Nielegalna migracja zmienia codzienną pracę litewskich i polskich funkcjonariuszy straży granicznej

Planowania wspólnych operacji, prowadzenia dochodzeń w sprawach przestępstw transgranicznych oraz działania w warunkach podwyższonego zagrożenia litewscy i polscy funkcjonariusze uczyli się podczas szkoleń i innych działań w ramach wspólnego projektu "Border guards". Dzielili się doświadczeniami i nawiązywali kontakty przydatne w codziennej służbie.

Bezpośredni telefon pomaga szybciej reagować

O tym, jak nawiązane kontakty pomagają już w codziennej pracy funkcjonariuszy, opowiada komendant placówki VSAT w Kalwarii Rolandas Griškonis. Wspomina październikowy incydent, gdy samochód na litewskich tablicach rejestracyjnych nie zatrzymał się do kontroli w punkcie granicznym w Polsce. "Kilka minut po zdarzeniu zadzwonił do mnie kolega z Polski i poinformował, jaki samochód nie zatrzymał się do kontroli oraz w jakim kierunku jedzie. Już po godzinie, na podstawie przekazanych informacji, pojazd zatrzymała litewska policja" – relacjonuje komendant placówki. Zazwyczaj takie informacje są przekazywane za pośrednictwem centrum współpracy i jednostek służb. Jak zaznacza, procedura ta zadziałałaby również w tym przypadku, jednak bezpośredni telefon od kolegi pozwolił szybciej uzyskać informacje i natychmiast podjąć działania.

"Kiedy znamy kolegów osobiście i mamy do nich kontakt, wszystko udaje się załatwić szybciej" – mówi R. Griškonis. Jego zdaniem znajomości nawiązane podczas wspólnych szkoleń ułatwiają komunikację i przyspieszają reagowanie.

Przedstawiciel Placówki Straży Granicznej w Rutce-Tartak Piotr Soroka potwierdza, że informacje o zagrożeniach lub zaistniałych incydentach są niezwłocznie przekazywane litewskim partnerom. Jak podkreśla, taka współpraca pomogła już zapobiec niebezpiecznym sytuacjom.

Funkcjonariusz zaznacza jednak, że procedury zapisane w dokumentach muszą zostać sprawdzone i działać w praktyce. P. Soroka przypomniał, że po rozpoczęciu pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrainę część istniejących planów nie zadziałała zgodnie z oczekiwaniami. Analiza tych doświadczeń wykazała potrzebę zacieśnienia współpracy z zagranicznymi partnerami ze służb granicznych oraz ze społeczeństwem.

Według funkcjonariusza wspólne ćwiczenia pomagają przygotować się na sytuacje kryzysowe: funkcjonariusze przećwiczają możliwe scenariusze incydentów, dzielą się doświadczeniami i sprawdzają, czy jednakowo rozumieją swoje zadania.

Wspólne działania wzmacniają gotowość

O tym, jak zacieśniać codzienną współpracę i przygotować się na szersze zagrożenia dla bezpieczeństwa, rozmawiali przedstawiciele Komisji Europejskiej, litewskich i polskich służb granicznych oraz eksperci podczas konferencji "Ochrona granicy i bezpieczeństwo regionalne", która odbyła się 8 października w Suwałkach. Zaprezentowano na niej również rezultaty wspólnego projektu litewskich i polskich służb granicznych "Border guards".

Zastępca komendanta VSAT S. Nekraševičius zaznaczył, że ścisła współpraca funkcjonariuszy straży granicznej jest jednym z najważniejszych elementów zapewnienia bezpieczeństwa na granicy. Nowoczesną infrastrukturę muszą uzupełniać sprawdzone w praktyce procedury przekazywania informacji i reagowania. Po incydentach należy je analizować i doskonalić, tak aby funkcjonariusze obu państw jednakowo rozumieli sytuację i mogli koordynować działania.

Uczestniczący w wydarzeniu ekspert litewskiej policji do spraw przygotowania taktycznego Arūnas Vaičiulis podał konkretny przykład niedostatecznego przygotowania. "Kryzys migracyjny pokazał, że trzeba zapewnić funkcjonariuszom łączność na obszarach pozbawionych zasięgu sieci komórkowej. Bez możliwości kontaktu funkcjonariusze nie mogą na czas przekazać informacji ani skoordynować działań" – mówił A. Vaičiulis. Podkreślił, że wszystkim inwestycjom w infrastrukturę musi towarzyszyć systematyczne szkolenie ludzi, które wymaga czasu i wysiłku.

"Wszechstronnie przygotowany funkcjonariusz to największa wartość, jakiej potrzebujemy we współczesnej walce ze światem przestępczym i zagrożeniami geopolitycznymi" – zaznaczył A. Vaičiulis.

Przedstawiciel Departamentu Komunikacji Strategicznej Sił Zbrojnych Litwy Tomas Čeponis omówił presję migracyjną, zakłócanie sygnałów nawigacyjnych, dezinformację i propagandę. W jego ocenie nie ma podstaw, by oczekiwać, że zagrożenia hybrydowe znikną samoistnie nawet po zakończeniu wojny w Ukrainie. Dlatego instytucje państwowe muszą stale doskonalić gotowość do przeciwdziałania zagrożeniom i planować, jak zachować ciągłość działania w razie zakłóceń łączności lub dostaw energii elektrycznej.

Przestępstwa organizowane w przestrzeni cyfrowej

Uczestnicząca w konferencji ekspertka do spraw cyberbezpieczeństwa Betina Tynka, prowadząca specjalistyczne szkolenia dla litewskich i polskich funkcjonariuszy straży granicznej, zwróciła uwagę, że przestępstwa mogą być organizowane także na odległość: w mediach społecznościowych poszukuje się ludzi, za pośrednictwem komunikatorów uzgadnia transport i trasy, a za nielegalne usługi płaci kryptowalutami.

W ten sposób można organizować nielegalny przerzut osób przez granicę, handel fałszywymi dokumentami, przewóz narkotyków czy przemyt. Dlatego ważne jest nie tylko wykrycie naruszenia na granicy, lecz także ustalenie organizatorów procederu i powiązań między jego uczestnikami. Zdaniem B. Tynki wymaga to łączenia informacji posiadanych przez różne instytucje. Analiza danych z ogólnodostępnych źródeł i mediów społecznościowych, a także operacji finansowych może pomóc ustalić, jak organizowana jest działalność przestępcza i kto ją finansuje. Do tej pracy niezbędne są specjalistyczne narzędzia oraz stale aktualizowana wiedza funkcjonariuszy.

Ekspertka wskazała również zagrożenia dla samych służb ochrony granicy: próby naruszenia bezpieczeństwa ich systemów informatycznych lub danych oraz rozpowszechnianie fałszywych informacji o działalności służb mundurowych. "Złośliwe wiadomości i oprogramowanie zagrażają danym, a fałszywe informacje mogą osłabiać zaufanie społeczne do instytucji" – stwierdza B. Tynka.

Wspólna praca wymaga infrastruktury i szkoleń

Gotowość litewskich i polskich służb wzmacnia projekt "Wspólne działania litewskich i polskich służb ochrony granicy przyczyniające się do bezpieczniejszej i lepiej chronionej Europy", w skrócie "Border guards". Realizują go VSAT i Podlaski Oddział Straży Granicznej.

W ramach projektu powstała nowa infrastruktura placówki straży granicznej w Kalwarii, a pomieszczenia placówki w Rutce-Tartak w Polsce zostały zmodernizowane i wyposażone. Polscy partnerzy zakupili drony, służbowe samochody osobowe i pojazdy terenowe.

Inwestycje w budynki i sprzęt uzupełnił wspólny program szkoleniowy składający się z trzech modułów. W szkoleniach uczestniczyło 88 funkcjonariuszy – po 44 z Litwy i Polski.

"Rezultaty projektu to zarówno lepsze warunki pracy, jak i większe umiejętności funkcjonariuszy w zakresie wspólnego działania. Funkcjonariusze uczestniczyli w szkoleniach obejmujących trzy moduły: zarządzanie wspólnymi działaniami i operacjami na granicy litewsko-polskiej, zapobieganie przestępstwom transgranicznym i ich wykrywanie z wykorzystaniem wywiadu kryminalnego oraz działania taktyczne podczas patrolowania w warunkach podwyższonego zagrożenia" – mówi członkini grupy roboczej do spraw realizacji projektu Neringa Kačinskienė.

Współpracę trzeba kontynuować

Przedstawiciel Dyrekcji Generalnej Komisji Europejskiej do spraw Migracji i Spraw Wewnętrznych Szymon Pogorzelski podkreślił konieczność kontynuowania rozpoczętych działań. Jak zaznaczył, Komisja Europejska systematycznie zwiększa finansowanie ochrony granic, a kolejne inwestycje powinny obejmować poprawę infrastruktury oraz rozwijanie kompetencji funkcjonariuszy.

Omówione podczas konferencji kierunki dalszej współpracy wynikają z codziennych doświadczeń służb granicznych: trzeba stale sprawdzać procedury przekazywania informacji i reagowania, organizować wspólne ćwiczenia, zapewniać łączność oraz aktualizować wiedzę funkcjonariuszy. Wspólne działania i analiza incydentów pomagają ustalić, co jeszcze wymaga udoskonalenia, aby zakupiony sprzęt, infrastruktura i nawiązane kontakty były skutecznie wykorzystywane w codziennej służbie.

Budżet projektu nr LTPL00353 "Wspólne działania litewskich i polskich służb ochrony granicy przyczyniające się do bezpieczniejszej i lepiej chronionej Europy" wynosi 5 822 529,75 EUR, a wsparcie Unii Europejskiej – 4 658 023,80 EUR. Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Programu Współpracy Interreg VI-A Litwa–Polska.