Jak powtórka z Ukrainy. Zastanawiające ruchy na Łotwie, oczy zwrócone na granice

6 października na granicy łotewsko-białoruskiej, łotewskie wojsko zatrzymało próbę nielegalnego przeprowadzenia grupy około 20 migrantów. Według łotewskich sił zbrojnych osoby eskortujące migrantów były uzbrojone w karabinki, groziły żołnierzom i próbowały fizycznie przepchnąć uchodźców w stronę Łotwy. Sami jednak nie przekroczyli wówczas granicy. Stało się to potem.

Kilka godzin później zamaskowani ludzie przekroczyli granicę w innym miejscu. Uszkodzili skrzynkę rozdzielczą instalacji elektrycznej i zabrali dwie kamery monitoringu. Zanim na miejsce dotarł patrol łotewskiej straży granicznej, sprawcy wrócili na Białoruś. Łotewskie władze określiły zdarzenie jako szczególnie agresywną prowokację.

DLA CIEBIE

Biznes od środka: Czy złoto wciąż się opłaca? Dyrektor Mennicy Apart Bartosz Rączyński o inwestowaniu w złoto

Łotysze na razie nie twierdzą, że sprawcami byli rosyjscy żołnierze. Szef łotewskiej straży granicznej Guntis Pujāts dopuścił nawet możliwość, że za sabotażem mogli stać przedstawiciele zorganizowanej przestępczości korzystający z przychylności białoruskich służb. Podobnie Rosjanie działali na Ukrainie.

Dlatego trudno traktować całe zdarzenie wyłącznie jako kolejny incydent związany z przemytem ludzi. Łotewskie siły zbrojne już w styczniu informowały o udokumentowanym udziale białoruskich służb i wojska w organizowaniu nielegalnej migracji. Wśród dowodów znalazły się między innymi dokumenty białoruskiego żołnierza z 19. Brygady Zmechanizowanej Gwardii oraz zdjęcia pokazujące funkcjonariuszy białoruskiej straży granicznej razem z migrantami i w pojazdach białoruskiej armii.

Powtórka z historii?

Od kilku tygodni Rosja ponownie podkręca narrację dotyczącą państw bałtyckich. 21 września rosyjska Prokuratura Generalna wystąpiła o uznanie estońskich, łotewskich i litewskich nacjonalistów za współpracowników nazistowskich Niemiec odpowiedzialnych za zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości. Rosyjskie władze zarzucają państwom bałtyckim między innymi gloryfikowanie kolaborantów i fałszowanie historii.

Nie jest to żadna nowość, bo Rosja od lat przedstawia Łotwę, Litwę i Estonię jako państwa prześladujące rosyjskojęzycznych mieszkańców, gloryfikujące nazistowskich kolaborantów i prowadzące politykę wymierzoną w Rosję. Litewskie służby w swojej ocenie zagrożeń na 2026 r. zwracały uwagę, że tego rodzaju przekazy są konsekwentnie wykorzystywane przez Moskwę do uzasadniania własnej polityki wobec państw bałtyckich. Latem Łotwa, Litwa i Estonia protestowały również przeciwko rosyjskim kłamstwom o tym, że państwa bałtyckie przygotowują deportacje rosyjskojęzycznych mieszkańców.

Jest to powtórka z działań prowadzonych przeciwko Ukrainie. Najpierw pojawiła się opowieść o prześladowanej ludności, faszystowskich władzach i zagrożeniu dla Rosjan. Potem rozpoczęły się działania poniżej progu otwartej wojny. W 2014 r. w Donbasie i na Krymie Moskwa wykorzystywała obecność uzbrojonych ludzi, których status i przynależność były "nieznane", choć byli ubrani w rosyjskie mundury i broń, jakiej używa wyłącznie rosyjska armia. Wówczas Putin stwierdził, że "takie mundury można kupić w każdym sklepie z mundurami". Rosyjska propaganda przedstawiała wydarzenia jako oddolny bunt ludności przeciwko władzom w Kijowie.

Przed rozpoczęciem pełnoskalowej wojny, w latach 2021–2022 narracja propagandy została ponownie rozbudowana. Tym razem doszły oskarżenia o rzekome ludobójstwo w Donbasie, prześladowanie rosyjskojęzycznych mieszkańców oraz przygotowywanie przez Ukrainę ataku na kontrolowane przez separatystów terytoria. Były to elementy propagandowego uzasadnienia decyzji o rozpoczęciu pełnoskalowej wojny. Testowanie sojuszu.

Na Łotwie nie mamy dziś odpowiednika Donbasu ani Krymu. I wątpliwe, żeby kiedykolwiek pojawiła się powtórka z Ukrainy. Nie ma też dowodów, że wydarzenia z 6 października były przygotowane przez rosyjskie służby i kto był wykonawcą, choć jak mówi rosyjskie przysłowie: jeśli coś wygląda jak kaczka, chodzi jak kaczka i kwacze jak kaczka, to musi to być kaczka.

Tym bardziej że tym razem nie chodzi już wyłącznie o propagandę. Łotewska granica z Białorusią od kilku lat jest miejscem działań, w których migracja jest wykorzystywana jako element wojny hybrydowej. Według łotewskiej straży granicznej tylko 6 października zatrzymano 21 osób próbujących nielegalnie przekroczyć granicę, a od początku roku liczba takich przypadków sięgnęła niemal 12 tys.

Incydent z 6 października pokazuje natomiast, że Rosjanie poszli o krok dalej. Uzbrojone zielone ludziki pojawiają się bezpośrednio przy granicy, grożą wojskowym, próbują wykorzystać grupę migrantów do jej przekroczenia, a następnie sami wchodzą na terytorium państwa NATO i niszczą elementy infrastruktury. Wchodzą, wykonują zadanie i wracają za granicę.

Kreml coraz mocniej testuje zdolności Sojuszu do reakcji, a jednocześnie pokazuje, jak łatwo można zwiększać skalę takich działań bez przekraczania progu otwartego konfliktu. Zwłaszcza że Moskwa otwarcie grozi krajom bałtyckim, a politycy i propagandyści powiązani z Kremlem wprost mówią, że te dawne radzieckie republiki powinny wrócić "do macierzy". Ostatnio Dmitrij Miedwiediew, który jest wiceprzewodniczącym Rady Bezpieczeństwa FR, stwierdził, że kraje bałtyckie są "rosyjskimi prowincjami" i należą one do Rosji. Z kolei Agencja RIA Novosti, państwowa tuba propagandowa Kremla, opublikowała artykuł wprost grożący Litwie "krótką operacją specjalną" oraz atakiem nuklearnym.