GTA i przemoc? Nie szukać kozłów ofiarnych [OPINIA]
Tekst powstał w ramach projektu WP Opinie. Przedstawiamy w nim zróżnicowane spojrzenia komentatorów i liderów opinii publicznej na kluczowe sprawy społeczne i polityczne.
Jeśli jest coś, co łączy ponad podziałami politycznymi sporą grupę polskich mężczyzn – i to w różnym wieku – to będzie to doświadczenie gry w GTA i oczekiwanie na kolejną odsłonę tej kultowej gry.
Od kilku dni obserwuję profile społecznościowe polityków, dziennikarzy, liderów opinii, a także znajomych i na bardzo wielu z nich (których poza tym nic nie łączy) widzę grafiki, na których pokazują, jak wyglądali, gdy grali w poprzednią odsłonę i jak wyglądają teraz. Inni wrzucają już pierwsze (to trudne, ale jednak) własne recenzje z kultowej gry, a wpisy u nich ściągają ludzi z każdej niemal części politycznej i światopoglądowej strony.
Ja sam przyglądam się temu z niemałym zaciekawieniem, ale bez żadnego osobistego doświadczenia, bo nigdy w GTA ani w zasadzie w żadną niemal (no dobra, poza Mariem i Tetrisem) grę komputerową nie grałem, a świat gamingowy jest mi obcy. Gra, która wywołuje tyle emocji, jest obca też moim dzieciom, bo – choć one w gry grają – wciągają je zdecydowanie inne uniwersa. Jeśli więc w ogóle śledzę ten temat, to głównie dlatego, że sprzed lat pamiętam, że tego rodzaju gry nieodmiennie wywoływały debatę na temat przemocy, i ciekawi mnie, czy i tym razem będzie podobnie.
Wygodny winny
O czym mówię? Od lat – choć częstotliwość takich debat nieco spada – po każdej zbrodni popełnionej przez młodego człowieka (zazwyczaj jest to młody mężczyzna) wraca dyskusja na temat przemocy, którą młodzi mają poznawać z gier komputerowych i świata filmów i którą oskarża się o to, że to ona jest ich przyczyną. Moraliści, kaznodzieje, a niekiedy także politycy – dzięki brutalnym rozgrywkom – znajdują wygodnego winnego rozlewającej się po świecie przemocy, którego mogą gromić.
Kłopot z ich gromieniem jest tylko taki, że… nie ma ono realnych podstaw. Po kilku dekadach badań wiemy – mówił mojej żonie w wywiadzie udzielonym do książki "Cyfrowa pułapka" psycholog społeczny z Uniwersytetu Adama Mickiewicza prof. Łukasz D. Kaczmarek – że gry mają bardzo mały wpływ na agresywność graczy poza nimi. "Dotyczy to nie tylko nastolatków, ale również dzieci w wieku szkolnym. Gry komputerowe wywołują statystycznie wykrywalny wzrost agresji, ale jest on niezauważalny w życiu codziennym i nie prowadzi do zmian klinicznych, czyli takich, które wymagałyby interwencji. A zatem agresja w grach nie tłumaczy tego, dlaczego jedni ludzie są bardziej agresywni niż inni" – podkreślał badacz.
Tej opartej na twardych badaniach tezy nie obalają nawet wydarzenia jak w amerykańskim Uvalde, w którym nastoletni sprawca masakry szkolnej miał się inspirować grą "Call of Duty". Dlaczego nie obalają? Bo choć badacz nie kwestionuje, że takie sytuacje mają miejsce, to przypomina, że "masakry zdarzały się, zanim jeszcze pojawiły się gry komputerowe", a przemoc w czasach przedcyfrowych, choć miewała inny charakter, wcale nie była mniejsza. Gry komputerowe, nawet te najbrutalniejsze, nie wyjaśniają więc pojawienia się tego rodzaju okrucieństwa.
Gry tworzą zabójców?
Czy to oznacza, że przemoc, agresja, brutalność przedstawiane w sposób niezmiernie dosłowny w grach (ale też w filmach) nie mają znaczenia? Tak daleko idący wniosek też nie byłby prawdziwy. Oczywiście – i także dlatego pewne gry czy produkcje mają ograniczenia wiekowe – trzeba chronić najmłodszych przed pewnymi rodzajami rozrywki czy pewnymi obrazami, bo one niszczą ich wrażliwość moralną, a przede wszystkim mogą głęboko oddziaływać na ich psychikę. Nie chodzi jednak o to, że zrobią one z nich zabójców, a o to, że mogą położyć się traumą na ich psychice.
Można też i trzeba zadać pytanie, czy "przyzwyczajenie" do pewnego rodzaju obrazów czy scen nie niszczy także naszej wrażliwości moralnej. Tyle że można je zadać nie tylko w odniesieniu do gier (a piszę to – powtórzę jeszcze raz – jako człowiek, który nie gra), ale także w odniesieniu do oglądania nagrań z zamachów, jak w Krakowie, z rozmaitej maści przestępstw czy z wojny w Ukrainie. Łatwa dostępność przerażających filmów, których jeszcze kilka lat temu ogromna większość z nas nigdy by nie zobaczyła, także ma destrukcyjny charakter i może niszczyć naszą wrażliwość moralną.
Jeśli więc chce się walczyć ze sztucznymi światami, w które wchodzimy dla rozrywki, warto też zastanowić się, co powinno się, a czego nie powinno się oglądać w infosferze.
Wcale nie chodzi mi o zakazy (bo tam, gdzie muszą one wejść, często kończy się moralność), ale o to, by każdy z nas zastanowił się, czy rzeczywiście przemoc i brutalność nie wchodzą w nasze życie z zupełnie innych źródeł niż osławione gry… Jakich? Ot choćby z lektury doniesień o modelu rozmowy naszych polityków, z – usprawiedliwianego ciekawością świata – oglądania obrazów wojny i krzywdy czy wreszcie z tego, że swoich bliskich traktujemy bez szacunku, bez troski, bez uwagi.
Jeśli więc warto o czymś pomyśleć, gdy jest się dorosłym (a tylko tacy mogą, co do zasady, grać w GTA), to raczej o tym, czy po grze mam czas dla moich dzieci, czy traktuję je i ich mamę z odpowiednim szacunkiem i czy o innych wypowiadam się z agresją czy bez niej. To o wiele ważniejsze niż szukanie winnych rosnącej przemocy w grach.
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.