود ادامه می‌دهند. کار اصلی انجمن علمی رصد، انعکاس و تحلیل علمی مسائل است، نه صدور بیانیه‌های سیاسی. امروز با پدیده‌ای به نام آکادمی موازی، پژوهش‌های کیفی مستقل و فناوری‌های ارتباطی جدید مواجه هستیم که اجازه سانسور و خاموش شدن صداها را نمی‌دهد.»

به گفته احمد‌نیا، «در شعارهای اجتماعی، زن الزاماً تنها نمایندگی‌کننده جنس زن نیست، بلکه سمبولی برای تمامی گروه‌های به حاشیه رانده‌شده و اقلیت‌هاست. همچنین تصمیم آگاهانه دختران برای مجرد زیستن یا خروج از ازدواج‌های ناکارآمد، نوعی مقاومت مدنی برای حفظ سلامت روان و عاملیت مستقل اقتصادی و اجتماعی آنان محسوب می‌شود.»

دانشیار گروه جامعه‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبائی تصریح کرده‌است: «زمانی که یک باور سنتی بدون چون‌وچرا پذیرفته می‌شود، حتی مادران نیز در اعمال خشونت علیه دختران خود دست به همراهی می‌زنند.»

ایران از عدم مطالعه جنسیتی مردان رنج می‌برد

نفیسه آزاد، جامعه‌شناس در بسترشناسی و تحلیل زمینه ابراز خشونت علیه زنان در این میزگرد بر لزوم مطالعه جنسیتی مردان ایران تاکید کرده، گفته‌است:«در طول صد سال گذشته، نسبت‌های جنسیتی دستخوش تحولات بزرگ شده است؛ زن ایرانی تحصیل کرده، حضور در فضای عمومی را با وجود تمامی زد و خوردهای پوششی تجربه کرده و وارد دانشگاه و بازار کار شده است. اما مسئله اصلی این است که مرد در این میان چه تغییراتی کرده است؟ ما از سمت مرد جامعه خود اطلاعات بسیار اندکی داریم. در حالی که زنان جوان تمایل دارند تمامی حقوق نداشته ۵۰ سال گذشته را به یکباره به دست آورند، ما نمی‌دانیم مرد ایرانی خشمگین است، گیج است یا چه سیاست‌هایی را اتخاذ کرده است. عدم مطالعه بر روی جنسیت مرد و تغییرات آن، یکی از حلقه‌های مفقوده تحلیل خشونت است.»

این فعال حقوق زنان در تحلیل وقوع خشونت‌ علیه زنان توضیح داده‌است: «من ترجیح می‌دهم پدیده قتل ناموسی را به این شکل تحلیل کنیم که از نقطه وقوع قتل به خاطر مسئله ناموس یا جنسیت، گامی به عقب برگردیم و ببینیم قبل از آن چه اتفاقاتی افتاده است که موجب مشروع جلوه‌دادن این قتل می‌شود. بسیار عجیب است که انسانی، انسان دیگری را به خاطر جنسیت یا رفتاری که نپسندیده به قتل برساند و حتی در شبکه‌های اجتماعی، افکار عمومی بپرسد که مگر آن زن چه کرده بود. در زمینه جنسیت، برخلاف سایر نزاع‌های اجتماعی، بخشی معنادار از جامعه همچنان در پسِ ذهن خود به دنبال توجیه رفتار قاتل است که این امر نشان‌دهنده یک سابقه تاریخی و فرهنگی عمیق است.»

به گفته او «فناوری و ارتباطات جدید موجب شده است که افراد به دنیایی بسیار گسترده‌تر گشوده شوند و خود را با الگوهای جهانی مقایسه کنند. با این حال، ساختارهای فرهنگی به سرعت فناوری تغییر نمی‌کنند. همچنین بعد از انقلاب ۵۷، زن در ایران به یک سوژه سیاسی در معرض تنش تبدیل شد؛ زیرا سیاست‌گذاران به دنبال تعریف زن تراز بودند و این امر منجر به فشار و مقاومت مداوم میان جامعه و حاکمیت شد.»

آزاد برای شناخته شدن مولفه‌های جامعه ایران توضیح‌داده‌است: «من مطمئن نیستم که خیزش سال ۱۴۰۱ را بتوان یک جنبش خودآگاه فمینیستی نامید؛ بلکه آن اتفاق نقطه تلاقی کنش‌های انباشت‌شده زنان در طول ۴۰ سال مقاومت در برابر جدایی جنسیتی و حذف از فضای عمومی بود. اعطای اعتبار اضافی و نادقیق به یک حرکت اجتماعی، به تحلیل‌های اشتباه و سرخوردگی بعدی می‌انجامد.»

به عقیده این فعال حقوق زنان، «جامعه‌ای که در ۱۴۰۱ به خیابان آمد، لزوماً مفاهیم سنتی مانند ناموس را کاملاً کنار نگذاشته بود و اگر مطالبی چون برابری ارث، دیه، یا حق طلاق و ولایت بر فرزندان مطرح می‌شد، معلوم نبود چه میزان همراهی ایجاد شود.»

سیاستگزار ایرانی همواره از تغییرات ترسیده است

یکی از عوامل بسترساز خشونت علیه زنان به عقیده نفیسه آزاد رفتار قانونگذاران و سیاستگذاران ایران است. او دراین‌باره توضیح داده‌است: «سیاست‌گذاران ما همواره از تغییرات جنسیتی ترسیده‌اند و به جای استقبال و مدیریت خردمندانه، دست به رفتارهای تدافعی مانند سهمیه‌بندی جنسیتی یا اعطای امتیازات شغلی به مردان زده‌اند تا زنان را کنار بگذارند. همچنین قانون خانواده فعلی تناسبی با واقعیت جامعه ندارد؛ متأسفانه علت‌های اقتصادی مانند مهریه و نفقه به حقوق واقعی تبدیل نشده و تنها در زمان طلاق ابزار فشار می‌شوند. با این وجود، تحولات جنسیتی مسیر خود را به جامعه و سیاست‌گذار تحمیل خواهد کرد.»

به گفته این فعال حقوق زنان، « ما نباید منتظر معجزه یا تغییر ناگهانی قوانین باشیم. اگرچه تغییرات ساختاری طولانی‌مدت است، اما جامعه و افکار عمومی نسبت به ۲۵ سال پیش تغییرات ملموسی کرده‌اند و دیگر به راحتی نمی‌توان خشونت علیه زنان را توجیه کرد.»

View the original on IranWire →

KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.