Dziwne zjawisko w lasach. Można natrafić na kręgi z grzybów

Sezon grzybowy w Polsce trwa od wiosny, ale właśnie teraz, na przełomie września i października, przypada jego szczyt. Wtedy grzybiarze najczęściej trafiają na czarcie kręgi, nazywane też "czarcimi kołami" lub "kręgami czarownic". Kapelusze układają się w nich w pełny okrąg (a czasem tylko łuk). Dawniej wierzono, że to ślady po nocnych tańcach wróżek i elfów. 

Nie magia, tylko grzybnia

Za powstanie kręgu odpowiada grzybnia, czyli sieć cienkich strzępek ukryta w glebie. Rozwija się ona z zarodnika równomiernie we wszystkich kierunkach, a grzyby wyrastają tylko na jej zewnętrznym brzegu. Środek kręgu z czasem pustoszeje. Gdy grzybnia natrafi na przeszkodę, np. nieodpowiednie podłoże, okrąg się urywa i zostaje z niego łuk lub nieregularny kształt. 

ZOBACZ: Wczepia się we włosy i pije krew. Nazywają go "latającym kleszczem"

Krąg bywa widoczny także wtedy, gdy grzybów nie ma. Zdradza go trawa, która w środku bywa brązowa, a na obrzeżach intensywnie zielona. Kręgi tworzy około 50 gatunków, m.in. pieczarki, czubajki i twardzioszki. Grzyby wyrastają na nich najczęściej po deszczu.

Dlaczego grzybnia tworzy pierścień?

Teorii tłumaczących, dlaczego grzybnia tworzy pierścień, było kilka. Najczęściej mówiło się o wyjałowieniu gleby, które zmusza grzybnię do rozrastania się na zewnątrz. Sprawę zbadał zespół mykolożki Hanny Johannesson z Uniwersytetu Sztokholmskiego. Wykorzystano do tego analizę DNA.

Badacze pobrali próbki gleby z dwóch kręgów twardzioszka przydrożnego w Uppsali. To pospolity grzyb jadalny, który często rośnie na łąkach i trawnikach. Najwięcej jego DNA znaleźli na zewnętrznej krawędzi, a w środku tyle, co poza kręgiem. Potwierdzili w ten sposób, że pierścień tworzy cała grzybnia, a nie tylko wyrastające z niej owocniki.

ZOBACZ: Grzyb po przekrojeniu natychmiast zrobił się niebieski. Okaz jest jadalny

Naukowcy wykopali też fragmenty kręgów, obrócili je lub przenieśli w inne miejsca i po 14 miesiącach sprawdzili, jak rośnie grzybnia. W ten sposób przetestowali pięć możliwych wyjaśnień. Wyniki najlepiej pasowały do tak zwanej hipotezy przejściowej ucieczki.

Zakłada ona, że gleba tuż za krawędzią grzybni staje się na pewien czas niekorzystna, więc grzybnia rośnie dalej na zewnątrz. Czym są te niekorzystne czynniki, jeszcze nie wiadomo. Może chodzić o wyczerpanie składników odżywczych, o substancje wydzielane przez samą grzybnię albo o jedno i drugie. Autorzy zastrzegają jednak, że to wstępne wnioski. Badanie opublikowano w sierpniu 2026 r. w czasopiśmie "Royal Society Open Science".

Mogą mieć setki lat

Czarcie kręgi potrafią rosnąć bardzo długo, a po ich średnicy można oszacować wiek. Jeden z nich w Belforcie na wschodzie Francji ma prawie 700 lat, a jego średnica wynosi 800 metrów. Jak poinformowało Nadleśnictwo Kłodawa na swoich mediach społecznościowych "zjawisko to można zaobserwować podczas warunków sprzyjających rozwojowi grzybów w lasach, na łąkach, a nawet na przydomowych trawnikach (co raczej nie cieszy ich właścicieli)".