Wapenstilstand Oekraïense stad Olesjky loopt af: wat betekent dat voor de oorlog?

Gisteravond eindigde het staakt-het-vuren de Zuid-Oekraïense stad Olesjky. Het zesdaagse bestand was een van de eerste keren dat de gevechten tussen Rusland en Oekraïne werden stilgelegd sinds het begin van de Russische invasie in 2022. Bewoners van Olesjky konden hierdoor geëvacueerd worden.

Het was een bijzondere situatie dat de gevechten tussen de twee landen zo lang stopten. Wat betekent het verder voor de oorlog? Was dit een kentering of slechts eenmalig? De belangrijkste vragen op een rij.

Waarom een staakt-het-vuren?

De Zuid-Oekraïense stad Olesjky ligt sinds het begin van de oorlog onder vuur. De meeste mensen waren al gevlucht, maar er bevonden zich nog zo'n 1700 mensen in de stad. Voor het bestand van start ging, dreigde een hongersnood voor hen. Dat kwam onder meer doordat de Russen op de toegangswegen landmijnen hadden geplaatst waardoor bevoorrading onmogelijk werd. Ook was het nagenoeg onmogelijk om de stad te ontvluchten.

Naast een tekort aan voedsel en medicijnen kampte de stad met een gebrek aan elektriciteit, verwarming en stromend water.

Hoe kwam het bestand tot stand?

Het bestand werd op 23 oktober aangekondigd en ging op 27 oktober in. Het Witte Huis beweert dat het staakt-het-vuren mede tot stand kwam door de hulp van de Amerikaanse first lady Melania Trump. Ook paus Leo XIV pleitte voor een staakt-het-vuren in Olesjky. In een telefoongesprek met president Poetin uitte hij zijn zorgen over de humanitaire situatie en riep op tot een wapenstilstand.

Het zesdaagse bestand bestond uit drie fases: eerst een staakt-het-vuren, daarna levering van humanitaire hulp en vervolgens de evacuatie van burgers die de stad wilden verlaten. Volgens Melania zijn er in totaal bijna 800 mensen geëvacueerd. Een deel van hen is inmiddels weer terug op Oekraïens grondgebied.

De evacués reisden via het door de Russen bezette schiereiland de Krim en het Russische Anapa naar Belarus. Een deel bleef in Anapa. Enkele honderden mensen zijn in Olesjky gebleven, mogelijk omdat ze bang waren om via Rusland te reizen.

Zijn er meer plekken zoals Olesjky?

Volgens Daria Rabinovitsch, mededirecteur van Helping to Leave, een liefdadigheidsorganisatie die burgers helpt de bezette gebieden te verlaten, zijn er zeker drie andere gebieden op dezelfde manier geïsoleerd - burgers zitten hier vast, zonder dat hulp hen kan bereiken.

"Het is lastig om precies in te schatten hoeveel mensen er op dit moment zijn afgesloten; door het gebrek aan mobiel bereik en internet kunnen zowel de mensen die daar vastzitten als hun familieleden geen melding maken van de situatie", zegt Rabinovitsch tegen de NOS.

Het gaat onder meer om de landtong Kinboern, vlak bij Cherson, die is afgezonderd van de rest van het schiereiland en nederzettingen bij Polohy, dat tussen Zaporizja en Marioepol ligt. "Hoewel er mensen zijn die willen evacueren, is het vrijwel onmogelijk om een chauffeur te vinden die bereid is daarheen te rijden om hen op te halen", zegt Rabinovitsch. Ook de stad Enerhodar, ten zuiden van Zaporizja, raakt langzaamaan afgesneden door zware Russische beschietingen op de wegen.

Vaak raken de gebieden geïsoleerd wanneer de frontlinie verschuift en Rusland meer grondgebied in handen krijgt, zegt Rabinovitsch.

Gaan daar ook wapenstilstanden komen?

Voorlopig zijn er geen plannen gemaakt voor een staakt-het-vuren in andere gebieden, zegt een Kremlin-woordvoerder tegen de Russische staatszender TASS. Oekraïne zou hebben aangeboden om het staakt-het-vuren te verlengen, maar Rusland zou dit hebben afgewezen, zegt een andere anonieme bron tegen AFP.

Generaals aan zowel Russische als Oekraïense kant zeggen dat de legers het staakt-het-vuren hebben gebruikt om manschappen en voorraden aan te sterken. Een anonieme Oekraïense legerofficier zei tegen persbureau AFP dat hij bang is dat de gevechten "erger dan voorheen" zouden kunnen worden.

Hoe nu verder?

Het bestand over Olesjky was niet toevallig vlak voor de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen, die morgen plaatsvinden. Volgens experts was het een goed moment voor Rusland om zich te presenteren als vredelievende partij.

Met de winter in aantocht, wordt er opnieuw een poging gedaan om tot een vredesakkoord te komen. Op 10 november staat een bijeenkomst gepland in Abu Dhabi, waarbij onderhandelingsteams vanuit Rusland en Oekraïne met Amerikaanse functionarissen zullen praten over de mogelijkheden voor een akkoord.