Öne çıkan üç stratejik başlık: Antalya’daki zirvenin arka planı… Türkiye hangi adımları attı?

Antalya’da dünya liderlerini buluşturan zirve, iklim gündeminin çok ötesinde mesajlara sahne oldu. Gazze’den Latin Amerika açılımına, Brezilya ile stratejik ortaklıktan Avrupa’ya uzanacak enerji hamlelerine kadar Türkiye, masada birden fazla önemli başlığı gündeme taşıdı. Peki, zirvenin perde arkasında hangi diplomatik adımlar atıldı ve Türkiye geleceğe yönelik nasıl bir stratejik zemin oluşturdu? İşte COP31'e dair kritik detaylar...

Haberlerimizi Google’da Takip Edin

Gelişmelerden anında haberdar olun.

Google’da tercih edilen
kaynak olarak ekleyin

Haberin Devamı

Aynı yıl içerisinde Ankara’da NATO liderlerini, Antalya’da ise dünyanın dört bir yanından devlet ve hükümet başkanlarını ağırlayan Türkiye, diplomaside dikkat çeken bir sürece imza attı.

Güvenlikten iklim değişikliğine, Gazze’den Latin Amerika açılımına, yeşil enerjiden stratejik ortaklıklara uzanan geniş gündem, Antalya’daki zirvenin yalnızca bir iklim toplantısı olmadığını ortaya koydu.

11-12 Kasım tarihlerinde gerçekleştirilen Dünya Liderler Zirvesi, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğinde düzenlendi. Erdoğan ve Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres’in dünya liderlerini karşıladığı zirvede, iklim değişikliğiyle mücadelede uluslararası iş birliğinin artırılması, Paris Anlaşması hedefleri ve temiz enerji dönüşümü ele alındı. Liderler Zirvesi’nin sona ermesinin ardından konferansta ülkelerin müzakere heyetlerinin çalışmaları da ağırlık kazandı.

ANTALYA, DİPLOMASİ SAHNESİNİ KÜRESEL BİR BULUŞMAYA DÖNÜŞTÜRDÜ

Antalya’nın uluslararası toplantılara ev sahipliği konusunda önemli bir tecrübeye sahip olduğunu vurgulayan Uluslararası İlişkiler Uzmanı Buğra Bekir Işılak, kentin 2015 yılında G20 Liderler Zirvesi’ni, 2022’de ise Rusya-Ukrayna müzakerelerini ağırladığını hatırlattı. Beşincisi düzenlenen Antalya Diplomasi Forumu’nun da kenti düzenli bir diplomatik buluşma noktası hâline getirdiğini ifade eden Işılak, COP31’in bu birikime yeni bir boyut kazandırdığını dile getirdi.

Açılışta paylaşılan verilere göre altı kıtadan 95 ülke ve yedi uluslararası kuruluş lider düzeyinde katılım bildirdi. Konferans öncesinde 300’ü aşkın bakanın da katılım sağlayacağının duyurulduğunu aktaran Işılak, zirvenin yalnızca iklim gündemiyle sınırlı kalmadığına dikkat çekti.

Haberin Devamı

Konukların karşılanması sırasında Mehteran Birliği’nin marşlarının da zirveye Türkiye’nin tarihî ve kültürel mirasını taşıdığını belirten Işılak, Palau Devlet Başkanı Surangel Whipps Jr.’ın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres ile özçekim yapmasının dikkat çeken anlardan biri olduğunu kaydetti.

Bu görüntünün Türkiye’nin ev sahipliğine gösterilen yakınlığın bir yansıması olarak değerlendirilebileceğini ifade eden Işılak, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açılış konuşmasında Pasifik ada ülkelerinin yükselen deniz seviyeleri karşısında yaşadığı tehditleri gündeme getirmesinin de Türkiye’nin diplomatik yaklaşımını ortaya koyduğunu belirtti.

GAZZE’DEKİ ZEYTİN AĞAÇLARI İKLİM ADALETİ TARTIŞMASININ MERKEZİNDE

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile BM Genel Sekreteri Guterres’in zirve öncesinde zeytin fidanı dikmesine ve Erdoğan’ın Gazze’deki çevre tahribatına ilişkin açıklamalarına da değinen Buğra Bekir Işılak, iklim krizinin savaşlar ve insani krizlerden ayrı değerlendirilemeyeceğini vurguladı.Işılak, Türkiye’nin Sıfır Atık girişimiyle elde ettiği sonuçlara ve Gazze’deki insani koşulların iklim adaletiyle bağlantısına ilişkin ise şu değerlendirmelerde bulundu:

Haberin Devamı

-- Zirve öncesinde Erdoğan ile Guterres Antalya’da bir zeytin fidanı dikti. Erdoğan, biraz sonra kürsüde Gazze’de kesilen asırlık zeytin ağaçlarını hatırlattı. ‘Bizim medeniyetimizin merkezinde tabiata saygı vardır, yeryüzü korunup kollanması gereken mukaddes bir emanettir’ dedi. Bu anlayışın bugünkü karşılığını Sıfır Atık hareketiyle anlattı. Erdoğan’ın verdiği rakamlara göre Türkiye’nin atık geri kazanım oranı 2017’de yaklaşık yüzde 13’ten 2025 sonunda yüzde 40’a yaklaştı. BM Genel Kurulu’nun 30 Mart’ı Uluslararası Sıfır Atık Günü ilan etmesi de Türkiye’de başlayan bir girişimin dünyada karşılık bulduğunu gösterdi.

-- Sağanak yağış bir doğa olayıdır. O yağışın evini kaybetmiş insanlar için ölümcül hâle gelmesinde ise savaşın yıktığı altyapının ve insani yardıma erişimin önündeki engellerin payı vardır. Erdoğan, Gazze’de yaşananları ‘soykırım’ ve ‘çevre-kıyım’ olarak niteleyerek İsrail’e yönelik eleştirisini tam da bu sorumluluk üzerinden iklim tartışmasına taşıdı. Türkiye’nin İsrail hükümetini Antalya’daki Liderler Zirvesi’ne davet etmemesi de Gazze konusundaki bu tutumun bir parçasıydı. Türkiye’nin Antalya’dan verdiği mesaj, barış ile iklim adaleti arasındaki bağı somutlaştırıyordu. Kentleri sellere hazırlamak için altyapı yatırımı konuşulurken Gazze’de insanların bir sonraki sağanağı atlatabilmesi, önce güvenli barınağa ve temiz suya erişebilmelerine bağlı. Erdoğan’ın İsrail’e insani yardımın geçişine izin verme çağrısı, bu yüzden iklim adaleti tartışmasının da merkezindeydi.

Haberin Devamı

LULA’NIN ANTALYA ZİYARETİ TÜRKİYE-BREZİLYA İLİŞKİLERİNDE YENİ BİR FIRSAT

Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva’nın COP31 kapsamında Antalya’ya gerçekleştirdiği ziyareti de değerlendiren Buğra Bekir Işılak, görüşmenin Türkiye’nin Latin Amerika açılımı ve iki ülke arasındaki ekonomik ilişkiler bakımından önem taşıdığını ifade etti.

Lula’nın yeniden seçilmesinin ardından ilk yurt dışı seyahatine Antalya’dan başlamasına dikkat çeken uzman isim, Türkiye-Brezilya ilişkilerinin tarihsel geçmişine ve Lula’nın Antalya ziyaretinin diplomatik önemine dikkat çekerek şu ifadeleri kullandı:

-- Mayıs 2009’da Türkiye’yi ziyaret eden ilk Brezilya devlet başkanı olan Luiz Inácio Lula da Silva, yeniden seçildikten sonraki ilk yurt dışı seyahatine Antalya’dan başladı. ‘Türkiye’deki COP31’de Brezilya’yı temsil etmek büyük bir gurur ve heyecan kaynağı’ diyen Lula’nın Erdoğan’la görüşmesi, Ankara’nın Latin Amerika açılımı açısından da önem taşıyor.

-- Türkiye, 1998’de başlattığı ve 2006’da güncellediği Latin Amerika ve Karayipler Eylem Planı’yla bölgeyle ilişkilerini daha düzenli bir zemine oturtmayı amaçladı. Brezilya’yla 2010’da imzalanan Stratejik Ortaklık Eylem Planı bu politikanın somut adımlarından biriydi. 1927 Dostluk Anlaşması’nın yüzüncü yılına yaklaşırken Antalya’daki görüşme, bu ortaklığın önümüzdeki dönemde hangi alanlarda derinleşebileceğini gösterdi.

TÜRKİYE-BREZİLYA ARASINDA KRİTİK MİNERALLER VE YEŞİL ENERJİ İŞ BİRLİĞİ GÜNDEMDE

Buğra Bekir Işılak, iki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerin yanı sıra kritik mineraller ve temiz enerji alanındaki olası iş birliklerinin de stratejik önem taşıdığını belirterek değerlendirmelerini şöyle sürdürdü:

-- Lula’nın açıkladığı 5,9 milyar dolarlık ikili ticaret, bu açılımın ekonomik temelini gösteriyor. Antalya’da asıl dikkat çeken, savunma sanayisinin yanında kritik minerallerin de görüşmeye girmesiydi. Brezilya bu mineralleri kendi topraklarında işleyerek daha fazla katma değer elde etmek istiyor. Türkiye içinse olası bir ortaklık, temiz enerji teknolojilerinde kullanılan girdilerin tedarikini çeşitlendirme imkânı sunuyor.

-- Bu iki çıkar bir yatırım projesinde buluşursa, Brezilya ilişkisi Türkiye’nin Latin Amerika politikasında yeni bir örnek oluşturabilir. Ankara, bölgeyle ticaretini geliştirirken yeşil dönüşümün gerektirdiği sanayi ortaklıklarını da kurabilir. Yüzüncü yıla girerken Antalya görüşmesinin stratejik değeri, böyle bir ortaklığın iki başkent için de neden anlamlı olabileceğini ortaya koymasıydı.

Haberin Devamı

TÜRKİYE’NİN YENİLENEBİLİR ENERJİ HEDEFLERİ ENERJİ ARZ GÜVENLİĞİYLE BAĞLANTILI

COP31'de ele alınan bir diğer önemli başlığın enerji politikaları olduğunu belirten Işılak, Türkiye'nin yenilenebilir enerji yatırımlarının yalnızca çevresel hedefler bakımından değil, dışa bağımlılığın azaltılması açısından da önem taşıdığını kaydetti.

Işılak, “Türkiye için yeşil enerji aynı zamanda dışa bağımlılığı azaltma meselesi. Enerji Bakanlığına göre Türkiye 2025’te doğal gazda yüzde 95 oranında ithalata bağımlıydı. Erdoğan’ın Antalya’da verdiği rakama göre ise yenilenebilir kaynakların Türkiye’nin kurulu elektrik gücündeki payı yüzde 60’ı aştı. Rüzgâr ve güneş üretimi, elektrik santrallerinde ithal gaz kullanımını azalttığı ölçüde Türkiye’nin dış fiyat şoklarına karşı dayanıklılığını da artırabilir. Şebeke bağlantıları ise rüzgârın zayıfladığı veya talebin yükseldiği saatlerde sınır ötesinden elektrik sağlamak için ek seçenek yaratır” ifadelerini kullandı.

HAZAR’DAN AVRUPA’YA TEMİZ ELEKTRİK KORİDORU

Buğra Bekir Işılak, Türkiye’nin bölgesel enerji iş birliğindeki rolüne ve Antalya’da Azerbaycan, Gürcistan, Türkiye ve Bulgaristan arasında imzalanan anlaşmaya dikkat çekerek değerlendirmelerini şöyle sürdürdü:

-- Antalya’nın en somut adımı, Azerbaycan, Gürcistan, Türkiye ve Bulgaristan’ın temiz enerji alanında imzaladığı hükümetlerarası anlaşmaydı. Nisan 2025’te Bakü’de başlayan mutabakatı bir üst aşamaya taşıyan ve Enerji Bakanı Alparslan Bayraktar’ın ‘Elektriğin TANAP’ı’ diye adlandırdığı girişim, temiz elektriği Hazar’dan Avrupa’ya ulaştırmayı hedefliyor.

-- Koridor hayata geçerse Avrupa’nın elektrik tedariki çeşitlenirken Türkiye’nin bölgesel arz güvenliğindeki rolü de güçlenebilir. Birleşik Krallık’ın, Türkiye’nin elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payını 2035’e kadar yüzde 35’e çıkarma önerisine destek vermesi, Ankara’nın bu gündeme uluslararası destek de bulduğunu gösterdi. Antalya’nın Türkiye açısından başarısı, yeşil dönüşümü bir arz güvenliği meselesi olarak ortaya koyması ve dört hükümeti bu hedef için aynı anlaşmada buluşturmasıydı.