Oekraïne wil dringend toetreden tot de NAVO, maar botst op twee bijna onoverkomelijke obstakels

• Lidmaatschap van de NAVO blijft onwaarschijnlijk voor Oekraïne door strenge unanimiteitsvereisten en geopolitieke hindernissen.
• Oekraïne nu toelaten zou een nucleair conflict riskeren door de collectieve verdedigingsclausule van artikel 5 in werking te stellen.
• Westerse bondgenoten geven de voorkeur aan het verlenen van militaire hulp boven het aangaan van een formeel wederzijds verdedigingspact.

Ondanks de aanhoudende inspanningen van president Volodymyr Zelensky om een plaats in de NAVO te verwerven, lijkt het lidmaatschap voorlopig onwaarschijnlijk. Hoewel Oekraïne het bondgenootschap beschouwt als het meest effectieve schild tegen Russische vijandigheid, wordt de weg naar toetreding geblokkeerd door aanzienlijke geopolitieke en procedurele hindernissen.

Hindernis van de consensus

Het belangrijkste obstakel is de eis van volledige unanimiteit onder de 32 huidige lidstaten. Op dit moment is er geen sprake van een dergelijke consensus.

Hoewel het bondgenootschap heeft erkend dat de langetermijnkoers van Oekraïne in de richting van lidmaatschap leidt, heeft het vermeden een specifiek tijdschema of een formele uitnodiging vast te stellen, en benadrukt het dat eerst aan alle voorwaarden moet worden voldaan.

Artikel 5

Een cruciale complicatie is de huidige oorlogssituatie. Het toelaten van een land dat al in gevecht is, zou artikel 5 in werking stellen, de collectieve verdedigingsclausule die een aanval op één lid beschouwt als een aanval op alle leden.

Dit scenario vormt een strategische nachtmerrie. Als Rusland zijn offensief tegen een lidstaat zou voortzetten, zouden de NAVO-bondgenoten gedwongen worden te kiezen tussen militaire interventie – wat mogelijk tot een nucleair conflict zou leiden – of het nalaten een lid te verdedigen, wat de geloofwaardigheid van het bondgenootschap zou vernietigen.

Veiligheidszorgen van Moskou

Rusland beschouwt de oostwaartse uitbreiding van de NAVO al lang als een directe bedreiging. Sinds de Koude Oorlog heeft de toetreding van voormalige Sovjetrepublieken en landen van het Warschaupact de spanningen in Moskou doen toenemen.

Hoewel er na de Duitse hereniging nooit een juridisch bindend verdrag is geweest dat de uitbreiding van de NAVO verbood, blijft Rusland volhouden dat de nabijheid van het bondgenootschap tot zijn grenzen een onaanvaardbaar veiligheidsrisico vormt.

Alternatieve manieren om steun te verlenen

Anderzijds stellen sommigen dat juist het ontbreken van concrete garanties de Russische agressie heeft aangewakkerd. Zij wijzen op de top in Boekarest in 2008, waar vage beloften over toekomstig lidmaatschap de invasies van Georgië en Oekraïne niet hebben kunnen voorkomen. Deze voorstanders zijn van mening dat krachtige veiligheidsverplichtingen als een sterkere afschrikking zouden hebben gediend.

Toch is volledig lidmaatschap wellicht niet de meest pragmatische oplossing. Westerse mogendheden kunnen Oekraïne blijven steunen via inlichtingen, financiële hulp en militair materieel zonder zich te verbinden aan een wederzijds verdedigingspact. Gezien de extreme strategische gevaren en het gebrek aan interne overeenstemming blijft toetreding van Oekraïne tot de NAVO voorlopig een onwaarschijnlijk vooruitzicht. (fc)

Wil je meer defensienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Defensie Insider-nieuwsbrief

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!