Od komandosa do premiera. Nieznana historia Netanjahu

Śmierć brata, wpływ ojca i lata spędzone w Stanach Zjednoczonych – to wydarzenia, które ukształtowały Benjamina Netanjahu. O jego drodze do władzy, politycznych sojuszach i przyszłości Izraela mówił w programie "Teraz WP" Jakub Katulski, ekspert ds. Bliskiego Wschodu.

Benjamin Netanjahu jest jedną z najważniejszych postaci izraelskiej polityki ostatnich dekad. W tym odcinku programu "Teraz WP" Jakub Katulski przyjrzał się jego rodzinnej historii, karierze wojskowej i politycznej oraz decyzjom, które wpłynęły na sytuację na Bliskim Wschodzie.

Najważniejsze informacje

• Zdaniem eksperta śmierć starszego brata Jonatana była jednym z wydarzeń, które zdecydowały o dalszej drodze życiowej Benjamina Netanjahu.
• Na poglądy izraelskiego premiera ogromny wpływ miał jego ojciec, Benzion Netanjahu. Rodzina polityka ma również korzenie na ziemiach dawnego Imperium Rosyjskiego.
• Netanjahu służył w elitarnej jednostce Sayeret Matkal, a doświadczenia zdobyte w Stanach Zjednoczonych pomogły mu później w karierze politycznej.
• Katulski mówił o zarzutach korupcyjnych wobec Netanjahu, jego sojuszach ze skrajną prawicą i konsekwencjach polityki wobec Palestyńczyków.
• Jednym z tematów rozmowy była przyszłość Izraela oraz to, jak historia oceni wieloletnie rządy Netanjahu.

Historia rodziny Netanjahu sięga Europy Wschodniej. Jak wyjaśnił rozmówca, dziadek izraelskiego polityka, Natan Milejkowski, pracował przez wiele lat w Warszawie, skąd w 1920 r. wyjechał do Palestyny. Z kolei ojciec przyszłego premiera, Bencijjon Netanjahu, był historykiem i zwolennikiem rewizjonistycznego syjonizmu.

Katulski podkreślił, że poglądy ojca miały fundamentalne znaczenie dla politycznej tożsamości jego syna. – Po prostu Benjamin Netanjahu jest wprost przedłużeniem poglądów swojego ojca – ocenił.

Śmierć brata zmieniła wszystko

Szczególne miejsce w biografii Netanjahu zajmuje jego starszy brat Jonatan, nazywany Jonim. W 1976 r. zginął podczas izraelskiej operacji odbicia zakładników przetrzymywanych w Entebbe w Ugandzie. – Na pewno wpływ śmierci Jonatana na życie Benjamina był ogromny – podkreślił ekspert.

Według Katulskiego tragedia mogła przesądzić o tym, że Benjamin Netanjahu ostatecznie związał swoją przyszłość z izraelską polityką, zamiast kontynuować karierę biznesową w Stanach Zjednoczonych.

Przyszły premier sam ma za sobą doświadczenia wojskowe. Służył w Sajjeret Matkal, jednej z najbardziej elitarnych jednostek izraelskiej armii, pod dowództwem Ehuda Baraka, późniejszego premiera kraju.

Katulski przypomniał również o niebezpiecznych sytuacjach podczas służby, w tym dwukrotnym odniesieniu ran i wypadku, podczas którego Netanjahu omal nie utonął w Kanale Sueskim.

Amerykańskie doświadczenia i droga do władzy

Katulski zwrócił uwagę, że Netanjahu doskonale odnajdywał się w amerykańskim środowisku politycznym. Mieszkał i studiował w Stanach Zjednoczonych, a później rozwijał tam karierę dyplomatyczną. Dzięki kontaktom z wpływowymi politykami i umiejętnościom retorycznym stał się rozpoznawalnym głosem Izraela na arenie międzynarodowej.

– Jak się słucha Benjamina Netanjahu, można by przypuszczać, że on mówi po angielsku czasem może nawet lepiej niż w języku hebrajskim – zauważył Katulski.

Izraelski polityk nawiązał również bliskie relacje z Donaldem Trumpem. Zdaniem eksperta ich wieloletnia znajomość i osobista sympatia mogą ułatwiać współpracę obu przywódców.

– Niektórzy uważają, że to Benjamin Netanjahu rzeczywiście pociąga za sznurki w Białym Domu. Jest to też nieweryfikowalne. Może być na odwrót, a może być tak, że po prostu rzeczywiście panowie, którzy darzą się osobistą sympatią, są w stanie koordynować ze sobą pewne działania – wyjaśnił.

Trump angażował się również w sprawy izraelskiego premiera. Jak przypomniał Katulski, amerykański prezydent apelował do prezydenta Izraela Jicchaka Herzoga o ułaskawienie Netanjahu, oskarżonego między innymi o przyjmowanie kosztownych prezentów od wpływowych biznesmenów.

Konflikt z Palestyńczykami i sojusz ze skrajną prawicą

Jednym z najbardziej kontrowersyjnych elementów polityki Netanjahu pozostaje jego stosunek do Palestyńczyków. Jak wskazał Katulski, izraelski premier od lat unika jednoznacznych deklaracji dotyczących powstania niepodległego państwa palestyńskiego, jednocześnie utrzymując poparcie środowisk opowiadających się za rozbudową izraelskich osiedli na Zachodnim Brzegu.

– Jego poglądy na temat konfliktu izraelsko-palestyńskiego są takie, że on preferuje utrzymanie status quo.  On się bardzo komfortowo czuje gdzieś pośrodku tego problemu – ocenił ekspert.

Katulski zwrócił uwagę, że Netanjahu nigdy definitywnie nie wykluczył porozumienia z Palestyńczykami, ale również nie podjął zdecydowanych działań, które miałyby do niego doprowadzić. Taka strategia pozwalała mu zachować poparcie zarówno umiarkowanych wyborców, jak i radykalnych środowisk osadniczych.

Jaką spuściznę pozostawi Netanjahu?

Wieloletnie rządy Netanjahu zmieniły nie tylko izraelską politykę, ale również samo społeczeństwo. Jak zauważył Katulski, kraj jest dziś głęboko podzielony, a polityczne spory coraz częściej prowadzą do konfliktów między obywatelami. Jednocześnie Izrael mierzy się z osłabieniem poparcia na Zachodzie i konsekwencjami wieloletniej polityki wobec Palestyńczyków.

– Izrael traci poparcie Stanów Zjednoczonych, traci poparcie Europy, ma stały konflikt wewnątrz kraju – wskazał ekspert.

W jego ocenie Netanjahu może pozostawić swoim następcom poważne problemy, między innymi związane z kryzysem konstytucyjnym i polaryzacją społeczeństwa. Nie oznacza to jednak, że jego polityczna kariera dobiegła końca. Katulski przypomniał, że izraelski premier wielokrotnie potrafił odzyskiwać władzę mimo wyborczych porażek i kolejnych skandali.

Jego dziedzictwo może być oceniane skrajnie różnie. Dla przeciwników pozostanie politykiem odpowiedzialnym za pogłębienie podziałów i oddalenie perspektywy pokoju z Palestyńczykami. Dla części izraelskiej prawicy może natomiast stać się postacią niemal historyczną, symbolem nowego etapu w dziejach państwa.

– Na cokoły na pewno trafi, bo dla części izraelskiej prawicy to on będzie tym nowym ojcem (...) założycielem, na którego trzeba patrzeć jako na twórcę współczesnego Izraela, może nawet ważniejszego dla kraju niż Ben Gurion – ocenił Katulski.

M. Giełzak, oprac. K. Sadurska

Marcin Giełzak - pisarz, publicysta, społecznik, przedsiębiorca, prowadzący podkast "Dwie Lewe Ręce", redaktor naczelny "Rocznika Idei", autor programu "Dzieje" na kanale Żeby Wiedzieć WP, prezes Fundacji Centrum Demokracji Społecznej, autor książek m.in. "Crowdfunding", "Antykomuniści lewicy", "Wieczna lewica".

Absolwentka Dziennikarstwa i medioznawstwa, Europeistyki oraz Architektury przestrzeni informacyjnych na Uniwersytecie Warszawskim. Zaczynała od stażu w “Gazecie Wyborczej”, następnie ruszyła w podróż po Europie w ramach programu Erasmus. Najchętniej pisze o problemach życia codziennego. W jej żyłach płyną hektolitry kawy, które napędzają ją do pracy. Prywatnie miłośniczka romansów, yogi, Formuły 1 i ośmiotysięczników.