Rządzi od 20 lat. "Obrotowy" prezydent "nie do pokonania"

Gdy Szczecin miał innego prezydenta niż Piotr Krzystek, prezydentem Stanów Zjednoczonych był George Bush, Polski nie było w Strefie Schengen, w piłkarskiej Ekstraklasie grała Amica Wronki, a na listach przebojów królował zespół Jeden Osiem L. Krzystek po raz pierwszy wygrał w 2006 roku, a potem jeszcze: w latach 2010, 2014, 2018 i 2024.

Wkrótce minie 20 lat od zaprzysiężenia go na pierwszą kadencję. Teraz trwa piąta i potrwa do 2029 roku. Wtedy - zgodnie z założeniami ustawy o dwukadencyjności - Krzystek przestanie być prezydentem stolicy Pomorza Zachodniego.

Chyba że prawo się zmieni, o co zabiega część polityków rządzącej koalicji.

- Kieruję się odpowiedzialnością za Szczecin i tą odpowiedzialnością będę kierował się w swoich przyszłych decyzjach - stwierdził Piotr Krzystek w odpowiedzi na pytanie Interii, nie wykluczając, że - jeśli pozwolą na to przepisy - będzie chciał rządzić miastem dłużej niż 23 lata.

A już teraz Szczecin jest największym miastem w Polsce, w którym tak dawno nie zmieniła się władza.

Rządzi od dwóch dekad. "Nie miał z kim przegrać"

- Przez długi czas prezydent Krzystek nie miał z kim przegrać. Im bardziej społeczeństwo było zmęczone duopolową grą Platformy Obywatelskiej z Prawem i Sprawiedliwością, tym częściej pojawiała się chęć głosowania na trzecią opcję. I w obrębie Szczecina Piotr Krzystek jawił się jako taka trzecia opcja. Do pewnego momentu udawało się taki PR stosować - analizuje w rozmowie z Interią profesor Bartłomiej Toszek, politolog z Uniwersytetu Szczecińskiego.

W wyborach w 2006 roku Krzystek startował jako członek Platformy Obywatelskiej. W kolejnych trzech elekcjach brał udział jako lider własnego komitetu, a w 2024 roku znów miał poparcie swojej dawnej partii.

- Ludzie cenią, że Krzystek trzyma się z daleka od tzw. wielkiej polityki. Jest sprawnym menedżerem miasta, realizuje zobowiązania wyborcze - mówi Interii Arkadiusz Litwiński, były poseł Platformy Obywatelskiej, kandydat tej partii na prezydenta Szczecina, a później kandydat do parlamentu z list Prawa i Sprawiedliwości.

Według Litwińskiego "Szczecin nie jest w tym zakresie wyjątkiem, bo było i jest wiele miast w Polsce, w których prezydenci cieszyli się zaufaniem wyborców przez wiele kadencji".

Sekret wieloletnich rządów? "Ludzie z prowincji"

Była radna Szczecina związana dawniej z PiS i kandydatka na prezydentkę miasta, Małgorzata Jacyna-Witt uważa jednak, że jest konkretny powód, dla którego w stolicy Pomorza Zachodniego od dwóch dekad jest ten sam prezydent.

- To kwestia jakości społeczeństwa. W ostatnich 20 latach mamy w Szczecinie bardzo wielu mieszkańców, którzy przyjechali z okolicznych miejscowości, a jednocześnie duża część mieszkańców wyjechała ze Szczecina. Młodzi, nowi mieszkańcy są zachwyceni miastem. Widzą metropolię w swojej skali, czyli skali kogoś, kto przyjechał z prowincji - przekonuje w rozmowie z Interią Jacyna-Witt.

Jako drugi z powodów wymienia "umiejętność dogadania się Piotra Krzystka praktycznie z każdym środowiskiem politycznym".

- Troszeczkę jak ta sroczka co kaszkę ważyła. Temu dała na miseczkę, temu na łyżeczkę, a innemu łeb urwała i poleciała. Piotr Krzystek był w koalicji i z Prawem i Sprawiedliwością, i z Platformą Obywatelską, i z Lewicą - analizuje.

Według Małgorzaty Jacyny-Witt "gdyby nie dwukadencyjność, to Piotr Krzystek wygrałby każdą kolejną kadencję, bo jest politykiem obrotowym".

Ona sama kandydowała na prezydenta Szczecina dwa razy: w 2010 i 2014 roku. W tej drugiej próbie, startując z własnego komitetu, weszła do drugiej tury i zdobyła blisko 30 proc. głosów.

- Byłam wyjątkiem i mnie chyba Piotr Krzystek najbardziej się bał, kiedy weszłam do drugiej tury. Partyjnych kandydatów się nie bał - ocenia Małgorzata Jacyna-Witt.

Arkadiusz Litwiński próbował zostać prezydentem w 2010 roku. Był kandydatem Platformy Obywatelskiej, która notowała wtedy rekordowe, przekraczające 50 proc. poparcie. Ale i tak przegrał z Krzystkiem.

- Z każdą kolejną kadencją Krzystek zyskiwał doświadczenie, a jednocześnie unikał poważnych potknięć. Gromadził wokół siebie elektorat centrum, a po wyborach zapewniał sobie poparcie radnych. Gdybym 16 lat temu wygrał wybory, starałbym się iść tą samą drogą - wspomina dziś w rozmowie z Interią Litwiński.

Dwie kadencje i koniec. "Politycy są dyskryminowani"

Według Jacyny-Witt na przykładzie Szczecina widać potrzebę utrzymania dwukadencyjności w samorządach. Nazywa ją "przewietrzeniem" i "szansą na pokazanie pomysłów nowych ludzi na zarządzanie miastami"

- Prezydent miasta może robić kampanię wyborczą od pierwszego dnia od kiedy jest wybrany. Otwiera, zamyka, buduje za pieniądze publiczne. Nikt inny takich możliwości nie ma - tłumaczy Interii Jacyna-Witt.

Piotr Krzystek z dwukadencyjnością się nie zgadza. Uważa ją za niekonstytucyjną.

- Byłem jednym z inicjatorów złożenia w Senacie wniosku w sprawie zniesienia dwukadencyjności. A w przypadku jej utrzymania, zasada powinna dotyczyć też parlamentarzystów - mówi Interii prezydent Szczecina.

We wspomnianym piśmie autorzy powołują się na "naruszenie zasady demokratycznego państwa prawa", "ograniczenie w korzystaniu praw i wolności" i "naruszenie zakazu dyskryminacji w życiu politycznym".

- Są dwie teorie dotyczące dwukadencyjności - zauważa w rozmowie z Interią profesor Bartłomiej Toszek. - Pierwsza: dwukadencyjność jest dobra, bo powoduje rozbicie pewnych układów. Ale z drugiej strony obywatel powinien mieć pewną swobodę wyboru - mówi naukowiec z Uniwersytetu Szczecińskiego.

Jego zdaniem "dwukadencyjność ma tyle samo plusów co minusów i nie ma żadnej przekonującej przesłanki przemawiającej w pełni za lub przeciw".

Rządził pięć kadencji. Żałuje, że nie było szóstej?

Wieloletnich prezydentów, burmistrzów i wójtów w Polsce są setki. Według raportu Najwyższej Izby Kontroli z 2024 roku ponad 900 osób przekroczyło dwie kadencje.

Janusz Żmurkiewicz ma za sobą pięć kadencji z rzędu jako prezydent Świnoujścia. Przed wyborami w 2024 roku zdecydował się nie starać o kolejną wygraną. Dziś jest radnym Sejmiku Zachodniopomorskiego.

- Przychodzą takie momenty, że obserwując sytuację, chciałoby się wrócić i naprostować to, co się dzieje, ale myślę, że zrobią to młodsi ode mnie - odpowiada Żmurkiewicz na pytanie, czy żałuje odpuszczenia kandydowania na szóstą kadencję z rzędu. A samą dwukadencyjność nazywa "sztucznie wprowadzonym ograniczeniem"

- O tym, czy ktoś ma być prezydentem, burmistrzem i wójtem powinni decydować mieszkańcy, a nie posłowie, senatorowie i prezydent. To wyborcy powinni decydować, ile kto ma pracować kadencji - uważa były prezydent Świnoujścia.

W październikowym głosowaniu w Sejmie ustawa znosząca dwukadencyjność przepadła, ale część polityków koalicji zapowiada, że do pomysłu wróci. Już ostatnio za zniesieniem ograniczenia głosowało dwóch polityków Koalicji Obywatelskiej, którzy w Interii deklarowali gotowość startu w wyborach na prezydenta Szczecina w 2029 roku i zastąpienia Piotra Krzystka: Patryk Jaskulski i Arkadiusz Marchewka.