لغو پرواز تیم ملی؛ ادعای دروغ رسانه‌های حکومتی درباره دستور آمریکا

تیم فوتبال ایران، سه‌شنبه ۱۹آبان۱۴۰۵، پس از لغو پرواز مستقیم تهران به بصره، از مسیر آبادان و شلمچه وارد عراق شد. 

محدودیت پرواز، در روایت مدیران و رسانه‌های نزدیک به حکومت، به «اقدامی اختصاصی» از سوی آمریکا علیه فوتبال ایران تبدیل شد. حکومتی که شرکت‌های هواپیمایی‌اش با تحریم و محدودیت خدمات روبه‌رو شده‌اند، مشکل خود را تا اندازه سفر یک تیم فوتبال تقلیل می‌دهد؛ گویی واشنگتن برای متوقف کردن بازیکنان برنامه ریخته، وزیر و معاونان وزارت خارجه بخشی از دغدغه‌های‌شان را رها کرده‌اند و به دنبال سفر تیم کهنسال ایران به سوی عراق هستند. 

«محسن معتمدکیا»، مدیر روابط عمومی وزارت ورزش و مدیر رسانه‌ای تیم فوتبال جمهوری اسلامی، مدعی فشار آمریکا به عراق برای لغو مجوز پرواز شد. «ورزش سه»، رسانه نزدیک به حکومت، نیز تیتر زد: «آمریکا مجوز پرواز تیم ملی فوتبال را لغو کرد.» 

اما میان پیامد تحریم شرکت‌های هواپیمایی و دستور مستقیم برای جلوگیری از سفر یک تیم، فاصله‌ای وجود دارد که با تیتر و توییت، پر نمی‌شود.

از لغو مجوز تا ورود از شلمچه

تیم فوتبال ایران، برای برگزاری دو دیدار تدارکاتی در تعطیلات بازی‌های ملی آبان‌ماه راهی بصره شد. آن‌ها قرار است شنبه ۲۳آبان مقابل فلسطین و سه‌شنبه ۲۶آبان مقابل عراق بازی کنند. برنامه اولیه، برگزاری تورنمنتی چهارجانبه با حضور ایران، عراق، فلسطین و لبنان بود، اما لبنان ترجیح داد هم‌بازی این سه تیم نشود و از مسابقات کنار کشید.  

خبرگزاری تسنیم پیش از ظهر سفر تیم، گزارش داد که مجوز پرواز از هفته گذشته صادر شده بود، اما «دولت عراق» در آستانه حرکت هواپیما، اعلام کرده پرواز مستقیم امکان ندارد. 

برنامه جایگزین، انتقال بازیکنان با هواپیما به آبادان و ادامه زمینی سفر شد. 

اطلاعیه هواپیمایی وارش، همین بخش را توضیح می‌دهد. شرکت اعلام کرده با وجود دریافت موافقت کتبی سازمان هواپیمایی کشوری عراق، نهادهای دولتی این کشور در آخرین لحظات مجوز پرواز مستقیم را لغو کرده‌اند. وارش در اطلاعیه بازنشر شده، سندی درباره دستور آمریکا برای جلوگیری از سفر تیم ملی ارایه نکرد و به صورت غیرمستقیم، موضوع را به خود سازمان هواپیمایی عراق مرتبط دانست.

روایت دیگری را رویترز منتشر کرده؛ دو مقام فرودگاه بصره، تصمیم سازمان هواپیمایی عراق را مرتبط با «تحریم‌های از پیش تعیین شده علیه شرکت‌های ایرانی» دانستند. یک مقام کنسولگری ایران نیز از بازگشت هواپیما به آبادان خبر داد.

اما گفته‌های یک مقام دیگری در هوانوردی عراق از همه این اظهارات مهم‌تر است. او گفته، «پرهیز از خطر نقض تحریم‌ها» علت اول و آخر این تصمیم بوده است. منابع بی‌نام‌اند ولی روایت‌ها با هم هم‌خوانی دارند

«شفق‌نیوز» خبرگزاری غیردولتی در عراق هم به نقل از یک منبع امنیتی عراقی، از «صادر نشدن مجوز فرود» توسط شرکت هواپیمایی عراق نوشت. این منبع، ارتباط تصمیم با تحریم‌ها را محتمل‌ترین دلیل دانست. حتی در روایت‌های رسیده از رسانه‌های رسمی در عراق هم ردپایی از دستور وزارت خارجه یا دولت آمریکا یا یک نامه رسمی برای جلوگیری از ورود تیم فوتبال جمهوری اسلامی دیده نمی‌شود.

معتمدکیا؛ از نظارت امنیتی تا روایت رسانه‌ای

محسن معتمدکیا ماجرا را از نقطه دیگری آغاز کرد؛ از ادعای ناکامی آمریکا در تحقیر تیم ملی در جام جهانی و سپس فشار به عراق برای لغو مجوز. 

او «محدودیت هوایی» را «ادامه یک رویارویی سیاسی» نشان داد و رسیدن تیم را به پیوند دو کشور ایران و عراق گره زد. در متن بازنشرشده، نه نام مقام آمریکایی صادرکننده دستور دیده می‌شود، نه سند مکاتبه و نه توضیحی درباره مجرای اعمال این فشار. اما ادعا می‌شود که دولت آمریکا، بخشی از تمرکزش را روی تیمی گذاشته که به ادعای «محمد دادکان» رییس سابق فدراسیون فوتبال، حکومت ایران جرات برگزاری بازی‌های این تیم در تهران را ندارد، چون می‌داند همین تیم از سوی «مردم» هو می‌شود. 

سوابق محسن معتمدکیا برای شناخت جایگاه او در ساختن این ادعا و روایت کمک می‌کند. ایران‌وایر ۹بهمن۱۴۰۴، به نقل از دو منبع آگاه در وزارت ورزش و کمیته المپیک، گزارش داد که محسن معتمدکیا و «قاسم ایمانی‌نژاد»، رییس حراست وزارت ورزش، از ۲۰دی۱۴۰۴ موظف به ارایه گزارش روزانه فعالیت‌ها و اظهارنظرهای ورزشکاران، مربیان، داوران و خبرنگاران به سازمان اطلاعات سپاه شده‌اند. 

ورزش سه با تیتر قطعی خود، ادعای این مقام امنیتی در ورزش ایران را به خبری درباره اقدام آمریکا تبدیل کرد. در تیتر ورزش سه اما آن خبری از «ادعای معتمدکیا» نیست. این رسانه به صورت صریح می‌گوید دولت آمریکا مجوز حضور تیم ملی ایران در عراق را لغو کرده است. 

در این بین، مساله شرکت هواپیمایی و خطر تحریم خدمات‌دهندگان، دیده نمی‌شود. به عبارتی آن‌چه جمهوری اسلامی طی نزدیک به نیم قرن کاشته و حالا زمان برداشت آن رسیده، به چشم نمی‌خورد.

اگر هدف تیم بود، چرا مرز زمینی باز ماند؟

آیا وزارت خارجه آمریکا آن‌قدر معطل سفر تیم ملی به بصره مانده که برای جلوگیری از حضورش دستور جداگانه صادر کند؟ 

اگر هدف، جلوگیری از حضور تیم در عراق بود، چرا کاروان از مرز زمینی عبور کرد؟ چرا همان محدودیت ادعایی در شلمچه اعمال نشد؟ مرزهای زمینی عراق با ایران هفته‌هاست که بسته شده و نشانی گشایش زودهنگام آن‌ها نیز حتی در اوج مذاکرات جمهوری اسلامی و ایالات متحده به چشم نمی‌خورد. 

فدراسیون فوتبال عراق، در بیانیه‌ای که رسانه‌های عراقی از جمله و المربد منتشر کردند، ورود کاروان از شلمچه را دقایقی پس از ورود این تیم تایید کردند. «عبدالرزاق اکرم الشلاه»، عضو فدراسیون عراق، به استقبال هیات به ریاست «مهدی محمد نبی» رفت و دسته‌گل اهدا کرد. هواپیما پذیرفته نشد، اما اعضای تیم وارد شدند و میزبان هم از آن‌ها استقبال کرد. 

سوال اصلی، علت لغو مجوزی است که فدراسیون و وارش از صدورش خبر داده‌اند؛ اینکه چه نهادی، با چه استنادی و در چه زمانی تصمیم را تغییر داد، سوالی است که پاسخش را نه در تیتر و توییتر رسانه‌ها و مقام‌های امنیتی که باید در مکاتبات پرواز و توضیح مقام‌های هوانوردی، که از سوی جمهوری اسلامی اعلام نشده جست‌وجو کرد. 

تیم به بصره رسید؛ جایی که لبنان حاضر نشد برای رویارویی با ایران به آن سفر کند.