Kabinet neemt waarschuwing AIVD en NCTV over extreemrechts 'heel serieus'

De analyse van AIVD en NCTV over de normalisering van rechts-extremisme is "hele serieuze waarschuwing", zei premier Jetten op zijn wekelijkse persconferentie. Volgens hem is er een risico dat dit soort extreme geluiden doorsijpelen in het politieke debat. "Zonder dat mensen misschien altijd doorhebben wat daar aan hatelijke ideologie achter zit."

Jetten stelt dat de grens is opgeschoven. "Ik denk dat we bij demonstraties tegenwoordig teksten zien op spandoeken, vlaggen voorbij zien komen en uitingen horen die een paar jaar geleden echt ondenkbaar waren."

Zaterdag nog liep een protest van de extreemrechtse organisatie Wij Zijn Het Volk in Den Haag uit de hand.

De inlichtingendienst AIVD en de coördinator terrorismebestrijding NCTV brachten deze week een analyse naar buiten. Daarin staat onder meer dat rechts-extremisten via politiek, media en demonstraties hun extreme ideeën normaliseren.

Daarbij doen zij aan "façadepolitiek": door een zachtere versie van denkbeelden te presenteren, worden die voor grotere groepen acceptabeler gemaakt. Voorbeelden zijn het gebruik van 'remigratie' en 'omvolking', woorden die een betekenis kunnen hebben die extremer is dan vaak wordt toegegeven.

Rechts-extremisten proberen dat soort termen "te mainstreamen, zogezegd", zei minister Van Weel van Justitie vandaag. Volgens hem is het belangrijk dat AIVD en NCTV bewustzijn creëren. "Dan wordt het risico dat je je hierdoor laat verleiden ook minder."

Twee van de partijen in het Nederlandse parlement die 'remigratie' noemen in hun verkiezingsprogramma, zijn FVD en BBB. Rechts-extremisten verbinden die term aan gedwongen uitzettingen van mensen met wortels in een ander land, maar zo bedoelen de twee partijen het niet, zeggen ze tegen de NOS.

FVD pleit ervoor om "mensen die hier niet aarden actief te ondersteunen bij hun terugkeer". Dat moet op vrijwillige basis gebeuren, licht Kamerlid Schenk toe. Die uitleg van remigratie is volgens hem "glashelder". Als de AIVD of "journalistiek" daar iets anders in wil zien, dan is dat aan hen, zegt hij.

Ook BBB heeft het nadrukkelijk over vrijwillige remigratie, zegt partijleider Vermeer. "Het is gewoon een normale term", stelt het Kamerlid, die volgens hem misbruikt wordt door rechts-extremisten. Hij gaat zijn taalgebruik niet veranderen. "Dan ga ik me aanpassen aan rechts-extremisten, dat ga ik never nooit niet doen."

Het verschil in betekenis is voor rechts-extremisten niet van belang, stellen de AIVD en NCTV. Zij "zien het gangbaar worden van de term als succesvolle normalisering van hun gedachtegoed".

BBB'er Vermeer benadrukt dat hij niet onverschillig is voor extremisme. "We moeten altijd waakzaam zijn voor welke vorm van extremisme dan ook, of dat nou links, rechts of midden is."

AIVD en NCTV schrijven in hun analyse ook over politieke partijen die van binnenuit worden beïnvloed. Bijvoorbeeld doordat rechts-extremisten lid worden of functies bekleden binnen een partij. Bij FVD was dat het geval met een kandidaat voor de gemeenteraadsverkiezingen die ook voor de neonazistische Nederlandse Volks-Unie verkiesbaar was geweest.

Ook de Nijmeegse voorzitter van de Groot-Nederlandse Studentenvereniging stond bij Forum de lijst. Deze vereniging is door de AIVD en NCTV rechts-extremistisch bestempeld. FVD-Kamerlid Schenk vindt dat geen bezwaar. "Wij huisvesten mensen die zich committeren aan ons programma." Bovendien is volgens Schenk de analyse van de twee diensten "op geen enkele wijze serieus te nemen".

Minister Van Weel benadrukt dat alle politieke partijen de analyse zouden moeten lezen en er hun "voordeel mee doen". Namen van partijen die zich in het bijzonder aangesproken zouden moeten voelen, noemt hij -net als de diensten- niet. "Ik ga niet allerlei politieke partijen becommentariëren."