Zaniedbania, błoto i śmierć 116 dzieci. 60 lat od tragedii w Aberfan

Mija dokładnie 60 lat od jednej z najczarniejszych kart w powojennej historii Wielkiej Brytanii. Katastrofa w walijskim Aberfan, gdzie lawina błota i skał zabiła 116 dzieci i 28 dorosłych, do dziś pozostaje symbolem urzędniczej znieczulicy i lekkomyślności. Prezentujemy historię dramatu, który zmienił brytyjskie prawo górnicze, obnażył realną cenę rewolucji przemysłowej i na zawsze zapisał się w sercach Walijczyków.

Akcja ratunkowa na miejscu katastrofy w Aberfan, zdj. archiwalne z 22 X 1966 roku (foto: Photoshot) /PAP

21 października 1966 roku mieszkańcy górniczej wioski Aberfan w południowej Walii rozpoczynali kolejny dzień pracy. Zaczęły się pierwsze lekcje w lokalnej szkole. Dla dzieci z Pantglas Junior School był to ostatni dzień nauki przed przerwą semestralną. 

Tuż po godzinie 9:15, po dniach ulewnych deszczów, nastąpił dramat. Na miasteczko osunęła się gigantyczna hałda odpadów powęglowych, które znajdowały się na zboczu pobliskiej góry. Mieszanka błota i skał o masie dziesiątek tysięcy ton ruszyła w dół z ogromną prędkością, niszcząc wszystko na swojej drodze. 

Błotna lawa zalała kilkanaście domów i uderzyła wprost w budynek szkoły, w którym trwały lekcje.

Bilans tragedii był wstrząsający: zginęły 144 osoby, w tym aż 116 dzieci – większość w wieku od 7 do 10 lat – oraz 28 dorosłych, w tym nauczyciele. Niemal całe młode pokolenie mieszkańców Aberfan przestało istnieć.

Przyczyny tragedii w Aberfan

Do katastrofy być może by nie doszło, gdyby nie zaniedbania i ludzka lekkomyślność. Hałda przez lata usypywana była bezpośrednio nad naturalnymi źródłami wody na nasiąkniętym podłożu. 

Mimo wcześniejszych ostrzeżeń ze strony lokalnej społeczności, Państwowy Zarząd Górniczy ignorował zagrożenie. Ulewne deszcze doprowadziły do upłynnienia nagromadzonych odpadów, co zamieniło stabilne z pozoru wzgórze w niszczycielską, płynną masę. 

Akcja ratunkowa rozpoczęła się natychmiast, jednak jej warunki były niezwykle trudne. Gdy gęste błoto zablokowało dojazd, mieszkańcy wioski, górnicy z okolicznych kopalń oraz przybyli z całego kraju wolontariusze kopali w mazi własnymi rękami, łopatami i kilofami. 

Cały naród wstrzymał oddech, śledząc dramatyczną walkę z czasem. Ostatnie żywe dziecko – Jeff Edwards – zostało wyciągnięte około godziny 11:00. Później ratownicy odnajdywali już tylko ciała.

Znaczenie tragedii w Aberfan

Katastrofa w Aberfan stała się głęboką traumą narodową i symbolicznym punktem zwrotnym w historii Walii. Obnażyła wysoką cenę, jaką walijskie społeczności płaciły za rewolucję przemysłową i wydobycie węgla, będące przez dekady filarem brytyjskiej gospodarki. Poczucie niesprawiedliwości pogłębił fakt, że nikt z zarządu górnictwa nie został pociągnięty do odpowiedzialności karnej. 

Tragedia ta zmusiła jednak władze do wprowadzenia przełomowych zmian prawnych. W 1969 roku uchwalono ustawę Mines and Quarries Act, która wprowadziła rygorystyczne normy bezpieczeństwa i obowiązek stałej kontroli hałd odpadów w całej Wielkiej Brytanii.