Brusselaars plegen en ondergaan vaker verkeersagressie, minister bereidt campagne voor

Het gewest of de politie houdt er geen aparte cijfers over bij, maar het Belgische Verkeersveiligheidsinstituut Vias heeft onderzoek gedaan naar het fenomeen van verkeersagressie. Dat deed het instituut via een bevraging.

Daaruit blijkt dat respondenten uit Brussel (45 procent) en Wallonië (40 procent) vaker aangeven dat ze wel eens agressief gedrag vertonen in het verkeer dan Vlamingen (30 procent). Agressief verkeersgedrag wordt ook als minder problematisch ervaren in het Vlaamse Gewest (38 procent) dan in het Brussels Gewest (60 procent).

De actiegroep Heroes for Zero kreeg in 2024 steun van het Brussels Gewest om de situatie in Brussel beter in kaart te brengen. Dat gebeurde aan de hand van een enquête en diepte-interviews. Van de bijna 300 respondenten gaf 65 procent aan dat ze in het half jaar daarvoor slachtoffer waren geworden van verkeersagressie.

Jong en mannelijk

De Brusselse plegers die verkeersagressie toegeven zijn eerder jong en mannelijk. Maar de jonge volwassenen tussen de 18 en 34 geven ook het vaakst aan dat ze zelf slachtoffer werden, dat rapporteerde zeven op de tien.

Bijna 80 procent van de voetgangers was al eens slachtoffer, tegenover 63 procent bij fietsers in Brussel. Maar, 70 procent van de voetgangers gaf aan zich al eens te hebben bezondigd aan agressief gedrag in het verkeer. Bij fietsers is dat 48 procent, bij Brusselse automobilisten de helft.

Niet elke vorm van verkeersagressie is hetzelfde, merken beide studies op. Heroes for Zero maakt een onderscheid tussen vormen van emotionele uiting en gedrag dat fysiek gevaar kan veroorzaken. Bij die eerste categorie gaat het om verwensingen of beledigende gebaren (bijvoorbeeld je middelvinger opstaken), of agressief claxonneren. Vijfenveertig procent geeft toe dit soms zelf te doen, al was dat bij onnodig claxonneren minder dan 1 op 3.

Dit gedrag vormt de hoofdbrok van het fenomeen 'verkeersagressie'. "Ze zijn een onmiddellijke reactie uit frustratie en komen bij alle weggebruikers vaak voor", merkt Heroes for Zero op. Bijna 60 procent van de Brusselaars kreeg hiermee te maken in het verkeer. Maar de agressie gaat soms nog een stap verder. 53 procent van de slachtoffers werd al eens afgesneden of van zeer dichtbij ingehaald. 43 procent had al eens last van een bumperklever.

12 procent

Zeer ernstige uitingen, zoals het voorval in Schaarbeek, komen gelukkig minder vaak voor. Zestien procent van de Brusselaars meldt in de zes maanden voor de afname van de enquête last te hebben gehad van achtervolgen, blokkeren of bedreigingen in het verkeer. Twaalf procent onderging fysieke agressie.

In de studie van Vias geeft amper 2 procent van de 1.000 respondenten uit heel België toe dat ze zelf fysiek geweld hebben gepleegd in een verkeerscontext. Maar Vias verwijst ook naar een Nederlands onderzoek, waaruit blijkt dat 1 op de 8 ondervraagden wel eens is uitgestapt om de confrontatie aan te gaan met een andere weggebruiker.

Bij Vias komt ook naar voren dat de plegers van alle vormen van agressie vaker recent betrokken zijn geweest bij een verkeersongeval (25 procent, tegenover maar 9 procent bij wie dat nooit doet), en dat het vaak gaat om mensen die dikwijls de auto nemen, namelijk meer dan vier dagen per week.

Advies

Zowel Vias als Heroes for Zero doen ook aanbevelingen aan beleidsmakers om het probleem in te dijken. Zo vraagt Vias om meer sensibilisering, bijvoorbeeld met bewustmakingscampagnes. Het instituut vindt ook dat er meer aandacht moet zijn voor het mijden van agressie tijdens de rij-opleiding. "Nieuwe chauffeurs moeten aangeleerd krijgen welke misverstanden en misinterpretaties over het gedrag van andere chauffeurs vaak voorkomen."

Ook een betere handhaving van verkeersinbreuken en aanpassingen aan de weginrichting schuift het insituut naar voren. "Voorbeelden hiervan zijn files en wachtrijen aan verkeerslichten reduceren, of duidelijke signalisatie en wegmarkeringen creëren."

Vias stelt ook voor om in te zetten op mindfulness om boosheid in het verkeer te verminderen.

Heroes for Zero stelt specifiek voor Brussel voor om vervoersmiddelen te scheiden, bijvoorbeeld door veilige en aaneengesloten netwerken van fietspaden aan te leggen. De actiegroep vraagt verder om stereotypen over kwetsbare weggebruikers te ontkrachten en weggebruikers meer te betrekken bij projecten om straten opnieuw aan te leggen.

"Het is in de stad ook bedroevend gesteld met de leesbaarheid van de weginrichting, waardoor potentieel meer conflicten en frustratie kunnen ontstaan", zo weet Eléonore Offermans, die meewerkte aan de studie. Ze hebben hun aanbevelingen voorgelegd aan het gewest, de zes politiezones en alle Brusselse gemeenten.

Problemen benoemen

Het onderwerp staat nu weer volop in de aandacht door de heftige aanval op Laurent Nyssen in Schaarbeek. Na een discussie op de fiets sloeg een autobestuurder hem tegen de grond, hij verloor daardoor het zicht in zijn linkeroog. Brussels minister van Mobiliteit Elke Van den Brandt (Groen) heeft op sociale media gereageerd op de aanval op Nyssen. "Dit is onaanvaardbaar, iedereen heeft het recht om veilig thuis te komen."

"Maar laten we ook benoemen wat hier gebeurd is. Ik heb nog nooit gehoord van een fietser die een automobilist knock-out sloeg omdat die op het fietspad parkeerde, inhaalde in een fietsstraat of te snel reed. Een fietser heeft geen pantser van staal en kan niet wegstuiven", zo merkt ze op. "Elke fietser is een auto minder in de file. Daar wint elke Brusselaar bij, ook wie met de auto rijdt", argumenteert de minister.

Donderdag laat ze aan BRUZZ weten dat de Brusselse regering wel degelijk iets doet met de aanbevelingen uit de studies van Vias en Heroes for Zero. "We zijn volop bezig met de voorbereiding van een sensibilseringscampagne voor volgend jaar, gefinancierd vanuit het verkeersveiligheidsfonds." Dat is een fonds dat wordt gevoed door de opbrengsten van verkeersboetes en ingezet om verkeersveiligheid te verbeteren.

De minister denkt erover na om met filmpjes van influencers hoffelijkheid in het verkeer te promoten. Ook moet de campagne haatdragend taalgebruik op sociale media naar zwakke weggebruikers ontmoedigen. "Dat daar nood aan is, zie je nu op sociale media. En politici zoals Georges-Louis Bouchez (MR) gooien ook olie op het vuur."

Verder werkt de Van den Brandt aan een plan om verkeersagressie beter in kaart te brengen. "We willen daarvoor de online tool Fix my Street inzetten. Dat verlaagt de drempel om ook minder zware gevallen van verkeersagressie te melden, en geeft ons een beeld waar er precies problemen zijn."

Op locaties met veel meldingen kan Brussel Mobiliteit ingrijpen, "bijvoorbeeld met verkeersdrempels, wegversmallingen of betere signalisatie."

De minister laat ook weten dat de leesbaarheid van de openbare ruimte mee wordt verbeterd bij de grootschalige heraanleg van wegen, zoals bij de herinrichting van het Sainctelette- of Meiserplein.