NFZ pochłania kolejne miliardy. Rada Fiskalna ostrzega przed ryzykiem dla budżetu

W poniedziałek Rada Fiskalna przedstawiła swoje oceny i wnioski dotyczące wstępnego projektu ustawy budżetowej na 2027 r., prognoz makroekonomicznych wykorzystanych na potrzeby jej opracowania oraz ocenę wybranych elementów ram budżetowych. Szczególne miejsce w analizie poświęciła planowi finansowemu Narodowego Funduszu Zdrowia.

BRF: koszty NFZ są systematycznie niedoszacowane

"Rada zidentyfikowała jako szczególne ryzyko niedobór finansowania Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej NFZ) w 2027 r., szacowany przez BRF (Biuro Rady Fiskalnej) na około 16 mld zł, już po uwzględnieniu dotacji podmiotowej w wysokości 41,5 mld zł" - czytamy w dokumencie.

Przypomnijmy, luka finansowa w kasie NFZ pierwotnie była szacowana na 22 miliardy złotych. Pisaliśmy o tym wielokrotnie w tvn24.pl. Wyliczając tę kwotę ekonomiści brali pod uwagę pierwotnie zakładane przychody NFZ-u. Te jednak, jak zapowiedział premier Donald Tusk, będą wyższe. Pierwotnie, dotacja podmiotowa dla płatnika publicznego miała wynieść 35 miliardów złotych. Ostatecznie będzie to jednak wspomniane przez Radę Fiskalną 41,5 miliarda złotych.

W kwestii zderzenia przychodów i wydatków NFZ jest permanentnie "pod kreską". W tym roku niezałatana luka w finansowaniu wynosi 14 miliardów złotych (NFZ planuje złapać finansowy oddech i przesunąć część płatności za nadwykonania z tego roku do przyszłorocznego planu finansowego).

Ubiegły rok płatnik publiczny zamknął natomiast stratą netto w wysokości niemal 2,3 mld zł, pomimo przesunięć finansowych, dokonywanych zwłaszcza w drugim półroczu i tuż przed zamknięciem roku. 2024 rok zamknąłby się stratą w wysokości 7,7 mld zł, a 2023 - 16,4 mld zł, ale sytuację udało się opanować, sięgając po pieniądze z Funduszu Zapasowego, który wypracował nadwyżki finansowe w czasach pandemii. Jednak ten rezerwuar już się wyczerpał.

"Systematyczne niedoszacowanie kosztów i uzupełnianie finansowania w trakcie roku stały się trwałą wadą planowania budżetowego w ochronie zdrowia. W latach 2021-2025 wykonanie kosztów NFZ przewyższało plan pierwotny o około 19-22 mld zł rocznie" - punktuje Rada Fiskalna.

Trzy kolejne plany finansowe NFZ nie zostały zatwierdzone

Jak czytamy w opinii do budżetu, pierwotnie planowane koszty dostosowuje się do dostępnych przychodów, mimo presji wynikającej ze świadczeń nielimitowanych, wzrostu wynagrodzeń i zmian wycen. Przy utrzymaniu obecnych zasad ryzyko zwiększenia dotacji jest w ocenie autorów analizy bardzo wysokie. Dzieje się tak m.in. z uwagi na to, że na przykład świadczenia limitowane są kosztem wręcz niemożliwym do precyzyjnego oszacowania - nie da się tak naprawdę założyć, ile zostanie zrobione "ponad kontrakt".

Rada Fiskalna zwraca uwagę na jeszcze jeden aspekt, a mianowicie to, że minister finansów nie zatwierdził już trzech kolejnych planów finansowych NFZ. Autorzy opinii oceniają, że dodatkowo osłabia to wiarygodność planowania budżetowego i jednocześnie zwracają uwagę na konieczność realistycznego ujmowania kosztów i źródeł finansowania NFZ już w planie pierwotnym oraz dostosowanie harmonogramu wycen świadczeń i uwzględniania skutków wzrostu wynagrodzeń do kalendarza budżetowego.

Rzeczywistość wygląda jednak tak, że pierwotny plan finansowy jest przedstawiany jako zbilansowany, ale już na wstępie wiadomo, że wydatki są w nim niedoszacowane. Plan ulega więc w ciągu roku modyfikacjom, zarówno po stronie przychodów (wskutek dosypywania środków), jak i wydatków, z tym że strona wydatkowa dostaje więcej obciążeń, niż da się pokryć ze zwiększenia przychodów. I stąd luka finansowa konieczna do zasypania lub ujemny wynik na koniec roku.

"Plan finansowy NFZ powinien również stanowić załącznik do projektu ustawy budżetowej, umożliwiający parlamentowi i opinii publicznej łączną ocenę kosztów, przychodów i dotacji. Jest to tym bardziej istotne, że aktualny plan NFZ w zakresie dotacji jest niespójny z PUB27 [projektem ustawy budżetowej na rok 2027 - red.]" - twierdzi BRF.

W 2028 roku będą mocne cięcia. Ochrona zdrowia może być "znienawidzoną dziedziną"

- Z racji tego, jak duże środki publiczne są wydawane na ochronę zdrowia, plan na pewno powinien być załącznikiem do ustawy budżetowej, to nie jest zresztą nowy pomysł. Na pewno zwiększyłoby to przejrzystość finansów publicznych, a z drugiej strony odpowiadało sytuacji, w której snute przez nas od czerwca 2024 roku kasandryczne wizje się spełnią. Zgodnie z nimi do 2028 roku już jedna trzecia wydatków NFZ będzie pochodzić z budżetu państwa - ocenia w rozmowie z tvn24.pl Wojciech Wiśniewski z Polskiego Towarzystwa Gospodarczego.

Przypomnijmy, Wiśniewski jest jednym z autorów raportu o luce finansowej NFZ z 2024 roku i jego dwóch kontynuacji. Już w pierwszym raporcie eksperci ostrzegali przed spodziewanym pogłębianiem się nierównowagi finansowej płatnika publicznego w najbliższych latach.

- W opinii Rady Fiskalnej martwi mnie jeszcze bardziej to, co jest w perspektywie 2028 roku. Jeśli przekroczymy próg ostrożnościowy z ustawy o finansach publicznych, na 2028 rok trzeba będzie ciąć deficyt o ponad 180 miliardów złotych, a na zdrowie będzie musiało trafić wtedy już 85 miliardów złotych [z dotacji budżetowej - red.] - wskazuje ekspert.

Chodzi o to, że zgodnie z Konstytucją RP "nie wolno zaciągać pożyczek lub udzielać gwarancji i poręczeń finansowych, w następstwie których państwowy dług publiczny przekroczy trzy piąte [czyli 60 proc. - red.] wartości rocznego produktu krajowego brutto". Tymczasem BRF wskazuje: "mimo że w roku 2027 nie dojdzie do przekroczenia konstytucyjnego progu 60 proc. PKB, w ocenie Rady ryzyko jego przekroczenia jest wysokie w roku 2028 i bardzo wysokie w latach 2029-30". To oznacza jeszcze większe trudności w dosypywaniu pieniędzy do NFZ, które już teraz nie należy do łatwych.

- Mamy kłopot z realizacją przychodów budżetowych, a jednocześnie mamy rosnące uzależnienie NFZ-u od dotacji budżetowej i objęcie funduszu stabilizującą regułą wydatkową. To ostatnie oznacza, że jeśli do NFZ-u mamy dołożyć miliard złotych, to trzeba go skądś indziej zabrać. Do 2024 roku w budżecie na ochronę zdrowia podstawowa opieka zdrowotna rywalizowała o pieniądze na przykład z ambulatoryjną opieką specjalistyczną czy lecznictwem szpitalnym. Teraz ochrona zdrowia o pieniądze rywalizuje z powodzianami, kolejarzami czy nauczycielami. To kompletna zmiana zasad gry i jest na prostej drodze do bycia znienawidzoną dziedziną, do której się tylko dolewa, bez żadnego efektu. Potrzebujemy racjonalizacji wydatków, a nikt tego nawet nie proponuje - ocenia Wiśniewski.