مدارس دولتی سهمی از رتبه‌های برتر کنکور ندارند؛ شکاف آموزشی عمیق‌تر شد

مدارس دولتی عادی که بخش بزرگی از دانش‌آموزان ایران در آن‌ها تحصیل می‌کنند، تقریبا هیچ سهمی از رتبه‌های برتر کنکور ندارند. آمارهای تازه آموزش‌وپرورش نشان می‌دهد میانگین معدل دانش‌آموزان این مدارس بیش از هفت نمره پایین‌تر از مدارس استعدادهای درخشان (سمپاد) است؛ شکافی که از نابرابری گسترده در دسترسی به آموزش باکیفیت حکایت دارد.

بر اساس آمار منتشر شده از سوی وزارت آموزش‌وپرورش، میانگین معدل امتحانات نهایی مدارس دولتی عادی در سال۱۴۰۵ به ۹/۹۴ رسیده است؛ درحالی‌که این رقم برای مدارس سمپاد ۱۷/۴۱، مدارس نمونه‌دولتی ۱۵/۸۶ و مدارس غیردولتی ۱۱/۲۲ بوده است.

به این ترتیب، فاصله میانگین معدل مدارس دولتی عادی و سمپاد به ۷/۴۷ نمره رسیده است. هرچند میانگین مدارس عادی نسبت به سال۱۴۰۴ که ۸/۶۴ بود، افزایش یافته، اما همچنان پایین‌ترین معدل را در میان انواع مدارس دارند.

این نابرابری در نتایج کنکور نیز آشکار است. سهم دانش‌آموزان مدارس دولتی عادی از ۳۰ رتبه نخست کنکور در سال۱۴۰۳ تنها پنج درصد بود و در دو سال بعد به سه درصد کاهش یافت؛ به این معنا که تقریبا تمام رتبه‌های برتر در اختیار دانش‌آموزان مدارس خاص و غیردولتی قرار گرفته است.

«مرتضی نظری»، پژوهشگر آموزش‌وپرورش و رییس‌ پیشین مرکز اطلاع‌رسانی این وزارتخانه، در گفت‌وگو با روزنامه شرق گفته است حدود ۸۵ درصد مدارس کشور دولتی‌اند، اما دانش‌آموزان مدارس خاص و غیردولتی بین ۸۵ تا ۹۰ درصد صندلی‌های دانشگاه‌های برتر را در اختیار دارند.

به گفته نظری، موفقیت در کنکور دیگر صرفا به توانایی دانش‌آموزان یا کیفیت آموزش در مدرسه وابسته نیست، بلکه به قدرت مالی خانواده‌ها برای پرداخت هزینه کلاس‌های تقویتی، مشاوران تحصیلی و آموزش‌های کنکوری گره خورده است.

او می‌گوید برخی خانواده‌ها صدها میلیون تومان برای موفقیت فرزندانشان در کنکور هزینه می‌کنند؛ امکانی که برای بسیاری از دانش‌آموزان مدارس دولتی عادی وجود ندارد.

هم‌زمان با گسترش این شکاف، سهم آموزش‌وپرورش از بودجه عمومی نیز کاهش یافته و از نزدیک به ۱۳ درصد در سال۱۴۰۱ به ۸/۸۲ درصد در سال۱۴۰۴ رسیده است.

نظری گسترش مدارس پولی، تعدد انواع مدارس و تعارض منافع در ساختار آموزش‌وپرورش را از عوامل تضعیف آموزش عمومی می‌داند. به گفته او، برخی مدیران و کارکنان این وزارتخانه هم‌زمان در اداره مدارس خصوصی نیز نقش دارند.

این وضعیت در حالی ادامه دارد که اصل۳۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی، دولت را موظف به فراهم‌کردن آموزش‌وپرورش رایگان برای همه شهروندان تا پایان دوره متوسطه کرده است.

آمارهای تازه نشان می‌دهد در نظام آموزشی ایران، نوع مدرسه و توان مالی خانواده‌ها به عواملی تعیین‌کننده در دسترسی به فرصت‌های تحصیلی تبدیل شده‌اند؛ وضعیتی که دانش‌آموزان مدارس دولتی عادی را عملا از رقابت برابر برای ورود به دانشگاه‌های برتر محروم می‌کند.