Jarosław to ostrzeżenie. Wojna nie skończy się wraz z zawieszeniem broni

Zabójstwo księdza w Jarosławiu na razie nie pozwala wyciągać żadnych pewnych wniosków na temat motywów sprawcy ani jego stanu psychicznego. Pojawiające się informacje o jego wojskowej przeszłości nie są jeszcze wystarczającym dowodem, że brał udział w wojnie po 2022 r. Ale właśnie dlatego warto spojrzeć szerzej: Polska musi już dziś przygotować się na konsekwencje wojny, także na możliwość, że po jej zakończeniu do naszego kraju przyjadą ludzie głęboko poranieni doświadczeniem frontu.

• W sprawie Jarosławia wciąż jest więcej niewiadomych niż pewników. Informacje o wojskowej przeszłości sprawcy czy jego ewentualnych związkach z wojną nie są obecnie wystarczająco potwierdzone.
• Nie należy jednak czekać z przygotowaniami do zakończenia wojny. Konflikt w Ukrainie oznacza ogromną liczbę ludzi, którzy mogą potrzebować po wojnie pomocy psychologicznej, psychiatrycznej i społecznej.
• Tragedia z Jarosławia powinna stać się punktem wyjścia do poważnej rozmowy o bezpieczeństwie.

Zabójstwo księdza w Jarosławiu wywołało lawinę pytań i równie szybko pojawiających się odpowiedzi. Problem w tym, że na tym etapie część z nich jest po prostu przedwczesna.

Pojawiła się informacja, że sprawca miał być byłym ukraińskim wojskowym. Nie została ona jednak dotąd w sposób wystarczający potwierdzona. Wiemy natomiast, że przez kilka lat mieszkał w Niemczech i posiadał niemiecki paszport, a także polski numer PESEL. To może wskazywać, że nie uczestniczył w pełnoskalowej wojnie rozpoczętej w lutym 2022 r. Nie wiemy jednak, jakie dokładnie były jego doświadczenia, kiedy służył w ukraińskiej armii i czy w ogóle miał doświadczenia, które mogłyby prowadzić do PTSD.

I to jest najważniejsza rzecz, której nie wolno zgubić. Nie mamy dziś podstaw, by zabójstwo w Jarosławiu tłumaczyć zespołem stresu pourazowego. Nie mamy wiążących danych medycznych. Nie mamy też dowodów na pojawiające się spekulacje dotyczące ewentualnego zwerbowania sprawcy przez Rosjan. Trzeba poczekać na ustalenia śledczych.

Jednocześnie ten dramat powinien skłonić polskie państwo do myślenia o problemie, który może stać się znacznie poważniejszy w przyszłości. Wojna kiedyś się skończy. Wtedy do Polski mogą przyjechać ludzie, którzy spędzili miesiące albo lata na froncie, byli świadkami śmierci, sami zostali ranni albo stracili bliskich. Część z nich będzie wracała do normalnego życia z głębokimi ranami psychicznymi.

PTSD nie oznacza automatycznie agresji czy przemocy i nie można traktować każdego człowieka dotkniętego traumą jako potencjalnego zagrożenia. Tym bardziej nie można dziś łączyć tego zaburzenia ze sprawcą z Jarosławia bez potwierdzonych informacji. Ale państwo ma obowiązek myśleć również o ryzykach, zanim staną się problemem.

Dlatego Jarosław powinien być dla nas nie tyle dowodem na konkretną tezę, ile sygnałem do rozpoczęcia poważnej dyskusji. Jak przygotować system opieki psychologicznej i psychiatrycznej? Jak rozpoznawać osoby wymagające pomocy? Jak wspierać ludzi po doświadczeniach wojennych, a jednocześnie minimalizować ryzyko niekontrolowanej przemocy? Jak przygotować służby i instytucje na zwiększoną mobilność ludzi po zakończeniu wojny?

Powinniśmy zacząć rozmawiać o tym już teraz - zanim zakończenie wojny postawi przed nami ten problem w całej skali.