تسخیر جهان با GTA؛ خامنهای دوم و ارتش آمریکا با نسل گیمرها
۲۸آبان، میلیونها نفر چشم به لحظه بعد از نیمهشب داشتند تا بعد از ۱۳سال، GTA 6 در اختیار مشتریان قرار بگیرد؛ بعید است گمان میشد که آن لحظه، به فرصتی برای نگریستن به تغییرات جهان تبدیل شود. نسلی که در دنیای دیجیتال رشد کرد حالا بهعنوان سیاستمدار، حقوقدان و روزنامهنگار، نیروی ارتش یا نیروی کار بهدنبال همین سرگرمی است یا در آن بهره میجوید. آخرین نسخه GTA در آغاز انتشار، رکوردی کمسابقه در صنعت سرگرمی ثبت کرد. به برآورد شرکت تحلیل بازار Sensor Tower این بازی با احتساب پیشفروشها، همان آغاز، حدود ۲۴میلیون و ۶۰۰هزار نسخه فروخت و ۲میلیارد و ۳۶۰میلیون دلار درآمد ایجاد کرد؛ رقمی نزدیک به سه برابر فروش روز نخست نسخه قبلی در سال ۲۰۱۳. این ارقام ابعاد استقبال از بازی را نشان میدهد؛ مجموعهای که میتوان آن را بهعنوان یکی از محبوبترینهای جهان دیجیتال برای نسل دیجیتال دانست.
شبکههای اجتماعی پر شد از ویدیوها و تصویر برگرفته از 6 GTA و نوجوانها و جوانهای در سراسر جهان، برای ساعتها پشت صفحهها نشستند تا «آزادی» را که از فاکتورهای مهم این بازی است، بهنوعی دیگر بچشند. اما 6 GTA فقط تنها در ۲۴ ساعت، فراتر از یک بازی دیجیتال و انتظاری ۱۳ساله برای گیمرها رفت؛ راهش به سیاست، انتخابات ریاستجمهوری، پیامهای میان کشورهای طرف جنگ و بحثهای اجتماعی از جمله فمینیستی رسید.
چهل تا شصت ساعت بازی برنامهریزی شده در ملغمهای از خشونت و عشق با نقشه بازی بزرگتر از قبل که گرافیک پیشرفته آن، از ویژگیهای جدیدش به حساب میآید. از روزنامهنگار تا حقوقدان، تا سیاستمدار حالا چندین ساعت است که پشت صفحههای کامپیوتر یا تلویزیون مشغول به بازی هستند. برخی از مشتریان میگویند که مرخصی گرفتهاند، برخی برای چندین روز غذا آماده کردهاند و برخی دیگر هم وقت خود را میان خواب و کار یا درس، فقط به بازی مشغولاند.
مروری بر شبکههای اجتماعی نشان از گستردگی استقبال از GTA 6 دارد؛ پایانی بر انتظار ۱۳ ساله، شمارش معکوس و دنیای موازی نسلی که به موازات تحولات سیاسی اجتماعی، تصمیمگیر و تعیینکننده است.
از کاخ سفید تا تهران؛ ترامپ و ونس مقابل خامنهای دوم و سپاه
تصاویر «دونالد ترامپ» رییسجمهوری آمریکا و «جیدی ونس» معاوناش روی جلد خیالی یک بازی دیجیتال، «مجتبی خامنهای» رهبر سوم جمهوریاسلامی مشغول به بازی، فرمانده قرارگاه «خاتمالانبیا» در حال شلیک و نبرد در تنگه هرمز و «ژان لوک ملانشون» سیاستمدار چپگرای فرانسوی و از کاندیداهای جدی انتخابات آتی ریاستجمهوری فرانسه در نشریه «شارلی ابدو»، نمونههایی از نفوذ بازی دیجیتال به جهان سیاست هستند؛ آنهم کمتر از ۲۴ ساعت پس از انتشار آخرین نسخه GTA.
حساب رسمی جیدی ونس، او را کنار دونالد ترامپ با تصویرنوشته «عصر طلایی الان است» روی جلد GTA 6 نشاند. روی جلد هم «عصر طلایی ۴۷» نقش بسته، اشارهای به شعار سیاسی دولت ترامپ و جایگاه او بهعنوان چهلوهفتمین رییسجمهوری آمریکا. محبوبیت بازی در خدمت تبلیغات دولتی قرار گرفت که شاید سیاستمدارانش هم گیمر باشند!
وقتی حساب «اسراییل به فارسی» مجتبی خامنهای را در حالیکه پاپکورن جلویش قرار دارد و خیره به صفحه منتظر شروع بازی است، منتشر کرد، هدف فقط تبلیغات نبود بلکه پیامی سیاسی به همراه داشت. روی تصویر نوشته شده: «فکرش رو بکنید بازی GTA 6 هم بالاخره منتشر شد، اما مجتبی هنوز ظاهر نشده!»
البته هوشمصنوعیبازان جمهوریاسلامی هم بیکار ننشستند و تولید محتوا کردند. «نوآوران هوش بنیان سپهر» ویدیویی منتشر کرد و نوشت: «بازی تازه شروع شده؛ اینبار لوکیشن تنگه هرمزه و قواعد بازی رو ایران تعیین میکنه!» فرمانده قرارگاه خاتمالانبیا در حالیکه لبخند به لب دارد و به دوربین نگاه میکند، انگار که بازی 6 GTA را کنار میاندازد، سیگار برگی آتش میزند و دست آخر هم آرپیجی شلیک میکند. چهرههای دیگر که در این بازی خیالی کنترل تنگه هرمز و جنگ را در اختیار دارند هم بهمرور نمایان میشوند؛ از جمله «محسن رضایی» دبیر شورای عالی امنیت ملی.
در فرانسه، حتی شعار «جمهوری ششم» که از خواستههای سیاسی ملانشون است، در پیوند با GTA 6 درآمد و در نشریه کاریکاتور «شارلیابدو» که به نقادی و طنازی تندوتیز شهرت دارد، یکی از مهمترین نامزدهای انتخابات ریاستجمهوری فرانسه را نمایش داد که در حین بازی، با خودش میگوید: «میشود خبرنگاران را زیر گرفت، بیآنکه کسی بازخواستت کند.»
آزادی در عملکرد البته از مهمترین ویژگیهای GTA 6 است؛ هرکاری میخواهید میکنید و آزادی مطلق دارید اما نه بدون مجازات!
یک حقوقدان جوان فرانسوی که خودش را گیمر هم معرفی میکند، میگوید: «آزادی در این بازی حرف اول را میزند اما بیمجازات نیست. شما میتوانید غیرنظامیان و پلیس را بکشید و شهر را تخریب کنید، اما سطح بزهکاریتان بالاتر میرود و جامعه علیه شما میشود. پلیس هم برای مقابله با شما خشونت بیشتری بهکار میگیرد و سریعتر اقدام به دستگیریتان میکند.»
نمونههای استفاده از GTA در فاصله زمانی ۲۸ تا ۲۹ آبان توسط سیاستمداران جهان، گونههای دیگری هم دارد. مثلا «نارندرا مودی» نخستوزیر هند، ۲۸آبان با انتشار ۱۰ تصویر اسلایدی به سبک GTA، از محبوبیت بازی برای تبلیغ عملکرد دولت خود بهره جست. او فاصله ۱۳ ساله انتشار نسخه قبلی این بازی را تا سال ۲۰۲۶ مبنای مقایسه قرار داد و با نمایش آمار اقتصادی، کاهش فقر، توسعه راهآهن و انرژی خورشیدی، تلاش کرد پیشرفت هند را در دوران سیاستمداری خود به رخ بکشد. او نوشت: «هند وارد بازی کاملا تازهای شده است!»
البته حزب مخالف هم واکنش کنایهآمیزی نشان داد که نمونه آن را در مورد سیاستمداران کشورهای دیگر هم میتوان یافت. «جایرام رامش» از رهبران حزب مخالف، یادآوری کرد که شخصیتهای اصلی GTA 6 دو خلافکار هستند و نوشت: «چه انتخاب مناسبی!»
عربستان سعودی؛ از ممنوعیت تا سهامداری در شرکت مادر
البته رابطه دولتها با 6 GTA فقط در تبلیغات سیاسی جلوه و تغییر نکرده است. عربستان سعودی که GTA V را بهدلیل محتوای خشونتآمیز و جنسی، دوازده سال ممنوع کرده بود، بالاخره در تیر ۱۴۰۴ با ردهبندی سنی بالای ۲۱ سال مجوز پخش داد. اما ماجرا به همین ممنوعیت و آزادسازی ختم نمیشود.
بر اساس اسناد رسمی بورس آمریکا، صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان، تحت ریاست «محمد بن سلمان» از طریق شرکت زیرمجموعه خود مالک حدود ۶.۲درصد سهام Take-Two Interactive، شرکت مادر «راکاستار» بوده است. رویترز ۲۹آبان۱۴۰۵ گزارش داد که ارزش این سرمایهگذاری بیش از دو میلیارد دلار برآورد میشود.
خبرگزاری رویترز یک روز بعد از انتشار GTA 6 در گزارشی نوشت که تبلیغات این بازی که حالا در مراکز خرید عربستان سعودی دیده میشوند، آزادیهایی را به تصویر میکشند که پیشتر در این کشور ممنوع بودهاند. از جمله تصویر «لوسیا» شخصیت زن بازی با شلوارک و لباس کوتاه، آنهم در کشوری که تا چند سال پیش زنان از بسیاری حقوق بدیهی محروم بودهاند و هنوز هم زیر محرومیتهای بسیاری بهسر میبرند.
این تحول در چارچوب برنامه اقتصادی چشمانداز ۲۰۳۰ عربستان رخ داده است؛ برنامهای که صنعت سرگرمی و بازیهای ویدیویی را یکی از حوزههای سرمایهگذاری برای کاهش وابستگی به نفت میداند.
البته عربستان سعودی تنها کشوری نبود که مجوز پخش به GTA نمیداد. مناقشه بر سر خشونت و محتوای جنسی این بازی، بارها به ممنوعیت یا محدودیت عرضه آن منجر شده است. برزیل در سال ۱۳۷۶ فروش نخستین نسخه بازی را ممنوع کرد. استرالیا در سال ۱۳۸۴ بهدلیل کشف محتوای جنسی در GTA: San Andreas مجوز فروش آن نسخه را لغو کرد. در تایلند در سال ۱۳۷۸ پس از قتل یک راننده تاکسی به دست نوجوانی که مدعی الهام گرفتن از این بازی بود، فروش GTA متوقف شد. پلیس تاجیکستان در سال ۱۴۰۳ توزیع و عرضه آن را در مراکز بازی ممنوع اعلام کرد. در چین هم GTA 6 تا آبان ۱۴۰۵ مجوز فروش رسمی دریافت نکرد. ممنوعیتهایی که با رشد جهان دیجیتال، بهنظر نمیرسد بتواند پایدار بماند.
حالا هرکجا سر بگردانیم 6 GTA پخش میشود، حتی در ایران!
تب GTA در ایران؛ از خودروهای کف اهواز تا شوخیهای جنسیتی
در روزهایی که هنوز جنوب ایران زمین درگیری نظامی میان ایران و آمریکاست، همچنان تهدید و مانور و هر از گاهی صدای انفجار زندگیها را دستخوش ناآرامی و تعلیق کرده است، GTA 6 قبل از انتشار عمومی، در ایران روی خودروها در جنوب ایران نقش بست؛ آنهم در «شهربازی» و «کف اهواز» با ویدیوهای ماشینرانی. آنهم در کشوری که کپیرایت جایی ندارد و همهچیز، با دور زدن قوانین بینالمللی و ملی، تولید و توزیع میشود.
اما فقط نقاشی و طرح روی خودروها تولید محتوای فضای مجازی ایرانیها نیست. از روزهای منتهی به انتشار GTA 6 بلاگرهای فضای مجازی مشغول تولید محتوا بودند؛ «دوستدخترهای محترم توجه کنند! طبق این قرارداد شما نمیتونید به دوستپسرت ده روز گیر بدی که چرا به من توجه نمیکنی و همهش با GTA 6 هستی. [...] امضا میکنی و ده روز دوستپسرت رو ول میکنی.»
دخترهای گیمر ایرانی هم البته با GTA 6 بیشتر از قبل در فضای مجازی شناخته شدند و نخستین واکنشهای خود را در حین بازی به اشتراک گذاشتند. و البته بیشمار ویدیو که ایرانیها را در حین بازی، شوخی و البته دنیای موازی با جنگ، کشتار، سیاست و فقر روزافزون به تصویر میکشد. از نوجوانان که دوران نسخه ۱۳ سال پیش این بازی به دنیا نیامده بودند تا جوانانی که حالا به تحلیل آخرین نسخه نشستهاند. آنهم با وجود یک قهرمان زن در این بازی که از مهمترین بحثهای جنجالی پیرامون GTA 6 شده است.
بدن و فمینیسم؛ چه کسی حق دارد گانگستر باشد؟ «لوسیا» یکی از دو شخصیت اصلی داستان است؛ زنی که همراه «جیسون» وارد دنیای سرقت و جرم و جنایت در «وایسسیتی» میشود. حضور لوسیا از همان زمان معرفی بازی، به مسالهای مناقشه برانگیز تبدیل شد. مناقشه نه بر سر خشونت شخصیت، بلکه جدالی بر سر زن بودن یکی از دو قهرمان.
برخی از کاربران و تحلیلگران بازیهای دیجیتال میگویند که حضور زن قهرمان یعنی شکستن کلیشه زنانی که همواره در نقش معشوقه یا پایینتر از مردان قهرمان در بازیهای دیجیتال حضور داشتند و برخی هم میگویند استفاده از شخصیت زن بهتنهایی نشانه این تابوشکنی نیست بلکه میتواند بازتولید همان کلیشهها باشد. و طرح این پرسش قدیمی که آیا برای برجسته کردن قدرت یک زن، از همان الگوی خشونت و سلطه مردان قهرمان استفاده کرد؟ رگههایی از پاسخ را اما میتوان در لایهای دیگر هم جست. طبق دادههای سال ۲۰۲۵ اتحادیه ناشران نرمافزارهای سرگرمی فرانسه، ۴۹درصد گیمرهای فرانسوی زن بودهاند. این نسبت در گروه سنی ۱۶ تا ۳۰ سال به ۵۵درصد میرسد. نشریه «مادام فیگارو» هم به نظرسنجی پرداخته که بر اساس آن ۷۹درصد زنان گیمر معتقدند شخصیتهای زن در بازیهای دیجیتال، بازتاب مناسبی از آنها ارایه نمیدهند.
البته یکی دیگر از ویژگیهای GTA 6 ساخت و پایداری رابطه عاطفی میان لوسیا و جیسون است. رابطهای که در این ۴۰ تا ۶۰ ساعت بازی برنامهریزیشده، در اختیار و انتخاب گیمر قرار میگیرد: «این رابطه دست خود شماست. میتوانید رابطهتان را بهبود بخشید یا آن را خراب کنید.» این توضیحات را یکی از جوانان گیمر فرانسوی میدهد که در ۲۴ ساعت نخست پس از انتشار GTA 6 توانسته است ۱۵ ساعت بازی را طی کند.او ادامه میدهد: «اینطور نیست که شخصیت زن قهرمان فقط در GTA 6 جلوه پیدا کند، اگرچه هیچکدام از این بازیها هم به محبوبیت این بازی نیستند. اما قهرمان بازی "تام رایدر" هم زن است. در بعضی از بازیها هم میتوانی انتخاب کنی که قهرمان زن باشد. توجه کنونی به لوسیا، در کنار محبوبیت GTA 6 مثل دیگر نمونههای توجه به مسایل زنان است که در جهان، این جایگاه بیشتر مورد بحث قرار میگیرد و تقویت میشود. اینبار تب GTA 6 بحث را به میان آورده است.»
طبیعتا حضور لوسیا بهتنهایی ثابت نمیکند که 6 GTA فمینیستی شده است اما واکنشها به او و رابطه میان دو قهرمان بازی، نشان میدهد که جنسیت شخصیتهای بازیهای دیجیتال، دیگر مسالهای فرعی و صرفا مربوط به طراحی کاراکتر نیست. کلیشههایی که نسل جوان امروز آن را شکستهاند، بسیاری از آن عبور کردهاند و بهدنبال تحلیل و ترسیم دنیای ایدهآل خود هستند؛ حتی در نمونه قدرت گانگستری یکی از محبوبترین بازیهای این دوران.
از نیوزیلند تا ارتش آمریکا؛ حاشیههای انتشار GTA 6
در حالیکه سیاستمداران از تصاویر GTA استفاده و کاربران درباره لوسیا بحث میکردند، گروه دیگری از طرفداران بازی تنها یک دغدغه داشتند: چطور میتوانند چند ساعت زودتر بازی کنند؟ پاسخ در نیوزیلند یافت شد! بهدلیل اختلاف ساعت، این کشور زودتر از بسیاری از نقاط جهان وارد روز انتشار بازی شد. برای همین برخی گیمرها منطقه کنسولهای بازی خود را تغییر دادند و برخی هم حتی به نیوزلند سفر کردند.
استریمر معروف به N3ON یکی از آنها بود که به نیوزیلند رفت. اما هنگام پخش زنده با پیام خطای شبکه روبهرو شد و تصور کرد حسابش مسدود شده. خشم او در شبکههای اجتماعی پربازدید شد. البته خطا هم برطرف شد و او به بازی بازگشت!
در بریتانیا اما مدرسه Belfast Boys’ Model در ایرلند شمالی برای حضور دانشآموزان در کلاسهای روزهای انتشار بازی، قرعهکشی کارت هدیه ۷۰پوندی در نظر گرفت و در مدرسه کاتولیک «سنت جان» در انگلستان هم جایزهای ۶۵پوندی برای تشویق دانشآموزان به حضور در کلاس اعلام شد؛ اقداماتی برای جلوگیری از غیبتهای احتمالی دانشآموزان.
تب بازی حتی به ارتش آمریکا هم رسید. لشکر سوم پیادهنظام ارتش آمریکا، مستقر در ایالت جورجیا، چهار روز مرخصی برای انجام بازی را بهعنوان یکی از مشوقهای تمدید خدمت پیشنهاد داد. طبق گزارش سیبیاس، از میان ۱۳۰ نظامی واجد شرایط، ۴۳ نفر این گزینه را انتخاب کردند.
سیزده سالی که فقط در دنیای بازی نگذشت
در سال ۲۰۱۳ وقتی GTV V منتشر شد، بسیاری از طرفدارانش نوجوان یا جوان بودند. سیزده سال بعد، بخشی از همان نسل، تصمیمگیرندههای سیاست، رسانهها، بازار کار و نهادهای تعیینکننده شدهاند.
مهمترین تغییر اما شاید بیرون از صفحه نمایش رخ داده باشد؛ سیاستمدارانی که زمانی درباره محدود کردن بازیهای خشونتآمیز بحث میکردند، حالا از زبان همان بازی برای ارتباط با مخاطبان و قدرتهای مقابل خود استفاده میکنند. حضور شخصیت زن به بحثی درباره بدن، قدرت و فمینیسم تبدیل میشود و مدارس و کارفرمایان ناچار میشوند با انتظارات گیمرهایی مواجه شوند که دیگر فقط نوجوانان نیستند.
بازی GTA همچنان داستان خلافکارانی را روایت میکند که در شهری خیالی به دنبال پول، قدرت و آزادی هستند. اما بیرون از آن شهر خیالی، بحث بر سر همین بازی به پرسشهای جدی درباره جامعه امروز و منازعات میان قدرتهای سیاسی تبدیل شده است. نسلی که با GTA بزرگ شد، حالا در جهانی زندگی میکند که خود GTA هم به بخشی از زبان سیاسی و فرهنگی آن تبدیل شده است. نادیده گرفتن این تغییر اما به عقبماندگی از تحولات سیاسی و اجتماعی تعیینکننده برای آینده میانجامد؛ چه آمریکا و اروپا باشد و چه ایران.
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.